شایسته شعبانی، کارشناس ارشد مدیریت گردشگری در یادداشتی نوشت: استان گیلان، با برخورداری از تنوع اقلیمی کمنظیر، چشماندازهای طبیعی پویا، پیشینه فرهنگی غنی و ظرفیتهای گسترده کشاورزی، در سالهای اخیر مسیر تازهای را در بازتعریف مزیتهای گردشگری خود آغاز کرده است. تغییر الگوهای تقاضا در بازار جهانی گردشگری و افزایش گرایش گردشگران به تجربههای اصیل، طبیعتمحور، سلامتگرا و مشارکتی، ضرورت عبور از الگوی سنتی گردشگری و حرکت به سوی مدلهای ترکیبی و ارزشآفرین را دوچندان کرده است.
در این میان، پیوند میان کشاورزی، گیاهان دارویی، گردشگری کشاورزی و گردشگری سلامت، میتواند یکی از راهبردیترین مسیرهای توسعه پایدار گیلان به شمار آید. گسترش کشت زعفران در ارتفاعات استان، بهرهبرداری علمی و مسئولانه از گیاهان دارویی و تبدیل فرایندهای تولید، برداشت و فرآوری به تجربهای گردشگرپذیر، ظرفیت آن را دارد که علاوه بر ارتقای درآمد جوامع محلی، مقاصد تازهای برای گردشگران سلامت، طبیعتگردانان حرفهای و علاقهمندان به سبک زندگی سالم پدید آورد.
زیستبوم گیاهان دارویی؛ سرمایهای طبیعی در قلب گیلان
گیلان به واسطه برخورداری از اقلیم مرطوب خزری، ارتفاعات ییلاقی، خاک حاصلخیز و تنوع چشمگیر پوشش گیاهی، یکی از مستعدترین استانهای کشور برای رویش و پرورش گیاهان دارویی محسوب میشود. در این میان، منطقه دیلمان به عنوان یکی از کانونهای ارزشمند تنوع زیستی و گیاهی گیلان، جایگاهی برجسته دارد.
وجود بیش از یکصد گونه گیاه دارویی خودرو در این منطقه، از جمله بابونه، آویشن کوهی یا دروجه، گلختمی، شاتره، پنیرک، پونه، زوپه، گزنه، چای کوهی، مرزه، زولنگ، مریمگلی، بومادران، بنفشه و مرزنجوش، گواهی بر غنای طبیعی این زیستبوم است. بسیاری از این گونهها، به دلیل کیفیت مطلوب، خلوص و برخورداری از مواد مؤثره ارزشمند، قابلیت تبدیل شدن به محصولات دارویی، خوراکی، آرایشی ـ بهداشتی را دارند.
گلگاوزبان نیز از دیگر محصولات ارزشمند گیاهان دارویی در گیلان است. اختصاص حدود ۱۵ هکتار از اراضی دیلمانات به کشت این گیاه، ظرفیت منطقه را برای تبدیل شدن به یکی از قطبهای تأمین گلگاوزبان و فرآوردههای وابسته آشکار میسازد. توسعه هدفمند این کشتها، در کنار فرآوری و عرضه استاندارد، میتواند به تثبیت جایگاه گیلان در بازار گیاهان دارویی کشور کمک کند.
این ذخایر طبیعی، البته زمانی به سرمایهای پایدار بدل میشوند که بهرهبرداری از آنها بر پایه دانش بومی، پژوهشهای علمی، ضوابط حفاظتی و مشارکت جوامع محلی انجام گیرد؛ چراکه صیانت از رویشگاهها، مقدمه هرگونه بهرهبرداری اقتصادی و گردشگری از این میراث طبیعی است.
زعفران؛ نشانههای کشاورزی نوین در گیلان
در کنار رویشگاههای طبیعی، توسعه کشت گیاهان دارویی در سالهای اخیر، افق تازهای پیش روی کشاورزی گیلان گشوده است. زعفران، به عنوان محصولی کمآببر، ارزشمند و سازگار با برخی نواحی کوهستانی، از جمله نمونههای موفق این تحول محسوب میشود.
کشت زعفران در شهرستانهای سیاهکل، رودسر، رودبار، املش، رضوانشهر و تالش رواج یافته و بیشترین سطح زیرکشت آن، با حدود ۴۳ هکتار، در ییلاقات شهرستان سیاهکل گزارش شده است. این گیاه دارویی که نخستینبار در سال ۱۳۸۷ در گیلان کشت شد، در زمینهای مستعد کوهستانی استان و در ارتفاع تقریبی یکهزار و ۲۰۰ تا دوهزار و ۳۰۰ متر از سطح دریا قابلیت رشد دارد. زعفران، در صورت تناسب با شرایط اقلیمی و خاک منطقه، میتواند با نیاز آبی محدود و هزینههای تولید قابل مدیریت، زمینه تحول اقتصادی و تنوعبخشی به معیشت روستایی را فراهم سازد.
پیوند درمان، تجربه و زیبایی؛ شکلگیری سلامتکدههای طبیعی
وجه تمایز گیلان در توسعه گردشگری سلامت مبتنی بر گیاهان دارویی، صرفاً در تولید این محصولات خلاصه نمیشود؛ بلکه در پیوند میان تجربه درمانی، آرامش روانی، طبیعتگردی و زیباییشناسی منظر نهفته است.
در فصل برداشت، مزارع زعفران و گلگاوزبان میتوانند به جاذبههایی بصری، آموزشی و تجربهمحور تبدیل شوند. دشتهای شقایق وحشی، مزارع طلایی کلزا، مراتع سرسبز ییلاقی و رویشگاههای گیاهان دارویی، در کنار یکدیگر فضایی فراهم میآورند که پاسخگوی نیاز گردشگر امروز به آرامش، حضور در طبیعت، آشنایی با شیوههای زیست بومی و تجربه زیست سالم است.
در چنین الگویی، گردشگر تنها بازدیدکننده یک مزرعه یا خریدار محصول نیست؛ بلکه در فرایند برداشت، خشککردن، تهیه دمنوش، شناخت خواص گیاهان و روایتهای محلی مرتبط با آنها مشارکت میکند. این رویکرد، دیلمان و دیگر مناطق مستعد گیلان را به سلامتکدههای طبیعی و مقصدهایی برای تورهای تخصصی کشاورزی، طبیعتگردی و سلامت تبدیل میکند.
راهبرد توسعه؛ عبور از کشاورزی تکمحصولی
اقتصاد کشاورزی گیلان در دهههای گذشته عمدتاً با محصولاتی چون برنج، چای، زیتون و مرکبات شناخته شده است. با وجود اهمیت راهبردی این محصولات، تنوعبخشی به سبد تولیدات کشاورزی و توجه به گیاهان دارویی، ضرورتی اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی است.
گیاهان دارویی میتوانند به عنوان محرکی تازه برای ایجاد اشتغال، افزایش تابآوری اقتصادی روستاها، کاهش وابستگی به خامفروشی و گسترش زنجیره ارزش گردشگری سلامت عمل کنند. برای تحقق این هدف، چند راهبرد کلیدی قابل طرح است:
نخست، ایجاد و تقویت صنایع تبدیلی در محل تولید:
راهاندازی واحدهای استاندارد خشککردن، اسانسگیری، عصارهگیری، بستهبندی نوین و تولید فرآوردههایی نظیر دمنوشهای ارگانیک، روغنهای گیاهی و محصولات آرایشی ـ بهداشتی، از خامفروشی جلوگیری کرده و سهم بیشتری از ارزش افزوده را در اختیار جوامع محلی قرار میدهد.
دوم، توسعه گردشگری کشاورزی تجربهمحور:
طراحی تورهای برداشت زعفران و گیاهان دارویی، آموزش شیوههای سنتی و علمی بهرهبرداری، برگزاری کارگاههای تهیه دمنوش و فرآوردههای گیاهی و ایجاد اقامتگاههای بومگردی تخصصی، میتواند مدت اقامت گردشگران را افزایش داده و درآمد گردشگری را در نواحی روستایی توزیع کند.
سوم، برندسازی مقصد و ایجاد هویت مشخص برای گیلان:
برندسازی گیلانِ سلامت، طبیعت و میراث میتواند جایگاه استان را در بازار گردشگری داخلی و خارجی ارتقا دهد. این برندسازی باید بر اصالت محصول، سلامتمحوری، حفاظت از طبیعت، روایت فرهنگی و کیفیت تجربه گردشگر استوار باشد.
چهارم، آموزش و توانمندسازی جوامع محلی:
کشاورزان، بهرهبرداران محلی، زنان روستایی، راهنمایان گردشگری و فعالان بومگردی باید در کانون این فرایند قرار گیرند. آموزش اصول برداشت پایدار، فرآوری استاندارد، میزبانی گردشگر، بازاریابی دیجیتال و روایتگری فرهنگی، لازمه موفقیت این الگو است.
گیلان؛ مقصدی چندوجهی در پیوند طبیعت، سلامت و میراث
مناطق ییلاقی و روستایی گیلان میتوانند با اتکا به ظرفیت گیاهان دارویی، به قطبهای گردشگری سلامت بدل شوند؛ اما مزیت رقابتی استان تنها به چشماندازهای طبیعی آن محدود نیست. گیلان از هویتی چندلایه و یکپارچه برخوردار است که در آن طبیعت، کشاورزی، تاریخ، معماری، آیینها و فرهنگ بومی در هم تنیدهاند.
پیوند گردشگری سلامت با میراث تاریخی و فرهنگی از بافت تاریخی ماسوله و قلعهرودخان گرفته تا پیشینه کهن دیلمان و آیینهای بومی مناطق مختلف استان گیلان را به مقصدی چندوجهی تبدیل میکند. گردشگر در این سرزمین میتواند در یک سفر، تجربه حضور در مزرعه، بهرهمندی از فرآوردههای گیاهی، اقامت در روستا، آشنایی با خوراک و صنایعدستی محلی و بازدید از مواریث تاریخی را به دست آورد.
این تلفیق سنجیده میان سنت، طبیعت، سلامت و میراث فرهنگی، مهمترین مزیت گیلان در رقابت با مقاصد مشابه است؛ مزیتی که میتواند استان را به یکی از کانونهای پیشرو گردشگری سلامت و کشاورزی در شمال کشور تبدیل کند.
نتیجهگیری
ادغام ظرفیتهای گیاهان دارویی در زنجیره ارزش گردشگری سلامت، راهبردی مؤثر برای تقویت بنیانهای توسعه پایدار در گیلان است. این رویکرد، افزون بر ایجاد فرصتهای تازه برای اشتغال و درآمدزایی، به حفاظت از دانش بومی، تقویت اقتصاد روستایی، افزایش ماندگاری گردشگر و معرفی هویت طبیعی و فرهنگی استان کمک میکند.
تحقق این چشمانداز، مستلزم بهرهبرداری مسئولانه از رویشگاههای طبیعی، حفاظت از مراتع و تنوع زیستی، تکمیل زیرساختهای گردشگری، توسعه صنایع تبدیلی، استانداردسازی محصولات و مشارکتمردم محلی است. گیلان با تکیه بر این ظرفیتها، میتواند از یک مقصد صرفاً طبیعتگردی، به الگویی از گردشگری هوشمند، سلامتمحور و پایدار در کشور ارتقا یابد.
انتهای پیام/
نظر شما