لیلا صدقی کارشناس ارشد پژوهش هنر در یادداشتی نوشت: تهران را میتوان از زوایای مختلف دید؛ شهری با تاریخی چندصدساله، مجموعهای از بناها و محوطههای تاریخی، موزهها و کاخموزهها، بازار تاریخی، خانههای ارزشمند، گالریها، نگارخانهها، سالنهای تئاتر، مراکز فرهنگی و هنری و مجموعهای متنوع از فضاهایی که هر یک بخشی از هویت فرهنگی پایتخت را روایت میکنند. با این حال، یکی از مهمترین ویژگیهای تهران، تنوع و پراکندگی ظرفیتهای فرهنگی و هنری آن در پهنه شهر است؛ ظرفیتی که اگر در قالب یک رویداد منسجم به مخاطب معرفی شود، میتواند علاوه بر تقویت جریان هنر، به توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش کیفیت تجربه شهروندان و گردشگران نیز کمک کند.
«ماه هنر تهران» رویدادی قابل توجه است؛ رویدادی که تلاش میکند هنر را از یک برنامه محدود در یک سالن یا یک مجموعه مشخص خارج کرده و آن را به تجربهای شهری تبدیل کند. نخستین دوره این رویداد از ۳۰ مرداد تا ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ در بیش از ۱۰۰ نقطه از تهران برگزار میشود و مجموعهای از موزهها، گالریها، فضاهای فرهنگی، پروژههای مستقل هنری و دیگر مکانهای مرتبط با هنر و فرهنگ را دربرمیگیرد.
بر اساس فراخوان منتشرشده از سوی دبیرخانه آرتفر تهران، گالریها، کافههای فرهنگی، نشرها، موزهها، مراکز هنری، انجمنهای هنری و سایر فضاهای فرهنگی و هنری برای مشارکت در این رویداد دعوت شدهاند. هدف اعلامشده، شکلگیری یک اکوسیستم فرهنگی زنده در سطح شهر و دعوت مخاطبان به حرکت، کشف، گفتوگو و تجربه عنوان شده است.
این رویکرد از منظر گردشگری فرهنگی اهمیت ویژهای دارد. گردشگری فرهنگی دیگر صرفاً به بازدید از یک بنای تاریخی یا موزه محدود نمیشود؛ بلکه تجربه زندگی فرهنگی یک شهر، آشنایی با هنرمندان، حضور در نمایشگاهها، تماشای آثار هنری، شناخت محلهها و کشف فضاهای کمتر شناختهشده نیز بخشی از این نوع گردشگری محسوب میشود. از این منظر، ماه هنر تهران میتواند فرصتی برای تعریف دوباره تهران بهعنوان یک «مقصد فرهنگی» باشد؛ مقصدی که جذابیت آن تنها در چند جاذبه شناختهشده خلاصه نمیشود.
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم رویداد در بیش از ۱۰۰ نقطه شهر جریان دارد. این پراکندگی، مخاطب را از یک نقطه مشخص به نقاط مختلف تهران هدایت میکند و امکان شکلگیری نوعی «گردشگری هنری درونشهری» را فراهم میسازد. مخاطب میتواند یک روز خود را به بازدید از چند گالری اختصاص دهد، در مسیر از یک موزه یا بنای تاریخی دیدن کند، در یک کافه فرهنگی توقف داشته باشد و در ادامه به تماشای یک نمایشگاه یا پروژه هنری دیگر برود. در چنین شرایطی، خود مسیر نیز به بخشی از تجربه فرهنگی تبدیل میشود.
یکی از نمونههای قابل توجه در این دوره، حضور خانه هنرمندان ایران است که نمایشگاه «دور از دید» را در قالب رویداد ماه هنر تهران میزبانی میکند. این نمایشگاه از ۳۰ مرداد تا ۲۰ شهریور در گالریهای خانه هنرمندان ایران برپا شده و با کیوریتوری بهرنگ صمدزادگان و دستیاری یاسمین مشاری، مجموعهای از آثار هنرمندان مختلف را گرد هم آورده است.
همچنین گالریها و مجموعههای متعدد دیگری در این رویداد حضور دارند. برای نمونه، گالری دستان در چهار فضای مختلف، مجموعههایی از آثار هنرمندان مدرن و معاصر ایران را ارائه کرده است؛ از جمله در دو فضای گالری دستان در سامسنتر، زیرزمین دستان و یکی از پروژههای بیرون از دستان. گالری ماد نیز با نمایشگاه گروهی «آن سوی دیوار، این سوی پنجره» در ماه هنر تهران حضور دارد؛ نمایشگاهی که در محدوده زعفرانیه برگزار میشود و تا ۲۰ شهریور ادامه خواهد داشت.
همزمانی ماه هنر تهران با برنامههای متعدد گالریها نیز فرصت دیگری برای رونق گردشگری فرهنگی ایجاد کرده است. در نخستین جمعه برگزاری این رویداد، گالریهای تهران و چند شهر دیگر میزبان نمایشگاههای انفرادی و گروهی متنوع بودند و «گالریگردی» به یکی از تجربههای فرهنگی مورد توجه مخاطبان تبدیل شد.اما شاید مهمترین ارزش ماه هنر تهران در این باشد که شهر را نه صرفاً بهعنوان محل برگزاری رویداد، بلکه بهعنوان بخشی از خود رویداد تعریف میکند. تهران در این نگاه یک «پسزمینه» برای هنر نیست؛ بلکه خود شهر، محلهها، خیابانها، بناها، فضاهای عمومی و مراکز فرهنگی آن تبدیل به اجزای یک تجربه بزرگ هنری میشوند.
این مسئله از منظر میراث فرهنگی نیز قابل توجه است. بسیاری از فضاهای تاریخی تهران در محدودههایی قرار دارند که در کنار ظرفیتهای هنر معاصر، امکان شکلگیری مسیرهای ترکیبی گردشگری را فراهم میکنند. میتوان از ظرفیت خانههای تاریخی، موزهها، بازار تاریخی تهران، بناهای ارزشمند، کاخموزهها و محلههای تاریخی در کنار رویدادهای هنری استفاده کرد و تجربهای چندلایه برای مخاطب ساخت؛ تجربهای که در آن تاریخ، معماری، هنر معاصر، صنایع دستی، غذا، سبک زندگی و فرهنگ شهری در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
از این منظر، ماه هنر تهران میتواند فراتر از یک رویداد هنری، بستری برای معرفی چهرهای متفاوت از پایتخت باشد؛ تهرانِ موزهها و گالریها، تهرانِ خانههای تاریخی و محلههای قدیمی، تهرانِ هنرمندان و صنایع خلاق و تهرانِ تجربههای فرهنگی متنوع.
این رویداد همچنین میتواند به افزایش ارتباط میان فعالان حوزههای مختلف فرهنگی کمک کند. حضور همزمان گالریها، موزهها، نشرها، کافههای فرهنگی، انجمنهای هنری و پروژههای مستقل، امکان ایجاد شبکهای میان بخشهای مختلف فرهنگ و هنر را فراهم میکند. چنین شبکهای در صورت استمرار میتواند زمینهساز همکاریهای تازه، معرفی ظرفیتهای کمتر دیدهشده و حتی شکلگیری برنامههای مشترک میان مراکز فرهنگی و گردشگری باشد.
از سوی دیگر، استمرار چنین رویدادهایی میتواند به توسعه اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق نیز کمک کند. افزایش مراجعه به گالریها، خرید آثار هنری، استفاده از خدمات فرهنگی، حضور در رویدادها و افزایش تردد مخاطبان در محلههای فرهنگی شهر، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را در اطراف رویداد شکل میدهد. بنابراین هنر نهتنها یک فعالیت فرهنگی، بلکه میتواند یکی از عناصر مؤثر در پویایی اقتصادی و اجتماعی شهر باشد.
«ماه هنر تهران» همچنین یک پیام مهم برای مدیریت فرهنگی شهر دارد: تهران ظرفیت آن را دارد که مقصد رویدادهای فرهنگی بزرگ باشد، اما برای بهرهگیری کامل از این ظرفیت، نیازمند معرفی منسجم، اطلاعرسانی دقیق، دسترسی آسان به اطلاعات مکانها و برنامهها و ایجاد پیوند میان رویدادهای فرهنگی و جاذبههای گردشگری است.
در این میان، نقش رسانهها و روابط عمومی دستگاههای فرهنگی نیز اهمیت پیدا میکند. معرفی درست برنامهها، روایتکردن تجربه مخاطبان، تولید محتوای تصویری از فضاهای هنری و تاریخی، معرفی مسیرهای گردشگری فرهنگی و برجستهکردن ظرفیتهای مناطق مختلف شهر میتواند موجب شود مخاطب تنها برای دیدن یک نمایشگاه به یک نقطه نرود، بلکه یک تجربه کامل شهری را دنبال کند.
«ماه هنر تهران» در نخستین دوره خود بیش از ۱۰۰ نقطه از پایتخت را درگیر کرده است؛ ظرفیتی که اگر با برنامهریزی و استمرار همراه شود، میتواند به یک رویداد سالانه مؤثر در تقویم فرهنگی و گردشگری تهران تبدیل شود.
در نهایت، اهمیت ماه هنر تهران را باید در یک تغییر نگاه جستوجو کرد؛ تغییر نگاه از «هنر در یک مکان» به «هنر در شهر». وقتی گالری، موزه، خانه تاریخی، خیابان، محله، کافه فرهنگی و فضای عمومی در یک روایت مشترک قرار میگیرند، شهر از یک فضای صرفاً کالبدی به یک تجربه فرهنگی تبدیل میشود.
تهران برای تبدیلشدن به یک مقصد جدی گردشگری فرهنگی، تنها به جاذبههای تاریخی نیاز ندارد؛ بلکه باید بتواند تاریخ و هنر معاصر، میراث ملموس و ناملموس، صنایع دستی، معماری، رویداد و زندگی شهری را در کنار یکدیگر عرضه کند.
«ماه هنر تهران» میتواند یکی از گامهای مؤثر در این مسیر باشد؛ گامی برای آنکه شهروندان و گردشگران، تهران را نه فقط از پشت شیشه خودرو و در مسیرهای روزمره، بلکه از دریچه هنر، فرهنگ، تاریخ و تجربه دوباره کشف کنند.
انتهای پیام/
نظر شما