مجتبی گهستونی، روزنامهنگار و دبیر سرویس نخبگان و سمنهای میراث آریا در یادداشتی نوشت: از ابتدای دهه ۱۳۰۰ شمسی، همزمان با شکلگیری نهادهای دیوانسالار و آغاز روند برنامهریزی شهری مدرن، توجه نظاممند به میراثفرهنگی با ثبت آنها نیز گسترش یافت. نتیجه این روند، ایجاد ساختارهای اداری مشخص، تصویب قوانین حفاظت، و آغاز رسمی فرآیند ثبت ملی آثار تاریخی بود.
طی حدود یک قرن گذشته، مجموعه ثبت ملی به بیش از ۵۰ هزار اثر رسیده است؛ مجموعهای متنوع شامل بنا، محوطه، مجموعههای تاریخی، بافتها و عناصر وابسته به فرهنگ ناملموس.
در جریان درگیریهای اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵، دهها اثر ثبت ملی و حتی تعدادی از آثار ثبت جهانی دچار تخریب، آسیب جزئی یا ساختاری شدهاند.
چنین رویدادی از چند منظر اهمیت دارد:
یک: بسیاری از این بناها منحصربهفرد یا غیرقابلجایگزین هستند.
دو: آسیبها غالباً پنهان و تدریجی هستند؛ یعنی ممکن است شکستهای سازهای یا خسارات تزئینی امروز کماهمیت به نظر برسند اما در میانمدت موجب فرسایش شدید شوند.
سه: اینگونه بحرانها فرصت را برای نابودی اسناد، تزئینات، لایههای باستانشناسی و هویت شهری فراهم میکند.
شرایط فعلی نه تنها بحرانی است بلکه یک پنجره فرصت مهم ایجاد کرده است.
حساسیت عمومی و تخصصی بالا
جامعه کارشناسی، رسانهها و فعالان میراث اکنون بیش از هر زمان دیگری به پیامدهای تخریب آگاهاند و ظرفیت همراهی اجتماعی افزایش یافته است.
تجمیع منابع انسانی و دانشی
مشارکت دانشگاهها، پژوهشگران، انجمنهای میراث فرهنگی، گروههای داوطلب، فعالان صنایعدستی و راهنمایان گردشگری میتواند شبکهای ملی برای پایش ایجاد کند.
قابلیت تدوین یک نقشه جامع برای یک قرن آینده
چنین فرصتی بهطور معمول فقط پس از بحرانها ممکن میشود. اکنون میتوان:
یک: نظام ارزیابی آسیبها را استاندارد کرد.
دو: برای نخستین بار یک پایش سراسری و بهروز از کل آثار ثبت ملی انجام داد.
سه: پروندههای ثبت، نقشهها، عکسها و اسناد قدیمی را دیجیتالسازی کرد.
چهار: برای آثار در معرض خطر، اولویتبندی مداخله انجام داد.
گامهای پیشنهادی برای ساماندهی و پایش آثار ثبت ملی
چند اقدام فوری و میانمدت:
یک: تشکیل ستاد ملی پایش میراث آسیبدیده با مشارکت نهادهای دولتی و غیردولتی.
دو: ایجاد سامانه یکپارچه ارزیابی میدانی برای ثبت عکس، مختصات، نوع آسیب و نیازهای فوری هر اثر.
دستهبندی آثار به سه گروه:
- آسیب بحرانی و فوری
- آسیب متوسط و قابل کنترل
- نیازمند مراقبت بلندمدت
- استفاده از ظرفیت دانشجویان معماری، باستانشناسی، مرمت و گردشگری برای پایش اولیه.
- ثبت و اسکن سهبعدی بناهای در خطر برای حفظ دیجیتال.
- تشکیل تیمهای تخصصی برای حفاظت اضطراری در بخشهایی که خطر گسترش آسیب وجود دارد.
- برنامهریزی برای جذب مشارکت مردمی و آگاهیبخشی درباره اهمیت میراث ملی.
تجربه بحران اخیر یک هشدار جدی بود که شبکه میراث فرهنگی ایران به شدت آسیبپذیر است، اما همین بحران اکنون بهترین فرصت است برای نوسازی نظام پایش، ایجاد مشارکت گسترده جامعه کارشناسی، تهیه یک ارزیابی سراسری از وضعیت ۵۰ هزار اثر ثبت ملی و حرکت بهسوی حفاظت علمی، دیجیتال و مبتنی بر داده است.
انتهای پیام/
نظر شما