به گزارش میراث آریا، علیرضا قلی‌نژاد پیربازاری، معاون فناوری و کاربردی‌سازی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، در نشست «میراث‌فرهنگی در عصر تحول؛ از دانش جهانی تا راهکارهای بومی» که امروز دوشنبه ۲ شهریورماه جاری در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد، با اشاره به ضرورت بازتعریف جایگاه میراث فرهنگی در جامعه اظهار کرد: یکی از مسائل مهم این است که میراث فرهنگی را امری متعلق به گذشته و محدود به آرشیوها، کتابخانه‌ها و اسناد تلقی نکنیم؛ بلکه باید راهی پیدا کنیم تا این میراث وارد زندگی مردم شود.

وی افزود: این مسئله تنها مختص ایران نیست و در بسیاری از نقاط جهان نیز مطرح است، اما کشورهای مختلف تلاش می‌کنند برای آن راهکار پیدا کنند؛ در حالی که ما گاهی اساساً صورت مسئله را کنار گذاشته‌ایم و تصور کرده‌ایم میراث فرهنگی کاربردی برای زندگی امروز ندارد.

قلی‌نژاد با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی میراث فرهنگی گفت: حدود ۱۰ سال است که بر این موضوع تأکید می‌کنیم که میراث‌فرهنگی می‌تواند یکی از ظرفیت‌های اقتصادی کشور باشد. ما آمادگی داریم در زمینه دانش و داده‌هایی که در این حوزه تولید شده است کمک کنیم، اما ابتدا باید ظرفیت‌های بالقوه میراث فرهنگی به ظرفیت بالفعل تبدیل شود و پس از آن زمینه ورود آن به عرصه تجاری‌سازی فراهم شود.

وی ادامه داد: نمی‌توان از بخش خصوصی انتظار داشت که از ابتدا تمام هزینه‌های تولید دانش و ایجاد ظرفیت را متحمل شود. دولت و نهادهای تخصصی باید ظرفیت دانشی و داده‌های موجود را در اختیار قرار دهند تا فعالان اقتصادی بتوانند این ظرفیت را وارد فرآیند تجاری‌سازی کنند.

معاون فناوری و کاربردی‌سازی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به دشواری سرمایه‌گذاری بلندمدت در اقتصاد ایران گفت: در شرایط تورمی، سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت با احتیاط بیشتری انجام می‌شود؛ زیرا ممکن است سرمایه‌گذار زمانی به نتیجه برسد که ارزش اقتصادی سرمایه‌گذاری او تحت تأثیر تورم قرار گرفته باشد.

وی افزود: فناوری‌های جدید می‌توانند بخشی از این مشکل را کاهش دهند. امروز ابزارهای فناورانه و پلتفرم‌ها این امکان را فراهم کرده‌اند که افراد بدون آنکه الزاماً سال‌ها آموزش ببینند یا سرمایه‌گذاری سنگینی انجام دهند، بتوانند وارد برخی کسب‌وکارها شوند. این تغییر، فرصت مهمی برای حوزه میراث فرهنگی نیز محسوب می‌شود.

قلی‌نژاد همچنین با اشاره به نقش معماری و ساخت‌وساز در حفاظت از هویت و منابع کشور اظهار کرد: معماری تنها ساختن یک ساختمان زیبا نیست. معماری باید بتواند با هویت مردم، خاطرات آنها، شیوه زندگی و محیط زیست ارتباط برقرار کند و در عین حال از بالاترین میزان کارآمدی برخوردار باشد.

وی تصریح کرد: باید به جایی برسیم که یک معمار به کاری که انجام می‌دهد افتخار کند؛ زیرا اثری ایجاد کرده که با زندگی مردم، محیط و فرهنگ آنها هماهنگ است، نه اینکه صرفاً تصویری زیبا برای ارائه به کارفرما تولید شود.

معاون فناوری و کاربردی‌سازی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت توجه به فناوری‌های نوین برای کاهش مصرف انرژی و حفاظت از منابع تأکید کرد و گفت: امروز می‌توان با استفاده از فناوری، مصرف انرژی را کنترل و بسیاری از فرآیندها را هوشمند کرد. این فناوری‌ها باید در خدمت کیفیت زندگی، حفاظت از منابع و میراث فرهنگی قرار گیرند.

وی همچنین نقش رسانه و جامعه را در حفاظت از میراث فرهنگی مهم دانست و اظهار کرد: مسئله فقط رسانه نیست. در حفاظت از میراث فرهنگی، منافع اقتصادی و گروه‌های ذی‌نفع نیز نقش مهمی دارند و گاهی می‌توانند بر روندهای توسعه شهری و حتی تصمیمات مربوط به طرح‌های توسعه و تفصیلی اثر بگذارند.

قلی‌نژاد در پایان با تأکید بر ضرورت مشارکت جامعه در حفاظت از میراث فرهنگی گفت: حفاظت از میراث فرهنگی صرفاً وظیفه دولت نیست. اگر دولت با نگاه از بالا به پایین وارد این حوزه شود، ممکن است نتیجه مطلوب حاصل نشود. باید زمینه‌ای فراهم شود تا متخصصان، جامعه محلی، بخش خصوصی و مردم در فرآیند حفاظت و بهره‌برداری پایدار از میراث فرهنگی مشارکت داشته باشند.

میراث فرهنگی زمانی حفظ می‌شود که مردم اثر آن را در زندگی خود ببینند

منیژه هادیان دهکردی، معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با اشاره به ظرفیت فضای مجازی گفت: امروز شبکه‌های اجتماعی می‌توانند ابزار مؤثری برای آگاهی جوامع و جلوگیری از برخی آسیب‌ها و اتفاقات ناگهانی باشند و ارتباطات را از شکل سنتی به فضای گسترده‌تری منتقل کنند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از مشارکت مردم در احیای منابع طبیعی افزود: زمانی که مردم نتیجه اقدامات خود را به صورت ملموس در زندگی‌شان ببینند، انگیزه مشارکت آنها افزایش پیدا می‌کند. در برخی مناطق نیز با استفاده از فضای مجازی، مردم برای احیای جنگل‌ها و کاشت درخت مشارکت کرده‌اند و حتی برای هر درخت، کارت و هویت مشخصی به نام مشارکت‌کننده ایجاد شده است.

هادیان دهکردی با بیان اینکه چنین تجربه‌هایی می‌تواند الگویی برای حوزه میراث فرهنگی باشد، اظهار کرد: تا زمانی که مردم احساس نکنند میراث فرهنگی در زندگی آنها نقش دارد و می‌تواند تغییری واقعی، به‌ویژه در حوزه اقتصاد، ایجاد کند، نمی‌توان انتظار مشارکت جدی داشت.

وی ادامه داد: باید برای جامعه روشن کنیم که حفاظت از میراث فرهنگی چه منفعتی برای آنها دارد؛ زمانی که مردم نتیجه اقتصادی و اجتماعی حفاظت را ببینند، خودشان به حامیان اصلی میراث تبدیل خواهند شد.

معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری همچنین بر ضرورت اصلاح برخی نگرش‌ها و مقررات در حوزه توسعه و حفاظت تأکید کرد و گفت: در موضوعاتی مانند فعالیت‌های معدنی، باید اطلاعات دقیق میراث فرهنگی در فرآیند تصمیم‌گیری و استعلام‌ها لحاظ شود تا توسعه اقتصادی به قیمت آسیب به میراث فرهنگی تمام نشود.

هادیان دهکردی تأکید کرد: آینده متعلق به کشورهایی است که از میراث فرهنگی خود استفاده می‌کنند و برای آن ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد می‌کنند؛ اگر بتوانیم ظرفیت‌های فرهنگی یک شهر یا منطقه را در سطح ملی و بین‌المللی معرفی کنیم، همین دیده‌شدن می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر جامعه محلی و توسعه آن داشته باشد.

میراث فرهنگی باید از نهاد پژوهشی به یک شبکه بین‌المللی تبدیل شود

سینا کمالی پژوهشگر و سخنران پنل تخصصی نشست «میراث فرهنگی در عصر تحول؛ از دانش جهانی تا راهکارهای بومی» در بخشی از سخنان خود؛‌ بر ضرورت شبکه‌سازی، مشارکت جوامع محلی و استفاده از فناوری‌های نوین برای حفاظت و بهره‌برداری از میراث فرهنگی تأکید کرد.

او در این نشست با اشاره به تجربه‌های بین‌المللی در حوزه میراث فرهنگی گفت: شبکه‌سازی نباید صرفاً در محیط دانشگاه اتفاق بیفتد، بلکه می‌تواند در بستر شهر، جامعه محلی و حتی به شکل آنلاین و بین‌المللی شکل بگیرد.

وی افزود: میراث فرهنگی مرز نمی‌شناسد و می‌تواند ابزاری برای توسعه اجتماعی، همکاری منطقه‌ای و افزایش تاب‌آوری جوامع باشد. در این رویکرد، مردم تنها مخاطب میراث فرهنگی نیستند، بلکه باید به عنوان شریک و تولیدکننده میراث در فرآیند حفاظت و توسعه حضور داشته باشند.

کمالی با تأکید بر ظرفیت اقتصادی میراث فرهنگی اظهار کرد: میراث فرهنگی صرفاً هزینه‌ای برای حفاظت نیست و می‌تواند منبع درآمد باشد. نخست باید ظرفیت‌های موجود از جمله روستاها، صنایع‌دستی، معماری، غذاها و میراث ناملموس شناسایی و سپس با آموزش، استانداردسازی، حمایت و ایجاد زیرساخت، زمینه معرفی و بازارسازی آنها فراهم شود.

وی همچنین فناوری‌های نوین را یکی از ابزارهای مهم آینده حفاظت از میراث دانست و گفت: امروز با استفاده از دوقلوی دیجیتال، اسکن سه‌بعدی و سنسورهای هوشمند می‌توان اطلاعاتی مانند رطوبت، لرزش، دما، وضعیت مصالح و مصرف انرژی یک بنا را به صورت مستمر ثبت کرد و بر اساس داده‌های دقیق، تصمیم‌های پیشگیرانه گرفت.

این پژوهشگر ادامه داد: رویکرد جدید در حفاظت، صرفاً مرمت پس از آسیب نیست، بلکه باید به سمت شناخت، تحلیل و تصمیم‌گیری پیشگیرانه حرکت کنیم؛ به این معنا که پیش از وقوع بحران، وضعیت بنا و بافت را پایش و برای حفظ آن برنامه‌ریزی کنیم.

کمالی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت چندرشته‌ای شدن پژوهش‌های میراث فرهنگی تأکید کرد و گفت: اطلاعات معماری، مردم‌شناسی، زبان‌شناسی، محیط‌زیست، انرژی و مدیریت باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوان تصویری جامع از یک بنا، بافت تاریخی و جامعه پیرامون آن به دست آورد.

وی همچنین بر ضرورت انتقال مفاهیم میراث فرهنگی با زبان جذاب و قابل فهم برای نسل امروز تأکید کرد و تولید محتوای داستان‌محور درباره خانواده‌ها، غذاهای محلی، آیین‌ها، پوشش و شخصیت‌های محلی را از ظرفیت‌های مهم این حوزه دانست.

کمالی در پایان گفت: به جای آنکه میراث فرهنگی را صرفاً در قالب همایش، مقاله و مستندسازی ببینیم، باید شبکه بسازیم، پروژه‌های مشترک منطقه‌ای تعریف کنیم، جوامع محلی را درگیر کنیم و دانش را به ابزاری برای تصمیم‌گیری بهتر و ساختن آینده تبدیل کنیم.

انتهای پیام/