میراثآریا- ایجاد یک باغ گیاهشناسی با تمرکز بر زیست طبیعی پروانهها در تنکابن، این شهرستان را در مسیر تبدیلشدن به «شهر پروانهها» قرار داده است؛ مجموعهای که نه بر پایه نگهداری موزهای و نمونههای خشکشده، بلکه با احیای زیستبوم بومی و کاشت گیاهان میزبان، حضور طبیعی پروانههای هیرکانی را ممکن کرده است.
الهام کریمی، مدیرعامل سمن «اندیشه میراث ماندگار» در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با اشاره به شکلگیری این ایده اظهار کرد: در ابتدا قصد داشتیم باغی با عنوان باغ گیاهشناسی راهاندازی کنیم، اما با توجه به وسعت مجموعه، روشن بود که امکان مقایسه آن با باغهای بزرگ کشور مانند تهران، کرج یا نوشهر وجود ندارد. بنابراین تصمیم گرفتیم ارزش افزودهای متفاوت به این فضا ببخشیم و بر یک موضوع تخصصی تمرکز کنیم. با مشورت متخصصان حوزه تنوع زیستی و حشرهشناسی، موضوع پروانهها انتخاب شد.
پروانهها؛ مهمانان دعوتشده با زبان طبیعت
مدیر باغ پروانههای تنکابن با تأکید بر تفاوت این مجموعه با نمونههای مشابه گفت: در ایران موزههایی وجود دارد که پروانهها را بهصورت خشکشده نگهداری میکنند و حتی برخی افراد بهصورت شخصی کلکسیونهایی دارند، اما گزارشی از وجود باغ پروانههای زنده به این شکل که زیست طبیعی آنها حفظ شود، نداشتیم. ما به جای آنکه پروانهها را از طبیعت جمعآوری کنیم، گیاهان میزبان آنها را در باغ کاشتیم تا خودشان این فضا را برای زندگی انتخاب کنند.
او توضیح داد: پروانهها برای ادامه چرخه حیات خود به دو عامل نیاز دارند؛ نخست گلهای شهدزا برای تغذیه و دوم گیاهان خاصی برای تخمریزی. برخی گونهها گیاهانی مانند گزنه را انتخاب میکنند و برخی دیگر از سبزیهایی نظیر شوید، کاهو یا دیگر گیاهان بومی تغذیه میکنند. وقتی این گیاهان در یک محدوده کاشته شود، پروانهها بهطور طبیعی به آن جذب میشوند و جمعیت آنها افزایش پیدا میکند.
به گفته مدیرعامل این سمن، هماکنون چندین گونه مختلف از پروانههای بومی منطقه هیرکانی در این باغ مشاهده میشود که از نظر رنگ، اندازه و الگوی بالها با یکدیگر متفاوتاند. «به دلیل آنکه باغ بهصورت کامل محصور نیست، جمعیت پروانهها قابل شمارش دقیق نیست، اما در ساعات آفتابی روز، بهویژه در ظهر، حضور پرشمار آنها کاملاً مشهود است.»
طراحی سالن مشاهده برای تکمیل تجربه بازدید
کریمی با اشاره به رفتار زیستی پروانهها افزود: پروانهها معمولاً در ساعات عصر و شب که گرما و نور خورشید کاهش مییابد، در جایی ساکن میشوند و امکان مشاهده آنها کمتر است. به همین دلیل سالنی طراحی کردهایم که بخشی از لاروها به آن منتقل میشوند تا بازدیدکنندگان بتوانند در ساعات مختلف، مراحل رشد و پرواز پروانهها را مشاهده کنند.
او ادامه داد: حدود یک سال است که کاشت گیاهان میزبان آغاز شده و طی دو ماه اخیر نیز فرآیند انتقال لاروها به فضای ویژه نمایش انجام میشود. این مجموعه هنوز در ابتدای مسیر معرفی گسترده قرار دارد، اما بهتدریج در حال شناختهشدن است.
پیوند گیاهشناسی، حشرهنگری و آموزش عمومی
باغ پروانههای تنکابن تنها به نمایش پروانهها محدود نیست. کریمی در این باره گفت: در این مجموعه، گونههای مختلف گیاهان هیرکانی شامل درختان و گیاهان علفی بومی معرفی شدهاند. بخشی به گیاهان جلگهای اختصاص دارد، باغچهای برای مرکبات طراحی شده، بخشی برای چای در نظر گرفتهایم و گیاهان زینتی و دارویی نیز کشت شدهاند که بسیاری از آنها غذای پروانهها محسوب میشوند.
به گفته او، در کنار این بخشها، کلاسهای آموزشی برای کودکان و نوجوانان در حوزه حشرات، پروانهشناسی و گیاهشناسی برگزار میشود و «دمنوشخانه»ای نیز در مجموعه فعال است که در آن گیاهان دارویی کشتشده در باغ فرآوری و عرضه میشوند.
کریمی هدف اصلی این مجموعه را آموزش غیررسمی و کاربردی دانست و تصریح کرد: ما قصد نداشتیم یک پژوهشکده تخصصی با ادبیات پیچیده علمی ایجاد کنیم. هدف این بود که مفاهیم علمی مرتبط با پروانهها و طبیعت را به زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم بیان کنیم؛ دانشی که در کتابها وجود دارد اما کمتر به شکل روان در اختیار مردم قرار گرفته است.
همکاری با متخصصان تنوع زیستی
او درباره تیم علمی این پروژه گفت: در آغاز کار از مشورت متخصصان دارای دکترای تنوع زیستی، گیاهشناسی و حشرهشناسی بهره بردیم. هر یک از این افراد از منظر تخصصی خود ما را راهنمایی کردند تا مجموعهای علمی اما مردمی شکل بگیرد. امروز نیز راهنمایان گردشگری آموزشدیده در حوزه گیاهشناسی و پروانهنگری در مجموعه فعالیت میکنند.
حفاظت از زیستبوم بومی؛ هدفی فراتر از گردشگری
کریمی با اشاره به اهداف کلان این طرح بیان کرد: یکی از مهمترین اهداف ما، تأکید بر ارزش گیاهان بومی هیرکانی است. بسیاری از این گیاهان آنقدر زیبا و کاربردی هستند که میتوان آنها را جایگزین گونههای غیربومی در فضای سبز شهری کرد. اگر این گیاهان در سطح شهر کاشته شوند، علاوه بر حفظ هویت طبیعی منطقه، زمینه افزایش جمعیت پروانهها نیز فراهم میشود.
مدیر باغ پروانههای نقش پروانهها را در چرخه طبیعت مهم ارزیابی کرد و گفت: معمولاً درباره اهمیت زنبورها در گردهافشانی صحبت میشود، اما پروانهها نیز سهم قابل توجهی در این فرآیند دارند. حذف هر یک از این حلقهها میتواند تعادل طبیعت را برهم بزند. ما تلاش میکنیم این واقعیتهای ساده اما مهم را به بازدیدکنندگان منتقل کنیم.
تقویت پیوند انسان و طبیعت
مدیرعامل سمن اندیشه میراث ماندگار در پایان خاطرنشان کرد: هدف نهایی ما تقویت ارتباط آگاهانه و مثبت میان انسان و طبیعت است. اگر بتوانیم با معرفی گیاهان بومی و نقش حشرات، نگاه مردم را نسبت به محیطزیست تغییر دهیم و حتی پیشنهاد کاشت این گونهها را به نهادهای شهری و شهروندان ارائه کنیم، گامی مؤثر برای حفظ زیستبوم منطقه برداشتهایم. اگر نسلهای آینده در شهری زندگی کنند که پروانهها در آن حضوری پررنگ دارند، ما به هدف خود رسیدهایم.
باغ پروانههای تنکابن نمونهای نوآورانه از پیوند گردشگری طبیعتمحور، آموزش محیطزیستی و حفاظت از میراث طبیعی هیرکانی است؛ تجربهای که میتواند الگویی برای سایر شهرهای کشور در مسیر توسعه گردشگری پایدار باشد.
انتهای پیام/
نظر شما