مجتبی گهستونی، روزنامه‌نگار و دبیر سرویس نخبگان و سمن‌های میراث آریا در یادداشتی نوشت: برگزاری نشست تخصصی میز گردشگری کودک در اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان را می‌توان گامی مهم برای ورود جدی‌تر این استان به یکی از حوزه‌های کمتر مورد توجه گردشگری دانست؛ به‌ویژه آنکه تدوین سند عملیاتی گردشگری کودک در خوزستان در دستور کار این نشست قرار گرفته و قرار است برای نیمه دوم سال، چارچوبی اجرایی برای این حوزه تدوین شود.
در کنار این موضوع، تقدیر از برگزیدگان فراخوان «زیبایی‌های گردشگری خوزستان» نیز نشان داد که توجه به کودکان و نسل آینده گردشگران، تنها به برنامه‌های رسمی محدود نمی‌شود و می‌تواند از مسیر مشارکت، خلاقیت و نگاه متفاوت کودکان و نوجوانان به ظرفیت‌های گردشگری استان دنبال شود.
اما پرسش اساسی این است که آیا می‌توان با برگزاری چند نشست و اجرای چند برنامه مناسبتی، از «گردشگری کودک» سخن گفت؟ پاسخ قطعاً منفی است. گردشگری کودک زمانی معنا پیدا می‌کند که کودک در طراحی، برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های گردشگری به‌عنوان یک مخاطب مستقل و دارای نیازهای ویژه دیده شود.
وظیفه میز گردشگری کودک نیز بیش از هر چیز تسهیل‌گری، روان‌سازی و حمایت از بخش خصوصی است و انتظار می‌رود این حوزه نه به شکل مقطعی و مناسبتی، بلکه در طول سال و به صورت مستمر دنبال شود. در استان‌ها نیز باید زمینه‌ای فراهم شود تا فعالان بخش خصوصی، تشکل‌ها، موزه‌ها، مراکز آموزشی و مجموعه‌های گردشگری بتوانند ایده‌های خود را به برنامه‌های عملیاتی تبدیل کنند.

خوزستان؛ استانی با ظرفیت‌های کم‌نظیر برای گردشگری کودک
خوزستان از این منظر ظرفیت‌های کم‌نظیری دارد؛ از محوطه‌های باستانی شوش و چغازنبیل و سازه‌های تاریخی شوشتر و دزفول گرفته تا تالاب‌ها، رودخانه‌ها، نخلستان‌ها، روستاها، صنایع‌دستی، موسیقی، خوراک، آیین‌ها و مشاغل سنتی.
اما این ظرفیت‌ها زمانی به گردشگری کودک تبدیل می‌شوند که برای کودک قابل فهم، جذاب، ایمن و تجربه‌پذیر شوند.
کودک نباید فقط در کنار والدین از یک بنای تاریخی بازدید کند و به توضیحات تخصصی راهنما گوش دهد. او باید بتواند داستان آن بنا را کشف کند، بازی کند، سؤال بپرسد، بخشی از یک کار سنتی را تجربه کند، با یک صنعتگر گفت‌وگو کند و از طریق تجربه، با تاریخ و فرهنگ سرزمین خود ارتباط برقرار کند.

شهر کودک‌محور، پیش‌شرط گردشگری کودک
یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، کمبود زیرساخت‌های متناسب با کودکان است. بسیاری از موزه‌ها، بناهای تاریخی، مراکز گردشگری و حتی فضاهای شهری برای حضور ایمن و تجربه مستقل کودکان طراحی نشده‌اند.
واقعیت این است که وقتی در شهرها به کودک و نیازهای او توجه نشود، نمی‌توان ادعای توسعه گردشگری کودک داشت.
مسیرهای مناسب، سرویس‌های بهداشتی، فضاهای استراحت، تابلوهای قابل فهم، ایمنی بناها و دسترسی مناسب، بخشی از زیرساخت‌های ضروری این حوزه هستند. بنابراین سند عملیاتی گردشگری کودک خوزستان نباید فقط به برنامه‌های فرهنگی و آموزشی محدود شود و باید به مسئله زیرساخت نیز توجه جدی داشته باشد.
از سوی دیگر، در بسیاری از مقاصد گردشگری، کودک هنوز صرفاً «همراه خانواده» تلقی می‌شود، نه یک مخاطب مستقل با علایق، نیازها و شیوه یادگیری متفاوت.

از روایت تخصصی تا روایت کودکانه
یکی دیگر از خلأهای جدی، ضعف روایتگری برای کودکان است. معرفی تاریخ، میراث فرهنگی و طبیعت غالباً با زبان بزرگسالان و ادبیات تخصصی انجام می‌شود؛ در حالی که کودک با داستان، تصویر، بازی، پرسش، کشف و مشارکت ارتباط برقرار می‌کند.
اگر قرار است کودک خوزستان را بشناسد، باید بتوانیم تاریخ و میراث خوزستان را به زبان کودکان روایت کنیم.
در این میان، آموزش نیروی انسانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. راهنمایان گردشگری، موزه‌داران و کارکنان مراکز گردشگری باید با اصول ارتباط با کودک، روان‌شناسی کودک و روش‌های آموزش غیرمستقیم آشنا شوند.

گردشگری کودک فقط شهربازی نیست
نباید گردشگری کودک را به شهربازی و سرگرمی تقلیل داد. گردشگری کودک می‌تواند در موزه، روستا، طبیعت، محوطه باستانی، کارگاه صنایع‌دستی، نخلستان و حتی یک بازار سنتی شکل بگیرد.
کودک می‌تواند با یک سفالگر کار کند، بافتن حصیر را تجربه کند، درباره شیوه زندگی مردم در گذشته بیاموزد، یک تالاب را بشناسد یا داستان یک بنای تاریخی را از زبان یک راهنمای کودک‌محور بشنود.
از سوی دیگر، هزینه بالای سفر خانوادگی، ضعف ارتباط میان مدارس و صنعت گردشگری و کمبود محتوای دیجیتال کودکانه نیز از چالش‌هایی است که باید در سند عملیاتی مورد توجه قرار گیرد. بازی‌های تعاملی، واقعیت افزوده، اپلیکیشن‌های کودکانه و روایت‌های چندرسانه‌ای می‌توانند ظرفیت‌های میراث فرهنگی و طبیعی خوزستان را برای نسل جدید جذاب‌تر کنند.

کودک باید در تصمیم‌گیری دیده شود
یک کمبود مهم دیگر این است که بسیاری از برنامه‌های گردشگری برای کودکان طراحی می‌شوند، اما با خود کودکان درباره علایق و خواسته‌هایشان مشورت نمی‌شود.
شاید یکی از مهم‌ترین اصول سند عملیاتی گردشگری کودک خوزستان این باشد که کودک نه فقط مخاطب برنامه، بلکه یکی از مشارکت‌کنندگان در طراحی آن باشد.
تقدیر از برگزیدگان فراخوان «زیبایی‌های گردشگری خوزستان» نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ زیرا می‌توان نگاه کودکان و نوجوانان را به عنوان بخشی از فرآیند شناخت و معرفی ظرفیت‌های گردشگری استان جدی گرفت.

سندی که باید از کاغذ فراتر برود
اکنون که اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان تدوین سند عملیاتی گردشگری کودک برای نیمه دوم سال را در نظر گرفته است، مهم‌ترین انتظار این است که این سند به مجموعه‌ای از کلی‌گویی‌ها و برنامه‌های مناسبتی تبدیل نشود.
این سند باید زمان‌بندی، متولی مشخص، شاخص ارزیابی، اولویت‌های زیرساختی، نقش بخش خصوصی، ظرفیت مدارس، تشکل‌های مردم‌نهاد، موزه‌ها و جوامع محلی را مشخص کند.
آینده گردشگری کودک از «تماشا کردن» به سمت «تجربه کردن» حرکت می‌کند. اگر خوزستان بتواند کودک را با تاریخ، طبیعت و فرهنگ خود از مسیر تجربه و مشارکت آشنا کند، در واقع برای آینده گردشگری استان سرمایه‌گذاری کرده است.
گردشگری کودک در نهایت فقط یک شاخه از صنعت گردشگری نیست؛ ابزاری برای تربیت نسلی است که میراث فرهنگی و طبیعی خود را بشناسد، دوست داشته باشد و از آن حفاظت کند. سند عملیاتی خوزستان می‌تواند آغاز این مسیر باشد؛ به شرط آنکه از مرحله نشست و سند عبور کرده و به میدان عمل برسد.

انتهای پیام/