هم‌زمان با ثبت جهانی پرونده «قلعه الموت و استحکامات وابسته به آن»، رجبعلی لباف‌خانیکی، باستان‌شناس و پیشکسوت نام‌آشنای میراث‌فرهنگی ایران، در گفت‌وگو با میراث‌آریا، با تشریح ابعاد تاریخی، فرهنگی و معماری این مجموعه، دلایل شایستگی آن برای قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی یونسکو را تبیین کرد.

وی با اشاره به معیارهای دقیق و تخصصی یونسکو برای ثبت آثار در فهرست میراث جهانی اظهار کرد: هر اثری که در این فهرست جای می‌گیرد، باید واجد «ارزش برجسته جهانی» باشد؛ ارزشی که محدود به یک سرزمین یا یک ملت نیست، بلکه به همه بشریت تعلق دارد و به‌عنوان نمادی از فرهنگ، تمدن و تجربه تاریخی انسان، در گذشته، حال و آینده الهام‌بخش جوامع انسانی خواهد بود.

لباف‌خانیکی با تاکید بر جایگاه ممتاز الموت در تاریخ ایران افزود: این روایتگر بخشی مهم از تاریخ، اندیشه، سازمان اجتماعی و تحولات سیاسی ایران در سده‌های میانی است؛ از همین رو، ارزش‌های آن در پیوند میان تاریخ، فرهنگ، هویت و دانش مهندسی ایرانی معنا می‌یابد.

این باستان‌شناس پیشکسوت، در تبیین جایگاه تاریخی اسماعیلیان، اظهار داشت: اسماعیلیان با محوریت دژ الموت، در دوره تاریخی خود به یکی از جریان‌های اثرگذار منطقه تبدیل شدند و به باور بسیاری از پژوهشگران، در برابر ساختارهای سیاسی زمانه خود ایستادگی کردند. 

وی افزود: اهمیت تاریخی الموت، در کنار نقش آن در تحولات سیاسی ایران، با مقاومت در برابر خلافت عباسی و نیز وقایع مربوط به یورش مغولان پیوند خورده است؛ موضوعی که جایگاه این مجموعه را در تاریخ سیاسی و تمدنی ایران برجسته می‌سازد.

لباف‌خانیکی سپس به ویژگی‌های ممتاز معماری این اثر پرداخت و گفت: معماری، ظرف زندگی انسان است؛ بستری که حیات اجتماعی، فرهنگی و تمدنی بشر در آن شکل می‌گیرد. از این منظر، قلعه الموت نمونه‌ای کم‌نظیر از معماری دفاعی ایران به شمار می‌رود که در عین برخورداری از کارکرد نظامی، واجد تمامی عناصر یک مجموعه پیشرفته زیستی، مدیریتی و حکومتی نیز بوده است.

وی با اشاره به تنوع فضایی این مجموعه تصریح کرد: در الموت، فضاهای متعددی برای سکونت، مدیریت، دفاع، ذخیره‌سازی، تأمین نیازهای دوران محاصره و همچنین بخش‌هایی با کارکردهای تشریفاتی و حکومتی طراحی شده است. این تنوع عملکردی، در کنار استقرار هوشمندانه قلعه بر فراز صخره‌های مرتفع، بهره‌گیری از فناوری‌های مهندسی، شیوه‌های پیشرفته تأمین آب و استفاده از مصالح متناسب با اقلیم، جلوه‌ای درخشان از دانش معماری و مهندسی ایرانی را به نمایش می‌گذارد.

وی افزود: عظمت سازه، کیفیت اجرا، سازمان فضایی، ظرافت‌های معماری و انطباق هوشمندانه بنا با بستر طبیعی، الموت را به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری نظامی و صخره‌ای ایران و جهان تبدیل کرده است.

لباف‌خانیکی در ادامه، تداوم حیات فرهنگی و اجتماعی جامعه اسماعیلی را یکی دیگر از وجوه قابل توجه این پرونده دانست و گفت: استمرار فعالیت‌های فرهنگی این جامعه در دوران معاصر و مشارکت آنان در حفاظت و مرمت شماری از بناهای تاریخی و نیز حمایت از برنامه‌های علمی و پژوهشی مرتبط با معماری و میراث‌فرهنگی، نشان می‌دهد که میراث تاریخی الموت همچنان در عرصه فرهنگ و تمدن حضوری پویا و اثرگذار دارد.

وی در پایان تاکید کرد: مجموعه ارزش‌های تاریخی، فرهنگی، معماری، مهندسی و تمدنی قلعه الموت، در کنار تأثیرگذاری آن بر تاریخ ایران و جهان اسلام، این اثر را در شمار برجسته‌ترین میراث‌فرهنگی جهان قرار داده است؛ ثبت جهانی این مجموعه نیز بیانگر آن است که جامعه جهانی، ارزش‌های فرامرزی این میراث سترگ را به رسمیت شناخته و آن را بخشی از حافظه مشترک بشریت می‌داند.

انتهای پیام/