میراث آریا:  امروز ۲۸ اردیبهشت روز جهانی موزه است، موزه‌هایی که گرانبهاترین‌اشیای تاریخی را در دل خود جای می‌دهند و از آن‌ها حفاظت می‌کنند تا در روزهایی که امنیت مختل می‌شود، حافظ میراث فرهنگی باشند.

اما چندی است که موزه‌ها هرچند با تمهیداتی که مدیران آن‌ها رقم می‌زنند، دیگر امنیت سابق را ندارند. در حمله امریکایی- صهیونی بخشی از موزه‌های تهران، اصفهان، سنندج و... مورد آسیب قرار گرفت. حال بخش مهمی ازاشیای این‌موزه‌ها در مخازن امن نگهداری می‌شد اما برخی دیگر در اثر این حمله وحشیانه تخریب شد. کاخ موزه سعدآباد، کاخ موزه گلستان، کاخ موزه چهل ستون، عمارت رکیب خانه و... از جمله این موارد است.

این روزها بناها و آثار بسیاری در حمله اخیر آمریکایی صهیونی تخریب شدند، از عالی قاپو و چهل ستون و مسجد امام در میدان نقش جهان اصفهان گرفته تا قلعه فلک الافلاک در لرستان و... که در مجموع ۱۴۹ اثر فرهنگی در ۲۰ استان را شامل می‌شوند. از این تعداد، ۵ اثر ثبت جهانی شامل کاخ گلستان، چهل‌ستون، عالی‌قاپو، میدان نقش‌جهان و راه‌آهن سراسری ایران بوده‌اند و ۷ بافت تاریخی و ۵۴ موزه نیز دچار آسیب شده‌اند. در این حملات یکی از کاخ‌های جهانی که مورد آسیب قرار گرفت، کاخ گلستان بود.

تالار آینه، شمس العماره، ایوان تخت مرمر، عمارت بادگیر، موزه مردم‌شناسی و... از مجموع این کاخ‌ها بودند که در این حمله وحشیانه آسیب دیدند. در این گزارش، با حضور در کاخ جهانی گلستان به جزییات خسارت‌های وارده به حریم این کاخ اشاره خواهیم کرد.

علاقه ناصرالدین شاه به کاخ گلستان

کاخ گلستان به دستور ناصرالدین شاه که چهارمین شاه قاجار بود، ساخته شد و او علاقه خاصی به این کاخ داشت. حالا بعد از ۱۳۰ سال از حضور او در این کاخ، در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ حوالی ساعت ۲۱، حریم کاخ گلستان، مورد حمله رژیم آمریکایی صهیونی قرار گرفت و دچار خسارت‌های جدی شد.

وقتی سقف ورودی کاخ نیز آسیب می‌بیند

به میدان ارگ که می‌رسید، میزان تخریب‌ها توجه همه را جلب می‌کند و عابرین پیاده با کمی مکث از اینجا می‌گذرند و سؤال‌هایی از یکدیگر می‌پرسند. از در ورودی که می‌گذرید، سقف و محل ورودی به کاخ را می‌بینید که گویی فرو ریخته است. نگهبان‌ها می‌گویند: محل ورود و خروج پرسنل به طور کلی تخریب شده بود و با همت دوستان تا حدودی تعمیر شده که قابل استفاده باشد.

در حیاط گلستان، همچنان زندگی جریان دارد

وقتی در محوطه این کاخ قدم می‌زنید، هنوز از هیاهوی بازار تهران خیلی دور نشدید و این شلوغی‌ها به کاخ نیز سرایت کرده است. حوض‌ها پر از آب هستند و کبوترها در کنار حوض‌ها نشسته و تشنگی خود را بر طرف می‌کنند.
 

موزه مردم‌شناسی؛ نمایی پر از شیشه‌های شکسته

کمی جلوتر از ورودی، به موزه مردم‌شناسی می‌رسید. از نمای بیرونی موزه مردم‌شناسی، شیشه‌های پنجره و درهایی شکسته، دیده می‌شود. طبقه پایین موزه مردم‌شناسی، ساختمان اداری کاخ گلستان قرار دارد. برخی اتاق‌ها درها و شیشه‌ها شکسته است و سقف چند اتاق ریزش کرده و گچبری یکی از دیوارها ریزش کرده و آجرهایش نمایان است. این موزه دارای کارگاه‌های مختلفی چون خطاطی، عکاسی، مجسمه‌سازی، نجاری، سالن سخنرانی و ۴۷ غرفه مربوط به آثار واشیای ارزشمند گردآوری‌شده از سراسر ایران است. این عمارت تا سال ۴۷ به کاخ ابیض معروف بود و از آن سال به بعد، به موزه مردم‌شناسی تغییر نام داد.
 

تالار آینه؛ لوسترهایی که از جای خود درآمدند

وقتی از پله‌های موزه مخصوص بالا می‌روید، به تالار آینه که در سمت غرب تالار سلام قرار دارد، می‌رسید، در اینجا که به تازگی مرمت شده است، آینه کاری‌های سقف ریزش کرده و سه لوستر به طور کامل تخریب شده است، کمی آنطرف‌تر گروهی مشغول کارهای قبل از مرمت هستند.

کمال الملک نقاش برجسته ایرانی تابلوی نقاشی معروفی از این تالار دارد که بسیاری با دیدن این تابلو، چنین بنایی برایشان پررنگ شده است.  

آسیبی که به تخت مرمر وارد شد

در زمان قاجار و پهلوی، برخی تاج‌گذاری‌ها در تخت مرمر انجام شده است و هر زمان که شاه قصد دیدار با مردم داشت روی این تخت می‌نشست و مردم را از نمای ایوان کاخ مرمر مشاهده می‌کرد. در ایوان این کاخ، تختی به ارتفاع یک متر قرار دارد که مجسمه‌های کوچکی دور تا دور آن را احاطه کرده‌اند. در این‌کاخ، سقف آینه کاری تخریب شده و ارسی بزرگی که مملو از شیشه‌های رنگی است، به شدت آسیب دیده و تزئینات سقف تالار مرمر ریخته است.  

غبار روی شیشه‌های شمس العماره

این عمارت که قبل از ساخت سر در باغ ملی به عنوان نماد شهر تهران و پایتخت به شمار می‌رفت، یکی از بلندترین کاخ‌های موجود در تهران دوره قاجار با ۳۵ متر ارتفاع است. شنیده شده، ناصرالدین شاه مهمان‌های ویژه خود را به پشت بام این عمارت می‌برد تا نمای کلی شهر تهران را از بالای بلندترین بام تهران نظاره‌گر شوند. در عمارت شمس العماره، آینه کاری سقف‌ها ریخته و جای خالی قالی‌ها نیز دیده می‌شود، روی تمامی شیشه‌هایی که به عنوان محافظ‌اشیای عمارت، در اینجا قرار دارد، غباری محسوس به چشم می‌آید که ماحصل موج انفجار است.

همچنین آینه کاری‌های سقف ایوان جلویی شمس العماره که دید وسیعی به حیاط کاخ دارد، نیز ریزش کرده است.

محافظت از وسایل باقی مانده با تجهیزات مناسب

برخی از وسایل باقی مانده در این عمارت را در گوشه‌ای سبد نگهداری می‌کنند و تعدادی دیگر را با پلاستیک‌های محکمی بسته‌بندی کرده‌اند.  

عمارت بادگیر، فضایی برای فصل تابستان

نام این بنا برگرفته از بادگیر بلند این ساختمان است که با معرق تزئین شده است. این عمارت به‌طور کامل به دستور ناصرالدین شاه بازسازی شده بود. تالار اصلی، ارسی بزرگی دارد که با آینه کاری و گچ بری مزین شده است، اما در حمله اخیر، کتیبه‌هایی که گره چینی و آینه کاری دارند، تخریب شده و از بین رفته‌اند.

کاخ گلستان، قلب تپنده بازار تهران

اما این روزها، کاخ موزه جهانی گلستان با قدمتی ۱۷۵ ساله، پس از عبور از تمام جنگ‌ها، خسارت و آسیب‌ها همچنان در دل بازار تهران زنده است و به زیست خود نیز ادامه می‌دهد.  

گزارش از مائده سادات میرفندرسکی

انتهای پیام/