مجتبی گهستونی، روزنامه‌نگار و فعال میراث‌فرهنگی در یادداشتی نوشت: در روزهای گذشته دو واژه «ایران» و «وطن» بارها بر سر زبان ایرانیان نجیب جاری شد. وقتی از جهان ایرانی صحبت می‌کنیم، این جهان ایرانی فقط در حد چند جمله نیست، در همه عرصه‌ها خودش را نشان می‌دهد.

هویت ایران فرهنگی در بسترها و زمان‌های مختلفی خود را نشان می‌دهد. آن هنگام که از هویت فرهنگی و هویت ایران فرهنگی سخن می‌گوییم با پرسش‌های متعددی مواجه هستیم.

فضای فرهنگی و ایران فرهنگی ما بسیار وسیع‌تر از مرزهای جغرافیایی و تاریخ ایران است، یعنی در مفهوم فلات و نجد ایران هم همین است. اینکه اصل و نسب ما ایرانی‌ها که امروز در اینجا زندگی می‌کنیم به کجا برمی‌گردد معلوم است ما در بخشی زندگی می‌کردیم که این بخش کانون اساسی و اصلی موجودیت فرهنگ ایرانی بوده است.

فرهنگ ایرانی، به معنای بینش معنوی جهان معنوی و جهان‌نگری انسان ایرانی است.جهان‌بینی ایرانی از بینشش جدا نیست. در جهان ایرانی همه‌ عناصر و اجزا به نحوی با هم هماهنگ می‌شوند. ما یک ایران جهانی داریم که ماخذ است از همه تراوشات فکری، ذهنی، یدی، عملی و علمی ما در پهنه جهان و یک جهان ایرانی که این یکی دوتا فاکتور ندارد و باید به بسیاری از مسائل اشراف داشت.

نگاه ایرانی هم در ساحت زمان دیده می‌شود، هم در معماری و هنر و... و از این جهت مرز آنجایی است که این نگاه غیر ایرانی می‌شود، از یک حوزه‌ای که خارج می‌شویم این نگاه متفاوت می‌شود.

دلیل دیگر توسعه فرهنگ ایرانی این است که چهار پنجم دنیا دست ایران بوده است. عنصر ایرانی در عصر هخامنشی به جز شش دولت شهر یونان بقیه دنیای ناشناخته شده آن روز را در تصرف خود داشته و هر کجا هم که رفته است بذر نیکی کاشته است. هر جا که رفته است، به نظرات اقوامی که در آنجا بوده‌اند احترام گذاشته است. زیرا احترام به انسانیت آنها احترام به انسانیت خود من است. انسان ایرانی اولین موجودی است که در کره خاکی به خدای یکتا در دنیا ایمان آورده، اما به عقیده دیگران احترام گذاشته است.

با این ویژگی‌هایی که درباره دو واژه «ایران» و «وطن» برشمردم ما حق نداریم خودمان را فراموش کنیم و سهم ایرانی را در توسعه تمدن بشری دست کم بگیریم. عنصر ایرانی یک عنصر خلاق، ممتاز و سازنده است. در عین حال ما به درگاه خدا بسیار خاضع و متواضع هستیم و در نهایت به درگاه الهی سجده می‌کنیم که خدا هیچ گاه رحمتش را از ما دریغ نکرده است.

خلیج‌فارس تنها اسمش ایرانی نیست، بلکه نگهبانی این شاخاب هم بر عهده ایران است. حضانت، حراست و نگهبانی منطقه ایرانی است. نه تنها از نظر مادی، بلکه از نظر عقلی مل ملل منطقه نگاهشان به ایران است. اینها تجارت تاریخی ماست، که اگر ما خودمان را گم نکنیم و جایگاه خود را به دیگران ندهیم، دنیا احتراممان را حفظ می‌کند. علت اینکه ما در تاریخ بشر جایگاه ثابت و برجسته‌ای داریم و حرف از جهان ایرانی می‌زنیم، این نبوده که همیشه مشتمان گره کرده بوده، بلکه برای این است که ما همیشه مشعلی دستمان بوده از زندگی روشن ایرانی و چون منبع قدسی حیات ما خداوند رحمان و رحیم بوده است، ما با اتکا به آن نیروی الهی خواستیم این مشعل بر سر راه همه مردم دنیا باشد و در هر کجای دنیا که رفتیم تاثیرگذار بوده‌ایم. حضور ما در دنیا حضور ما در تاریخ به این علت است که ما مردمی هستیم فرهنگی که در زندگی به عقل تمسک داشتیم.

در اینکه نام ایران افزون بر معنی و مفهوم سیاسی همواره چیز یا چیزهای دیگری را با خود حمل می‌کرده و هویتی ورای هویت، تاریخ و فرهنگ یک قوم یا نژاد یا ملت خاص را یاد می‌آورده است و یا اگر جز این بود که در مواقعی که ایران در سرزمین خود خود مغلوب فاتحان بیگانه می‌شد برای سده‌ها قدرت سیاسی را از دست می‌نهاد، نامی از ایران و از تاریخ و فرهنگ ایران به جای می‌ماند؟ پس در بررسی چرایی تکوین و ماندگاری ایده ایران بایستی در درجه‌ نخست به تاثیرات جغرافیای طبیعی، سیاسی، انسانی و به اقلیم و آب و هوا توجه ویژه داشت. بنابراین ایران فرهنگی و فرهنگ ایرانی بایستی در پیوند با جغرافیای طبیعی و سیاسی و فلات ایران بررسی شود که خود بحث مفصلی است. جغرافیای انسانی و سیاسی ایران زمین نیز به گونه‌ای دیگر در تنوع فرهنگی و قومی ایران موثر واقع شده است.

در سایه نام پرآوازه‌ای که ایران نام دارد، پرچم این کهن سرزمین بازتاب حافظه تاریخی و زیست مشترک ملت است. این پرچم روایتگر تاریخ، فرهنگ مردمی است که در طول سده‌ها زیر یک نشان مشترک تعریف شده‌اند. پرچم را نباید صرفاً یک علامت رسمی یا اداری دانست، بلکه این نماد، حامل حافظه تاریخی یک ملت و بیانگر تجربه زیسته نسل‌های مختلف است.

کارکرد اصلی پرچم ایران حفظ انسجام و بازنمایی هویت جمعی مردم بوده است؛ هویتی که دربرگیرنده تنوع فرهنگی، زبانی و قومی کشور است. پس هیچ ساختار سیاسی جدا از زمینه تاریخی و اجتماعی ملت خود معنا پیدا نمی‌کند و هر حاکمیتی در چارچوب همان پیشینه تاریخی تداوم می‌یابد.

جامعه ایرانی در بزنگاه‌های مهم نشان داده که نسبت به هویت و منافع ملی خود حساس است و در عرصه‌های مختلف از دفاع تا سازندگی و پیشرفت علمی حضور داشته است.

پاسداشت پرچم تنها در بیان شعار خلاصه نمی‌شود، بلکه در تقویت سرمایه اجتماعی، گسترش گفت‌وگوی ملی و افزایش اعتماد عمومی جلوه می‌یابد.

انتهای پیام/