میراثآریا: در تاریخ میراثفرهنگی ایران، نام چغازنبیل جایگاهی یگانه دارد؛ نه فقط به دلیل قدمت و شکوه معماری آن، بلکه از آن رو که این محوطه باستانی، نخستین اثر ایران است که در سال ۱۹۷۹ میلادی در سومین اجلاس کمیته میراث جهانی، در فهرست میراثجهانی یونسکو به ثبت رسید و آغازگر حضور رسمی میراث فرهنگی ایران در این فهرست بینالمللی شد.
چغازنبیل که در حدود ۴۰ کیلومتری جنوبشرقی شوش و در استان خوزستان قرار دارد، بقایای شهر باستانی دوراونتاش است؛ شهری که در سده سیزدهم پیش از میلاد به فرمان اونتاشناپیریشا، پادشاه بزرگ ایلام، بنیان نهاده شد تا به یکی از مهمترین مراکز مذهبی و آیینی تمدن ایلام تبدیل شود.
در قلب این شهر، زیگوراتی عظیم ساخته شد که امروزه از آن بهعنوان یکی از سالمترین و مهمترین زیگوراتهای باقیمانده جهان یاد میشود. این بنای پلکانی در آغاز پنج طبقه و حدود ۵۲ متر ارتفاع داشت و امروزه نزدیک به ۲۵ متر از آن همچنان پابرجاست؛ استقامتی که پس از گذشت بیش از سه هزاره، گواه مهارت مهندسان و معماران ایلامی است.
آنچه چغازنبیل را از بسیاری از بناهای همدوره خود متمایز میکند، تنها عظمت معماری آن نیست؛ بلکه نگاه نظاممند به شهرسازی، مدیریت منابع آب، فناوری ساخت و سازمان فضایی است. مجموعه دوراونتاش با سه حصار متحدالمرکز طراحی شده و درون آن، معابد، کاخها، آرامگاههای سلطنتی، فضاهای آیینی و تاسیسات خدماتی در قالب طرحی منسجم استقرار یافتهاند.
یکی از برجستهترین جلوههای دانش مهندسی در این مجموعه، سامانه آبرسانی آن است. از آنجا که رود دز در سطحی پایینتر از محوطه جریان داشت، امکان انتقال مستقیم آب وجود نداشت. از اینرو، کانالی به طول تقریبی ۴۵ کیلومتر از رود کرخه احداث شد تا آب به شهر برسد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد که آب پس از ورود، در حوضچههای تهنشینی رسوبگذاری و سپس از طریق شبکهای از تنبوشههای سفالی هدایت میشد؛ سامانهای که بسیاری از پژوهشگران آن را از کهنترین نمونههای شناختهشده مدیریت و پالایش آب در جهان باستان میدانند.
چغازنبیل همچنین گنجینهای ارزشمند از کتیبههای ایلامی و اکدی را در خود جای داده است. هزاران آجر کتیبهدار کشفشده در این محوطه، اطلاعات کمنظیری درباره ساخت بنا، باورهای مذهبی، ساختار سیاسی و اندیشههای حاکمان ایلامی در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
سرنوشت این شهر مقدس اما با حمله سپاه آشور به فرمان آشوربانیپال در سده هفتم پیش از میلاد دگرگون شد و دوراونتاش بهتدریج متروک ماند تا اینکه قرنها زیر لایههای خاک پنهان شد.
در دهه ۱۹۳۰ میلادی، بقایای این محوطه مورد توجه قرار گرفت و از اوایل دهه ۱۹۵۰، رومن گیرشمن، باستانشناس فرانسوی، کاوشهای گستردهای را در آن آغاز کرد. این حفاریها نهتنها یکی از مهمترین شهرهای مذهبی ایلام را از دل خاک بیرون آورد، بلکه نگاه تازهای به توانمندیهای فنی و فرهنگی این تمدن باستانی گشود.
ثبت چغازنبیل در فهرست میراثجهانی یونسکو، تاییدی بر ارزش جهانی تمدنی بود که هزاران سال پیش در جنوب غربی فلات ایران، دستاوردهایی در معماری، مهندسی، مدیریت آب و سازماندهی شهری آفریده بود.
امروز، چغازنبیل نهتنها یکی از برجستهترین مقاصد گردشگری فرهنگی ایران است، بلکه نمادی از جایگاه ایران در تاریخ تمدن بشری و نقطه آغاز حضور کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو به شمار میرود؛ فهرستی که اکنون دهها اثر برجسته ایران را در خود جای داده و همچنان روایتگر سهم این سرزمین در میراث مشترک انسانهاست.
انتهای پیام/
نظر شما