میراثآریا: شاید آنگاه که در سپیده دم تاریخ، آریاییها این سرزمین افسانهای را برای سکونت انتخاب کردند و مادها آن را به عنوان پایتخت تابستانی برگزیدند، گمان نمیکردند که روزی هگمتانه محل یکی از کهنترین تمدنهای ایران شود و به شهرت جهانی دست یابد.
هگمتانه، اکباتان، آمادای، آکسایا، آمادانا، همدانا و همدان نامهایی است که این خطه در طول زمان به خود دیده است، این شهر ریشهدار که به گواه تاریخ از ابتدا دارای ساختار شهری بوده از دوران آریاییها و مادها تا دوران معاصر فراز و نشیبهای فراوانی به خود دیده و با وجود طوفانهای دوران همچنان سرپا ایستاده است.
محوطه تاریخی هگمتانه سال ۱۳۱۰ خورشیدی به شماره ۲۸ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و از آن زمان تعداد زیادی از باستانشناسان، محققان و علاقهمندان میراثفرهنگی برای آشکار شدن رازهای پنهان این محوطه تلاش کردند، در یک دهه اخیر نیز تلاشهای شبانه روزی دغدغهمندان و صاحبنظران میراثفرهنگی این محوطه را آماده جهانی شدن کرد.
در این سالها هر کلنگ که بر خاک هگمتانه باستانی زده شد شگفتیهای ارزشمندی از این شهر رازآلود را آشکار کرد و به گواه باستانشناسان این گنجینه تاریخی هنوز هم حرفهای بسیاری برای گفتن دارد تا رازهای نهان خود را در برابر دیدگاه علاقهمندان قرار دهد.
هگمتانه بدون شک یکی از باشکوهترین پهنههای باستانی و نمادی از دیرینگی و پیشینه تاریخ و سرزمین ایران است که یافتهها و کاوشهای علمی و باستانشناسی پرشماری از این اثر ارزشمند، گویای تاریخ چندین هزار ساله از شکوه، تمدن و فرهنگ مردمان همدان امروز است و به درستی مادر شهرهای باستانی تمدن پارسی نام گرفته است.
این کهن شهر باستانی دوره ماد همچون بسیاری از پهنههای تاریخی ایران ویژگیهای منحصربفردی دارد و همین خصیصه باعث شده نامش با بزرگان باستانشناسی ایران و جهان گره بخورد، از ژاک دمورگان، اریک اشمیت، شادروان مسعود آذرنوش و محمدرحیم صراف تا هیاتهای بلندپایه باستانشناسی داخلی و خارجی که کاوش هر یک از آنها ناگفتههایی از این شهر افسانهای را آشکار کرد.
هگمتانه اما تنها یک محوطه باستانی نیست، این مجموعه را باید یکی از مهمترین آزمایشگاههای زنده باستانشناسی ایران دانست که طی دهههای اخیر، هر فصل کاوش آن بخشی از تاریخ ناشناخته فلات ایران را روشن کرده است. نتایج مطالعات و حفاریهای انجام شده نشان میدهد این محوطه از نظامی منسجم و پیشرفته در شهرسازی برخوردار بوده و بخشهایی از ساختار شهری آن، تصویری کمنظیر از سازمان معماری دوران باستان را پیش روی پژوهشگران قرار میدهد.
یکی از مهمترین ویژگیهای هگمتانه، کشف مجموعهای از فضاهای معماری منظم و شبکهای است که با الگوی مشخصی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.معابر مستقیم، واحدهای معماری هماندازه و ساختار هندسی شهر، از وجود نظام برنامهریزیشدهای حکایت دارد که در میان محوطههای همدوره در خاورمیانه کمتر نمونهای مشابه برای آن شناخته شده است، این ویژگی سبب شده هگمتانه نه تنها از منظر تاریخی، بلکه از دیدگاه مطالعات شهرسازی و معماری نیز جایگاهی ویژه پیدا کند.
کاوشهای باستانشناسی در بخشهای مختلف این محوطه طی سالهای گذشته به شناسایی بقایای دیوارهای خشتی عظیم، فضاهای مسکونی، کارگاهی و بخشهایی از زیرساختهای شهری منجر شده است. یافتههایی که نشان میدهد هگمتانه صرفا یک مرکز حکومتی نبوده، بلکه شهری پویا با لایههای مختلف زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به شمار میرفته است.
کشف آثار مختلف نیز بیانگر تداوم حیات شهری در این نقطه طی قرون متمادی است، موضوعی که ارزش استثنایی آن را در میان محوطههای تاریخی دوچندان میکند، در کنار ساختار معماری، اشیای مکشوفه از هگمتانه نیز روایتگر بخشی از زندگی مردمانی است که هزاران سال در این سرزمین زیستهاند.
انواع سفالینهها، مهرها، قطعات فلزی، آثار معماری و دادههای باستانشناختی به دست آمده از لایههای مختلف این محوطه، مجموعهای از اطلاعات تاریخی را در اختیار پژوهشگران قرار داده و به بازسازی سیر تحولات تمدنی غرب ایران کمک کرده است.
اهمیت هگمتانه زمانی بیشتر آشکار میشود که آن را در بستر تاریخی شکلگیری نخستین حکومتهای ایرانی مورد بررسی قرار دهیم. بسیاری از مورخان و پژوهشگران، این شهر را یکی از مهمترین مراکز قدرت سیاسی و اداری ایران باستان میدانند، شهری که در منابع تاریخی یونانی، بابلی و ایرانی از آن یاد شده و نامش با شکلگیری هویت سیاسی ایرانیان پیوند خورده است، همین جایگاه تاریخی موجب شده هگمتانه نه فقط برای مردم همدان یا ایران بلکه برای جامعه علمی جهان نیز از اهمیت ویژهای برخوردار باشد،
ثبت جهانی هگمتانه در فهرست میراث جهانی یونسکو را باید نتیجه دههها تلاش مستمر پژوهشگران، باستانشناسان، مدیران میراثفرهنگی و فعالان دلسوز این حوزه دانست. فرآیندی پیچیده که مستلزم اثبات ارزش برجسته جهانی اثر، تهیه پرونده علمی، تدوین برنامههای حفاظتی و جلب نظر کارشناسان بینالمللی بود.
سرانجام این تلاشها در ششم مرداد ۱۴۰۳ به ثمر نشست و هگمتانه به عنوان بیستوهشتمین اثر جهانی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت، این رویداد تنها یک موفقیت ثبتی نیست بلکه فرصتی تازه برای معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی همدان در سطح بینالمللی به شمار میرود. ثبت جهانی، نگاه جهانیان را بیش از گذشته به سوی این کهنشهر معطوف کرده و زمینه را برای توسعه گردشگری فرهنگی، گسترش همکاریهای علمی و جذب پژوهشگران و علاقهمندان میراثفرهنگی فراهم ساخته است.
امروز هگمتانه در آستانه فصلی تازه از حیات خود قرار دارد، فصلی که در آن حفاظت، پژوهش و معرفی شایسته این میراث ارزشمند بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند، ادامه کاوشهای علمی، تکمیل مطالعات باستانشناسی، ارتقای زیرساختهای بازدید و بهرهگیری از ظرفیتهای نوین معرفی میراث، میتواند به کشف زوایای ناشناخته بیشتری از این شهر باستانی منجر شود.
هگمتانه پس از قرنها همچنان در حال روایت تاریخ است تاریخی که از دل خاک برمیآید و هر روز برگ تازهای از تمدن ایرانزمین را آشکار میکند، این محوطه ارزشمند نه فقط یادگاری از گذشته، بلکه سرمایهای برای آینده و نمادی از پیوستگی تاریخی و فرهنگی ملت ایران است، گنجینهای که از قلب تاریخ برخاسته و اکنون در بلندای جهانی شدن، پیامآور شکوه تمدنی سرزمینی است که قرنها مهد فرهنگ، دانش و هویت بوده است.
انتهای پیام/
نظر شما