میراث‌آریا: شهرها و روستاهای بین مسیر را یکی، یکی طی می‌کنیم تا به گناباد می‌رسیم و از آنجا مستقیما به روستای ریاب. روستایی زیبا که توصیفش را قبلا زیاد شنیده بودم.

وارد روستا که می‌شویم فضا کاملا تغییر می‌کند. اینجا دنیا دیگری است. مردمانی مهمان‌نواز، باغ‌های زیبا، کوچه‌های خاطره‌انگیز و هوای دلنشین و متبوع، دلچسب بودن سفر را دو چندان می‌کند. مردم روستا به حدی مهمان‌نواز و دوست‌داشتنی هستند که در مدت نصف روز که در روستا هستیم شاید به بیش از ۱۰ خانه دعوت شدیم که: «امشب را مهمان ما باشید».

ریاب قصه متفاوتی دارد. داستانی از دل تاریخ که آن را ماندگار کرده است. این بار اما، ما برای قصه دیگری به ریاب آمده‌ایم. اینجا قرار است ثبت جهانی شود. در حقیقت ریاب یکی از از ۸ روستایی است که قرار است به نام ایران ثبت جهانی شود تا آوازه این روستای تاریخی و زیبا، در جهان بپیچد.

کوچه پس کوچه‌های خاطره‌انگیز روستا

در قدم زدن در کوچه پس کوچه های زیبای روستا، با مردمان خونگرم ریاب هم صحبت می شوم. آن ها از گردشگرانی می گویند که از کشورهای مختلف به این روستا آمده اند و همه آن ها خاطرات زیبایی از ریاب را به عنوان سوغات با خود برده اند.

روی دورازه ورودی ریاب جمله ای قرآنی نوشته شده است «ادخلوها بسلام امنین» معنای این جمله را در هم صحبتی با مردمان خونگرم و متدین روستا بیشتر درک می‌کنم. هر خانه در این روستا یک قصه متفاوت دارد و هر کوچه و باغ این روستا، میزبان مهمانان داخلی و خارجی بوده است.

نزدیکی ریاب به قنات جهانی قصبه گناباد، که به‌عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی آب در جهان شناخته می‌شود، یک فرصت طلایی برای توسعه گردشگری به حساب می‌آید. این موضوع مورد توجه گردشگران خارجی هم قرار گرفته است. خیلی  از آن‌ها کیلومترها راه طی می‌کنند تا به این روستا و قنات قصبه برسند تا از نزدیک یکی از شاهکارهای آبی بشر را ببینند.

 بسیاری از گردشگران خارجی که برای بازدید از قنات قصبه به گناباد سفر می‌کنند، در حقیقت با حضور در ریاب تجربه‌ای کامل از فرهنگ، معماری و زندگی سنتی ایرانی را درک می کنند.

ریاب یک نمونه قابل ‌افتخار از معماری سازگار با محیط و هوشمندی بومی است که در طول تاریخ، بر اساس فناوری و دانش بومی ساخته شده است.

ساختمان‌های روستا با نمای کاهگلی بازسازی شده بودند و ظرافت هنر معماری ایرانی در جای‌جای آن به چشم می‌خورد. بادگیرهایی که بر بام خانه‌ها بنا شده بود نیز نبوغ مردمان کویر برای مقابله با گرمای سوزان را به نمایش می‌گذاشت.

ریاب در واقع یکی از نمونه‌های کم‌نظیر معماری کویری ایران به شمار می‌رود. ترکیب دیوارهای خشتی، کوچه‌های باریک، بادگیرها و باغ‌های سرسبز در کنار سکوت آرام کویر، تصویری چشم‌نواز و متفاوت را برای گردشگران داخلی و خارجی خلق کرده است. بسیاری از کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند این روستا نمونه‌ای اصیل از سبک زندگی سنتی  در مناطق کویری ایران است، جایی که مردم طی قرن‌ها با کمترین امکانات طبیعی، زیستگاهی پایدار و هماهنگ با محیط ایجاد کرده‌اند.

ثبت جهانی، ظرفیت‌های ریاب را نمایان می‌کند

وقتی با سید جواد موسوی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی، صحبت می‌کنم، او نیز با اشاره به برنامه‌های انجام شده برای حفاظت از این روستا گفت: در سال‌های اخیر اقدامات متعددی از جمله مرمت بناهای تاریخی، ساماندهی معابر سنتی، مستندسازی آثار فرهنگی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و آموزش جوامع محلی انجام شده است تا زمینه برای ثبت جهانی ریاب فراهم شود.

او ادامه می دهد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ریاب، پیوند عمیق مردم با فرهنگ و میراث تاریخی منطقه است، اهالی این روستا هم‌چنان بسیاری از آیین‌ها، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی بومی را حفظ کرده‌اند و همین مسئله ارزش فرهنگی این منطقه را دوچندان کرده است.

موسوی با اشاره به فرآیند ثبت جهانی ریاب می‌گوید: ثبت جهانی ریاب می‌تواند نگاه جهانیان را به ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی شرق ایران جلب کند، این اتفاق علاوه بر افزایش حضور گردشگران، باعث جذب سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری و صنایع دستی نیز خواهد شد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی می‌افزاید: روستای تاریخی ریاب گناباد، نگینی درخشان در حاشیه کویر خراسان رضوی، امروز بیش از هر زمان دیگری مورد توجه فعالان حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری قرار گرفته است. ریاب روستایی است که با معماری اصیل ایرانی، قنات‌های کهن، باغ‌های سرسبز و هویت تاریخی کم‌نظیر خود، در مسیر ثبت جهانی قرار گرفته و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری فرهنگی ایران تبدیل شود.

موسوی با اشاره به اهمیت ویژه روستای ریاب اظهار می‌کند: ریاب تنها یک روستا نیست، بلکه مجموعه‌ای زنده از تاریخ، فرهنگ، هنر و معماری ایرانی است که قرن‌ها اصالت خود را حفظ کرده و امروز به ‌عنوان یکی از ارزشمندترین ظرفیت‌های میراثی شرق کشور شناخته می‌شود.

 پیوند عمیق ریاب با آب

روح روستا اما در پیوند عمیق آن با آب معنا پیدا می‌کند؛ ریاب با منطق قنات و شیب زمین شکل گرفته و معماری‌اش با مسیر جریان آب هماهنگ است. حضور پایاب‌ها، حوض‌خانه‌ها و فضاهایی که آب را به قلب خانه می‌برند، نشان می‌دهد که در ریاب آب فقط یک نیاز نبوده، «عنصر سازمان‌دهنده زندگی» بوده است. این ارتباط کالبدی و فرهنگی با نظام قنات، ریاب را به یکی از ارزشمندترین نمونه‌های زیست‌پایدار در معماری کویر تبدیل می‌کند.

در کنار معماری، ریاب یک «میراث زنده» است؛ روستایی که آیین‌ها، گویش، صنایع‌دستی و مهمان‌نوازی هنوز در آن جاری است. از آیین‌های مذهبی و سنت‌های فصلی گرفته تا هنرهای دستی مانند بافتنی‌ها، و حتی پیشگامی در بوم‌گردی‌های سنتی، همه نشان می‌دهد این روستا ظرفیت تبدیل شدن به یک مقصد فرهنگی-گردشگری استاندارد را دارد؛ مقصدی که مردمش نه تماشاگر، بلکه بازیگر اصلی حفاظت و توسعه‌اند.

همین مجموعه ویژگی‌ها اصالت معماری خشتی، انسجام بافت تاریخی، پیوند با قنات و آب، میراث ناملموس و مشارکت جامعه محلی دلیل روشن ضرورت پیگیری ثبت جهانی ریاب است. ثبت جهانی می‌تواند سپری برای حفاظت در برابر نوسازی‌های ناهمگون، فرسایش اقلیمی و تهدیدهای تدریجی باشد و در عین حال، ریاب را در شبکه جهانی مقاصد روستایی قرار دهد؛ جایگاهی که شایسته روستایی است که توانسته از تاریخ خود «هویت، زیبایی و امکان توسعه پایدار» بسازد.

ریاب یکی قدیمی‌ترین روستاهایی کاهگلی

روستای ریاب با طبیعت سرسبز و زیبا و باغ های پر میوه، چشم انداز بسیار دلپذیری دارد. این روستا علاوه بر طبیعت خرم آن دارای جاذبه های تاریخی فراوانی است. قلعه، خانه ناصریان، آرامگاه ابومنصور ریابی، آب انبار قدیمی، حوضخانه، حمام، مسجد و عمارت باغ گلشن از معروف ترین مکان های تاریخی این روستا است.

این روستا که از قدیمی‌ترین روستاهای کاهگلی کشور محسوب می‌شود، دارای ۱۰۰۰ سال تاریخ مکتوب بوده و به قرون اولیه اسلامی مربوط است.

ریاب دارای مجموعه‌ای از خانه‌های قدیمی بادگیر دار، حوضخانه، قلعه، حمام، مسجد و آب انبار با معماری بسیار زیباست و یکی از بافت‌های باقی مانده در شهرستان بوده که ارزش تاریخی خود را حفظ کرده است. معماری خانه‌های گلی، قدمت بافت تاریخی روستا و نزدیکی به قنات قصبه گناباد که ثبت جهانی شده است این روستا را به یکی از روستاهای هدف گردشگری در ایران تبدیل کرده است که گردشگران را به خود جذب کرده است.

این مکان‌ها به عنوان نشان‌هایی از تاریخ و معماری بومی، معرفی‌ کننده هوشمندی و مهارت نسل‌های گذشته در سازگاری با محیط و بهره‌برداری از منابع طبیعی منطقه محسوب می‌شوند.

ریاب به دلیل داشتن اولین اقامتگاه بومگردی استان خراسان رضوی و بعد از آن نیز راه اندازی چندین اقامتگاه در بین گردشگران شناخته شده است.

این روستا در سال ۱۳۸۷ هجری شمسی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌ است. حالا قرار است این روستا ثبت جهانی نیز شود. آنچه در این روستا می بینم، به من اطمینان می دهد که ریاب شایسته این است که در فهرست ثبت جهانی قرار گیرد و آوازه این روستای تاریخی جهانی شود.

انتهای پیام/