بهمن رحیمی پژوهشگر پژوهشکده مردم‌شناسی در یادداشتی به مناسبت روز همدان و روز بوعلی سینا و روز پزشک به نقش گیاهان دارویی در دانش بومی و درمانگری سنتی دامنه‌های الوندکوه همدان با تأکید بر میراث پزشکی بوعلی سینا پرداخت و نوشت: انسان از آغاز زندگی همواره با بیماری، درد و نیاز به درمان روبه‌رو بوده است. پیش از شکل‌گیری پزشکی نوین و گسترش مراکز درمانی، مردمان با تکیه بر تجربه، مشاهده طبیعت و دانش بومی، راه‌هایی برای حفظ تندرستی و درمان بیماری‌ها می‌یافتند. گیاهان دارویی، مواد طبیعی، رژیم‌های غذایی، شیوه‌های زیست و توصیه‌های درمانگران محلی، بخشی از این میراث گسترده را تشکیل می‌داد؛ میراثی که اغلب به‌صورت شفاهی و سینه‌به‌سینه، از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.

طب سنتی ایران، تنها مجموعه‌ای از نسخه‌ها و داروهای گیاهی نیست؛ بلکه حاصل پیوند دیرپای انسان ایرانی با طبیعت، اقلیم، تجربه‌های زیسته و اندیشه‌های علمی است. از اشاره‌های اوستا به گیاهان دارویی و بیماری‌ها تا شکوفایی دانش پزشکی در ایران باستان، از بیمارستان جندی‌شاپور تا ظهور پزشکان بزرگی چون محمد زکریای رازی و ابوعلی سینا، می‌توان روندی پیوسته از توجه ایرانیان به سلامت و درمان را مشاهده کرد. در این مسیر، شناخت گیاهان، خواص مواد طبیعی و تأثیر محیط بر بدن انسان، همواره جایگاهی مهم داشته است.

پیوند همدان با طب سنتی، بیش از هر چیز با نام حکیم ابوعلی سینا گره خورده است؛ دانشمندی که آثار او، به‌ویژه کتاب گران‌سنگ قانون در طب، قرن‌ها از منابع مهم آموزش پزشکی در جهان اسلام و حتی اروپا به شمار می‌رفت. بوعلی سینا پزشکی را دانشی مبتنی بر مشاهده، تجربه، استدلال و شناخت دقیق بدن انسان می‌دانست. حضور آرامگاه این حکیم بزرگ در همدان، برای مردم این شهر فقط یک نشانه تاریخی نیست؛ بلکه نمادی از پیوند عمیق میان هویت فرهنگی همدان، دانش پزشکی و میراث حکمت ایرانی ـ اسلامی است.

طبیعت همدان نیز در ماندگاری این سنت نقشی اساسی داشته است. دامنه‌ها و ارتفاعات الوند، دشت‌ها و زیست‌بوم متنوع استان، از دیرباز رویشگاه گونه‌های فراوان گیاهان دارویی بوده‌اند. درمانگران بومی با شناخت فصل رویش، محل برداشت، شیوه خشک‌کردن و روش مصرف این گیاهان، دانشی ارزشمند پدید آورده‌اند که بخشی از سرمایه فرهنگی منطقه محسوب می‌شود. عطاری‌ها، بازارها، سراها و محل‌های داد و ستد گیاهان دارویی در همدان، بازتاب همین پیوند دیرینه میان طبیعت، اقتصاد محلی و فرهنگ درمان مردمی‌اند.

با این همه، ارزش طب سنتی و دانش بومی زمانی بهتر شناخته می‌شود که در کنار پژوهش علمی، ثبت دقیق تجربه‌ها و رعایت اصول درمانی انجام پذیرد. بسیاری از دانسته‌های مردمی درباره گیاهان دارویی می‌تواند موضوعی مهم برای پژوهش‌های مردم‌شناسی پزشکی، قوم‌گیاه‌شناسی و داروشناسی باشد، اما بهره‌گیری درمانی از آن‌ها نیز باید با آگاهی و نظر متخصصان انجام شود. همدان، با میراث بوعلی سینا، تنوع گیاهی الوند و حافظه تاریخی درمانگران بومی، ظرفیت بزرگی برای بازشناسی، حفاظت و معرفی خردمندانه طب سنتی ایران دارد.

انتهای پیام/