امید علی صادقی، مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان در یادداشتی نوشت:اگرچه نام اصفهان در حافظه جمعی، با شکوه عصرصفوی گره خورده است، اما در عمق بافت تاریخی این کهن‌شهر، میراثی نهفته که می‌تواند کلید گشایش فصل نوینی در دیپلماسی گردشگری ایران و ترکیه باشد.

پیوند تاریخی و ناگسستنی میان شاهکارهای معماری عصر طلایی سلجوقیان در اصفهان و بناهای ارزشمند آناتولی نظیر (قونیه، قیصریه و ارزروم)، فرصتی کم‌نظیر و مغفول در جذب گردشگران فرهنگی کشور ترکیه به شمار می‌رود.

بررسی تطبیقی شاهکارهای معماری دوره سلجوقی نشان می‌دهد که اصفهان نه‌تنها پایتخت اداری، بلکه خاستگاه و "مادر معماری" بناهای تاریخی ترکیه امروز از قونیه تا ارزروم است، ظرفیتی بی‌نظیر که تا کنون در بازاریابی گردشگری بین‌المللی کمتر به آن پرداخته شده است. مردم ترکیه پیوندی عاطفی و هویتی عمیقی با میراث سلجوقی دارند، معرفی اصفهان نه تنها به‌عنوان پایتخت دوران صفوی، بلکه در جایگاه "قلب تپنده امپراتوری بزرگ سلجوقی"، می‌تواند پیشران نوینی در دیپلماسی گردشگری منطقه باشد.

برای درک پیوند عمیق فرهنگی میان دو ملت، باید به سده‌های پنجم و ششم هجری بازگشت، دورانی که سلجوقیان، اصفهان را به کانون علم، مهندسی و هنر جهان اسلام بدل کردند. شاهکار بی‌بدیل این عصر"مسجد جامع عتیق اصفهان" است، بنایی که به‌حق می‌توان از آن به‌عنوان دانشگاه جامع معماری سلجوقی نام برد، نبوغ معماران ایرانی در کاربست ریاضیات، هندسه دقیق و تناسبات طلایی در این بنا به اوج رسید. طاق‌های باشکوه سلجوقی به‌گونه‌ای طراحی شدند که نقطه انتقال بار و ثقل سازه، دقیقاً به محل خلق زیبایی بدل شود، جایی که هنر آجرکاری پیش‌بُر در تاروپود جرزها و ستون‌ها تنیده شد و تعادلی شگفت‌انگیز میان ایستایی مهندسی و وقار بصری آفرید.

این الگوها بعدها با مهاجرت معماران و انتقال اندیشه به آناتولی، در قامت مساجد و مدارس سلجوقیان روم بازآفرینی شد. ساختار ایوان‌های چهارگانه و تکامل گنبدهای دوپوسته اصفهان، الهام‌بخش معماران قونیه، قیصریه و ارزروم شد. همچنین، رقص خیره‌کننده نور و سایه بر گره‌چینی‌های آجری در "مدرسه جفت‌مناره" در ارزروم و سیواس، آشکارا وام‌دار شکوه مناره‌های ساربان، چهل‌دختران و مسجد علی در اصفهان است.

برای جذب جامعه هدف از شهرهای مختلف ترکیه، کارآمدترین راهبرد، «معرفی اصفهان به‌عنوان خاستگاه و ریشه معماری سلجوقی» در قالب یک برنامه بازاریابی فرهنگی و هدفمند است. معماری مساجد اولیه سلجوقیان روم در قونیه، ارزروم و سیواس را می‌توان نسخه‌های تکامل‌یافته یا بومی‌شده سبک اصفهان دانست. به بیانی دیگر، ساختار ایوان‌های چهارگانه و گنبدهای دوپوسته در مسجد جامع اصفهان، الگوی مادر مساجد آناتولی محسوب می‌شود، جایی که معماران سلجوقی برای نخستین بار در ابعادی کلان، هندسه گنبدها را تکامل بخشیدند و این مکان را به «دانشگاه معماری جهان اسلام» بدل ساختند.

شهروندان ترکیه پیوندی عمیق، عاطفی و تاریخی با میراث سلجوقی دارند. از این رو، کارشناسان معتقدند مؤثرترین استراتژی برای توسعه گردشگری میان دو کشور، بازتعریف اصفهان با کلیدواژه «خاستگاه و ریشه معماری سلجوقی» است، روایتی که می‌تواند حس کنجکاوی و اشتیاق گردشگران فرهنگی و نخبگان ترکیه را برای کشف ریشه‌های تمدنی خود در ایران برانگیزد.

برای عملیاتی‌سازی این ظرفیت تمدنی و تبدیل آن به یک جریان پایدار گردشگری، راهکارهای اجرایی زیر پیشنهاد می‌گردد:

•           تولید محتوا و روایت‌گری دیجیتال: راه‌اندازی کمپین‌های چندرسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی با محوریت مقایسه تطبیقی بناهای اصفهان و آناتولی تحت عناوینی چون ردپای سلجوقی در اصفهان.

•           برگزاری تورهای آشناسازی (فم‌تریپ) : میزبانی هدفمند از اینفلوئنسرها، سفرنامه‌نویسان، مورخان و مدیران آژانس‌های گردشگری معتبر ترکیه برای بازدید اختصاصی از شاهکارهای سلجوقی اصفهان.

•           دیپلماسی نمایشگاهی مشترک: برپایی رویدادها و نمایشگاه‌های اسناد تاریخی، عکس و صنایع‌دستی مشترک در شهرهایی نظیر قونیه، قیصریه، بورسا و استانبول.

•           تسهیل دسترسی و بسته‌های سفر موضوعی: با توجه به لغو روادید میان دو کشور و برقراری پروازهای مستقیم، طراحی پکیج‌های سفر فشرده آخر هفته (Weekend Tours) ویژه اصفهان می‌تواند بازدهی سریعی داشته باشد.

•           تولید راهنماهای چندزبانه: ایجاد بسترهای اطلاع‌رسانی، تارنماها و بروشورهای تخصصی به زبان ترکی استانبولی برای بناهای تاریخی شاخص اصفهان.

در پایان باید تأکید کرد که در میان تمامی آثار، شناسنامه اصلی این هویت مشترک و نقطه اتکای اصلی و نگین این راهبرد مسجد جامع عتیق اصفهان است. برای یک گردشگر یا پژوهشگر اهل ترکیه، ایستادن در زیر گنبد خواجه‌نظام‌الملک یا گنبد تاج‌الملک، صرفاً یک بازدید توریستی نیست، بلکه این شاهکار بی‌بدیل، شناسنامه معماری سلجوقی است، کشف ریشه¬ها و سرچشمه معماری آناتولی است، سرزمینی است که سال‌ها در قونیه و ارزروم با آن همزیستی داشته است. سرمایه‌گذاری بر این روایت مشترک، گامی استوار در ارتقای دیپلماسی فرهنگی و رونق اقتصادی صنعت گردشگری اصفهان خواهد بود.

انتهای پیام/