محمد جواد حقشناس پژوهشگر و استاد دانشگاه در یادداشتی نوشت: در میان شخصیتهای فرهنگی ایران، برخی چهرهها نه تنها به سبب آثار و اندیشههای خود، بلکه به دلیل حضوری ماندگار در حافظه جمعی مردم، به بخشی از میراث زنده یک سرزمین تبدیل میشوند. مختومقلی فراغی از جمله این شخصیتهاست؛ شاعری که پس از نزدیک به سه سده، همچنان نام و یاد او در میان مردم زنده است و آثارش در محافل فرهنگی، آیینهای مردمی و زندگی روزمره ترکمنها جایگاهی ویژه دارد.
بزرگداشت دویست و نود و سومین زادروز مختومقلی فراغی فرصتی ارزشمند برای بازخوانی جایگاه این شاعر برجسته در میراث فرهنگی ایران و تأملی دوباره بر نقش فرهنگ در تقویت پیوندهای انسانی و تمدنی است.
مختومقلی فراغی در جغرافیای تاریخی ایران یکی از روستاهای مراوهتپه گنبدکاوس زاده شد، در همین بستر فرهنگیرشد یافت و در شهر خیوه پرورش علمی یافت و با سفر به بخارا و افغانستان و هندوستان اندیشه و جهانبینی خود را شکل داد. زبان شعر او ترکمنی بود، اما نگاه آیندهنگر و دغدغههای او به موضوعاتی میپرداخت که فراتر از مرزهای زبان ، تاریخ و جغرافیا قرار دارند؛ موضوعاتی همچون اخلاق، عدالت، همبستگی اجتماعی، کرامت انسانی و دلبستگی به سرزمین.
فرهنگ ایران در طول تاریخ از تنوع فرهنگی و زبانی خود نیرو گرفته است. هر یک از اقوام ایرانی سهمی ارزشمند در شکلگیری هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین داشتهاند و جامعه ترکمن نیز از این قاعده مستثنا نیست. میراث فرهنگی ترکمن، از سنتهای شفاهی و ادبیات گرفته تا موسیقی، آیینها و شیوههای زیست، بخشی از گنجینه فرهنگی ایران به شمار میرود و مختومقلی فراغی را میتوان یکی از درخشانترین نمایندگان این میراث همیشه زنده دانست.
اهمیت مختومقلی تنها در جایگاه ادبی او خلاصه نمیشود. آنچه نام او را در حافظه مردم ماندگار کرده، پیوند عمیقی است که میان شعر و زندگی برقرار ساخته است. او شاعری بود که مسائل جامعه خود را میدید و نسبت به سرنوشت مردم احساس مسئولیت داشت.
در یکی از اشعارش میگوید:
«کسی که از ایل و دیار خویش دور افتد،با آه و حسرت در جستوجوی سرزمین خویش است،و آن که راه خود را گم کند،پیوسته در اندیشه باز یافتن راه است.»
این ابیات تنها بیان احساس غربت نیست؛ بلکه یادآور اهمیت هویت، تعلق و پیوند با ریشههای فرهنگی است. همانگونه که فرد دور از دیار خود در آرزوی بازگشت است، جوامع نیز بدون ارتباط با حافظه تاریخی و میراث فرهنگی خویش، بخشی از سرمایه معنوی خود را از دست خواهند داد.
مختومقلی در اشعار خود از مسائل اجتماعی نیز غافل نمیماند. هنگامی که میسراید:
«یکی نانی برای خوردن نمییابد،و دیگری جایی برای انباشتن آن میجوید.یکی جامهای ساده برای پوشیدن ندارد،و دیگری در سودای جامههای فاخر است»
یا آنجا که میگوید:
«چه کسان تاجهای زرین بر سر دارند،و چه کسان دست نیاز به سوی دیگران دراز کردهاند»
در واقع از عدالت، مسئولیت اجتماعی و کرامت انسانی سخن میگوید. این نگاه انسانی و اخلاقی است که آثار او را پس از گذشت قرنها همچنان تازه و تأثیرگذار نگاه داشته است.
از منظر میراث فرهنگی نیز مختومقلی فراغی تنها یک شخصیت تاریخی نیست. او بخشی از میراث ناملموسی است که نسل به نسل منتقل شده و همچنان در زندگی فرهنگی مردم حضور دارد. ماندگاری اشعار او، استمرار آیینهای مرتبط با نام و یاد او و جایگاه ویژه آرامگاهش در مراوهتپه، همگی نشاندهنده تداوم یک سنت فرهنگی زنده هستند.
آرامگاه مختومقلی در مراوهتپه، افزون بر ارزش تاریخی و فرهنگی خود، نمادی از احترام مردم ایران به فرهنگ، ادب و دانش است. این مکان در طول سالیان گذشته به یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی منطقه تبدیل شده و نقش مهمی در حفظ و بازنمایی حافظه تاریخی و فرهنگی ترکمنهای ایران ایفا کرده است.
در روزگاری که دیپلماسی فرهنگی بیش از پیش اهمیت یافته است، شخصیتهایی همچون مختومقلی فراغی میتوانند نقشآفرینان مؤثری در گسترش تفاهم و نزدیکی میان ملتها باشند. نام و اندیشه او امروز یکی از استوارترین پیوندهای فرهنگی میان مردم ایران و ترکمنستان به شمار میرود و ظرفیت ارزشمندی برای توسعه همکاریهای فرهنگی در منطقه فراهم میآورد.
پاسداشت مختومقلی فراغی در حقیقت پاسداشت فرهنگ، گفتوگو و حافظه تاریخی مشترک مردمان این منطقه است. میراث او یادآور این حقیقت است که فرهنگ، ماندگارترین زبان ارتباط میان ملتها و پایدارترین سرمایه برای ساختن آیندهای مبتنی بر احترام متقابل، همزیستی و دوستی است.
از این منظر، حفظ و معرفی میراث فکری و فرهنگی مختومقلی فراغی تنها ادای دِینی به گذشته نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده فرهنگی منطقه و انتقال ارزشهایی است که همچنان میتوانند الهامبخش نسلهای امروز و فردا باشند.
انتهای پیام/
نظر شما