جواد طیبی کارشناس رسانه در یادداشتی نوشت: صنایعدستی در استان سمنان را باید نه یک فعالیت خرد، بلکه یک منظومه تمدنی دانست؛ منظومهای که از دل تاریخ چند هزار ساله این سرزمین برخاسته و تا امروز، همچنان با قدرت در زندگی مردم جریان دارد. این هنر– صنعت، در ذات خود پیوندی عمیق میان انسان، طبیعت و فرهنگ برقرار میکند؛ پیوندی که در استان سمنان به دلیل تنوع اقلیمی، گستره جغرافیایی و غنای فرهنگی، جلوهای خاص و متمایز یافته است. از کویرهای گسترده تا ارتفاعات البرز، از روستاهای کوچک تا شهرهای تاریخی، هر نقطه از این استان حامل نشانی از هنر دست مردمان خود است؛ هنری که نه تنها زیبایی میآفریند، بلکه معنا، هویت و معیشت را نیز در کنار هم شکل میدهد.
استان سمنان در طول تاریخ، یکی از کانونهای مهم تولید و ترویج صنایعدستی در ایران بوده است؛ جایی که هنر در تار و پود زندگی روزمره مردم تنیده شده و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. امروز نیز این استان با بیش از ۴۵۰۰ هنرمند فعال در بیش از ۵۲ رشته صنایعدستی، یکی از قطبهای مهم این حوزه در کشور به شمار میرود. این گستردگی نه تنها نشاندهنده ظرفیت اقتصادی این بخش است، بلکه بیانگر عمق فرهنگی و اجتماعی آن در زندگی مردم منطقه نیز هست.
در میان شاخههای متنوع صنایعدستی استان سمنان، هنرهای چوبی جایگاه ویژهای دارند. معرقکاری، منبتکاری، گرهچینی و ساخت حجمهای چوبی، از جمله هنرهایی هستند که در این استان با دقت، ظرافت و مهارت بالا اجرا میشوند. گرهچینیهای شاهرود به دلیل پیچیدگی هندسی و زیبایی بصری، در میان آثار برجسته هنرهای سنتی ایران شناخته میشوند. این هنرها تنها یک فعالیت تزئینی نیستند، بلکه بازتابی از نظم ذهنی، هندسه فرهنگی و نگاه زیباییشناسانه مردمان این سرزمین هستند.
در کنار هنرهای چوبی، دستبافتههای داری و غیرداری نیز بخش مهمی از هویت صنایعدستی استان را تشکیل میدهند. گلیمبافی با نقشهای اصیل و رنگهای برگرفته از طبیعت، گلیچبافی بهعنوان یکی از صنایع بومی و منحصربهفرد، حولهبافی بهعنوان هنری کاربردی، همگی نشاندهنده پیوند عمیق هنر و زندگی در این استان هستند. این دستبافتهها نه تنها نیازهای روزمره را تأمین میکنند، بلکه حامل پیامهای فرهنگی، نمادهای هویتی و روایتهای تاریخی نیز هستند.
در حوزه هنرهای تزئینی و کاربردی نیز استان سمنان جایگاه برجستهای دارد. سفال و سرامیک، به دلیل دسترسی به مواد اولیه مرغوب و تجربه تاریخی طولانی، یکی از شاخصترین رشتههای این استان محسوب میشود. در کنار آن، میناکاری با رنگهای لاجوردی و فیروزهای، تذهیب با جلوههای زرین و زیورآلات سنتی با طرحهای اصیل، جلوهای از پیوند هنر و معنویت را در این سرزمین به نمایش میگذارند. چرمدوزی نیز بهعنوان هنری کاربردی، توانسته میان سنت و نیازهای مدرن بازار ارتباطی مؤثر برقرار کند.
یکی از ویژگیهای مهم صنایعدستی استان سمنان، جایگاه اعتباری آن در سطح ملی و بینالمللی است. تاکنون ۸ اثر از هنرمندان این استان موفق به دریافت مهر اصالت از سازمان یونسکو شدهاند و بیش از ۱۳۰ اثر نیز نشان ملی را کسب کردهاند. این آمار، تنها یک عدد نیست؛ بلکه نشانهای روشن از کیفیت، خلاقیت و استاندارد بالای تولید در این استان است. همچنین ثبت ۳۰ فن و مهارت در فهرست میراث ناملموس کشور، نشان میدهد که صنایعدستی سمنان بخشی جداییناپذیر از حافظه فرهنگی ایران محسوب میشود.
در سطح جغرافیای فرهنگی استان، هر منطقه هویت هنری خاص خود را دارد. مهدیشهر و کلاتهخیج بهعنوان شهرهای ملی سوزندوزی و تانهبافی شناخته میشوند و نقش مهمی در حفظ و تداوم این هنرها دارند. روستای ابرسج با تولید حدود ۶۰ درصد نمد کشور، به یکی از مراکز مهم نمدمالی ایران تبدیل شده است. در روستاهای پرور و چاشم، گلیچبافی با اصالت دیرینه ادامه دارد، در روستای افتر سرزمین گل های زنبق، خرسکبافی رواج دارد، در امیریه دامغان دستبافتههای سنتی تولید میشود و در شاهرود، دوخت کیسه مراد و در آرادان مفرشبافی بخشی از میراث زنده مردم است. این تنوع، نشاندهنده آن است که صنایعدستی در سمنان نه یک فعالیت متمرکز، بلکه یک زیستبوم گسترده فرهنگی است.
استان سمنان بهواسطه همین ظرفیتها، در برخی حوزهها بهعنوان قطب ملی نیز شناخته میشود. وجود شهرهای خلاق و ملی صنایعدستی، بهویژه در حوزه سفال و سرامیک، نشاندهنده نقش راهبردی این استان در نقشه صنایعدستی ایران است. تنوع در تکنیک، فرم، لعاب و سبک، سمنان را به یکی از مهمترین مراکز تولید سفال هنری کشور تبدیل کرده است؛ جایی که سنت و نوآوری در کنار هم معنا مییابند.
در بُعد اقتصادی، صنایعدستی استان سمنان یک ظرفیت کمنظیر برای اشتغالزایی پایدار محسوب میشود. این حوزه برخلاف بسیاری از صنایع، نیاز به سرمایهگذاری سنگین ندارد و میتواند با کمترین امکانات، بیشترین بهرهوری اجتماعی را ایجاد کند. همین ویژگی باعث شده است که زنان خانهدار، جوانان و روستاییان نقش مهمی در این بخش ایفا کنند. در واقع، صنایعدستی در سمنان تنها یک شغل نیست، بلکه یک راه زندگی است؛ راهی که کرامت انسانی، استقلال اقتصادی و هویت فرهنگی را همزمان تقویت میکند.
از منظر اجتماعی، صنایعدستی نقش مهمی در تقویت سرمایه اجتماعی دارد. هر اثر هنری، حاصل همکاری، انتقال تجربه و همبستگی میان نسلها است. این فرآیند باعث میشود پیوندهای اجتماعی در جوامع محلی تقویت شود و حس تعلق به فرهنگ و سرزمین افزایش یابد. در چنین بستری، هنر نه تنها تولید میشود، بلکه جامعه نیز بازتولید میگردد.
در سطح کلان، صنایعدستی استان سمنان بخشی از اقتصاد خلاق ایران است؛ اقتصادی که بر پایه دانش بومی، مهارتهای سنتی و خلاقیت فردی شکل میگیرد. این اقتصاد، برخلاف اقتصادهای وابسته به منابع طبیعی، پایدار، انعطافپذیر و انسانمحور است. در چنین نگاهی، هنرمند نه صرفاً تولیدکننده کالا، بلکه خالق ارزش فرهنگی و اقتصادی است.
از سوی دیگر، صنایعدستی نقش مهمی در گردشگری فرهنگی دارد. گردشگران امروز بهدنبال تجربههای اصیل هستند و صنایعدستی بهترین ابزار برای انتقال این تجربه است. هر سفال، هر گلیم، هر منبت یا هر زیور سنتی، روایتی از تاریخ و هویت یک ملت است. در استان سمنان، این روایتها در کنار آثار تاریخی و طبیعی، یک بسته کامل گردشگری فرهنگی را شکل میدهند.
صنایعدستی در این استان همچنین نقش مهمی در تقویت هویت ایرانی اسلامی دارد. این هنرها حامل ارزشهایی چون صبر، دقت، زیباییدوستی، معنویت و پیوند با طبیعت هستند. در واقع، هر اثر هنری بازتابی از جهانبینی مردم این سرزمین است؛ جهانبینیای که در آن زیبایی و معنا در هم تنیدهاند.
در نهایت، صنایعدستی استان سمنان را باید پلی میان گذشته، حال و آینده دانست. پلی که گذشته را در قالب میراث زنده حفظ میکند، حال را در قالب اشتغال و تولید معنا میبخشد و آینده را در قالب اقتصاد خلاق و توسعه پایدار ترسیم میکند. این هنر– صنعت، نه تنها بخشی از تاریخ فرهنگی ایران، بلکه بخشی از آینده توسعهمحور آن نیز هست.
در روز جهانی صنایعدستی و هفتهای که به نام این هنر اصیل مزین شده است، بازاندیشی در جایگاه استان سمنان نشان میدهد که این سرزمین چگونه توانسته است از دل خاک، فرهنگ و تاریخ خود، اقتصادی زنده و هویتی پویا بسازد. شعاری که امروز بر این مناسبت نقش بسته است، «صنایع دستی، اصالت، هویت و اقتصاد خلاق»، در واقع خلاصهای از مسیر حرکت استان سمنان است؛ مسیری که در آن هنر نه در حاشیه، بلکه در متن توسعه قرار دارد و دستهای هنرمند مردم این دیار، همچنان آینده را با نخهای اصالت و رنگهای هویت میبافند.
انتهای پیام/
نظر شما