نرجس خسروی، کارشناس و فعال حوزه گردشگری استان اصفهان در یادداشتی نوشت: تعزیه و هنر شبیهخوانی از برجستهترین جلوههای فرهنگ آیینی ایران است؛ هنری که در آن روایت، موسیقی، نمایش، احساس و هویت جمعی در هم میآمیزند و تجربهای عمیق و ماندگار برای مخاطب میآفرینند.
هنر تعزیه و شبیهخوانی که ریشه در سنتهای کهن ایرانی-اسلامی دارد، صرفاً یک آیین سوگواری نیست، بلکه یکی از مهمترین سرمایههای میراث فرهنگی ناملموس کشور به شمار میرود و میتواند در قامت یک محصول شاخص گردشگری فرهنگی نیز نقشآفرینی کند.
در سالهای اخیر، گردشگری فرهنگی از مرحله بازدید صرف از آثار تاریخی عبور کرده و به سمت تجربهمحوری حرکت کرده است. گردشگر امروز میخواهد «ببیند»، «بشنود»، «حس کند» و «درک کند». تعزیه دقیقاً در همین نقطه معنا مییابد؛ زیرا مخاطب را وارد فضایی زنده و مشارکتی میکند که در آن آیین، هنر و باور بهصورت همزمان حضور دارند. از این منظر، تعزیه نهتنها یک میراث نمایشی، بلکه یک تجربهی کامل فرهنگی است که قابلیت تبدیلشدن به جاذبهای ممتاز در گردشگری ایران را دارد.
یکی از مهمترین مزیتهای تعزیه، اصالت آن است. در جهانی که بسیاری از محصولات فرهنگی دچار تکرار و مصرفزدگی شدهاند، تعزیه با زبان بومی، ساختار آیینی و زیباییشناسی ویژه خود، تمایزی روشن ایجاد میکند. همین تمایز، اساس موفقیت در بازاریابی گردشگری است. مقصدی که بتواند تجربهای متفاوت ارائه دهد، در ذهن گردشگر ماندگار میشود و تعزیه دقیقاً چنین ظرفیتی دارد.
از منظر برندینگ گردشگری، تعزیه میتواند به یکی از نشانههای هویتی ایران در عرصه بینالمللی تبدیل شود. همانگونه که برخی کشورها آیینها و نمایشهای سنتی خود را بهعنوان برند فرهنگی معرفی کردهاند، ایران نیز میتواند با معرفی حرفهای تعزیه، تصویری عمیقتر، انسانیتر و اصیلتر از فرهنگ خود ارائه دهد. این امر نیازمند نگاه راهبردی به تعزیه بهعنوان یک «محصول فرهنگی- گردشگری» است، نه صرفاً یک مراسم مناسبتی.
بازار هدف تعزیه نیز گسترده و متنوع است. گردشگران داخلی، علاقهمندان فرهنگ و آیین، پژوهشگران، مستندسازان، هنرمندان و گردشگران خارجیِ جویای تجربههای اصیل، همگی میتوانند مخاطبان بالقوه این هنر باشند. برای هر یک از این گروهها، باید روایت، زبان و شیوه ارائه متناسب طراحی شود. گردشگر خارجی، علاوه بر مشاهده اجرا، به توضیح زمینهای، ترجمه، تفسیر فرهنگی و امکان درک لایههای معنایی نیاز دارد. بنابراین، توسعه گردشگری تعزیه بدون طراحی محتوای چندزبانه و روایتمحور ممکن نیست.
از سوی دیگر، تعزیه میتواند در اقتصاد گردشگری نیز اثرگذار باشد. حضور گردشگر برای تماشای یک مجلس تعزیه، اگر بهدرستی برنامهریزی شود، به افزایش اقامت، استفاده از خدمات محلی، خرید صنایعدستی، مصرف غذاهای بومی و بازدید از سایر جاذبههای مقصد منجر میشود. در نتیجه، تعزیه میتواند به یک محرک مهم برای توسعه گردشگری فرهنگی و تقویت اقتصاد محلی تبدیل شود.
با این حال، بهرهبرداری گردشگری از تعزیه نیازمند دقت و ظرافت است. این هنر باید با حفظ اصالت، ثبت و مستندسازی دقیق، آموزش نیروی انسانی، طراحی بستههای تفسیر فرهنگی و ایجاد زیرساختهای مناسب همراه شود. همچنین لازم است این ظرفیت در قالب مسیرهای گردشگری آیینی، جشنوارههای فرهنگی، رویدادهای مناسبتی و تورهای تجربهمحور به مخاطب عرضه شود.
در نهایت، تعزیه و شبیهخوانی نهفقط بخشی از حافظه فرهنگی ایرانیان، بلکه سرمایهای راهبردی برای آینده گردشگری کشور هستند. اگر این میراث ارزشمند با نگاه علمی، فرهنگی و بازاریابی حرفهای معرفی شود، میتواند هم در حفظ هویت ملی نقشآفرین باشد و هم جایگاه ایران را در نقشه گردشگری فرهنگی جهان ارتقا دهد.
انتهای پیام/
نظر شما