ژیلا مشیری پژوهشگر و رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در یادداشتی با اشاره به آلودگیهای نفتی اخیر بخشی از جنگلهای حرا نوشت: در دو هفتهای که در میان روستاهای پیرامون حرا درباره مشاغل مربوط به این چنگل پژوهش کردم، دریا برای مردم فقط پهنهای آبی در افق نبود. دریا ساعت زندگی بود؛ با بالا آمدنش حرکت قایقها معنا میگرفت، با پسنشستنش راهِ رفتن بر گِل باز میشد و با تغییر رنگش، گفتوگوهای روزانه شکل دیگری مییافت. حرا نیز در این میان، نه منبع طبیعی به معنای اداری آن، بلکه حضوری آشنا در زندگی مردم بود: سایهای در خور، علوفهای برای دام، نشانهای برای شناخت مسیر آب و بخشی از خاطرهای که از پدران و مادران به فرزندان رسیده است.
خبر رسیدن آلودگی نفتی به سواحل جنوبی قشم، در این زمینه معنایی فراتر از یک خبر محیطزیستی پیدا میکند. نفت، وقتی بر سطح آب مینشیند، فقط یک مادۀ سیاه و چسبناک نیست؛ چیزی است که نظم شناختهشدۀ ساحل را بر هم میزند. مردمی که به شفافیت یا تیرگی آب، بوی باد، زمان مد و جزر و ردّ موجودات روی گِل حساساند، آلودگی را نخست با حواس خود درمییابند: با بویی غریبه در هوا، با لایۀ تیرهای که به آب میچسبد، با نگرانی از اینکه مد بعدی این تیرگی را تا کجا خواهد برد.
برای کسی که حرا را تنها از دور دیده است، شاید آلودگی چند نهال یا بخشی از یک خور، رخدادی محدود به نظر برسد؛ اما در نگاه محلی، هر نهال حرا بخشی از آیندۀ ساحل است. حرا درختی است که در حد فاصل آب و خشکی، در گل و شوری، ایستادگی میکند؛ ریشههایش زمین را نگه میدارند و شاخسارش به زندگی جانوران، دامها و آدمها پیوند میخورد. آلودگی نفتی، بهویژه هنگامی که به بستر گلی و ریشههای تنفسی برسد، میتواند امکان تنفس و رویش این درختان را مختل کند. اما آنچه در گفتوگوهای روزمره بیشتر شنیده میشود، زبان علمی «اختلال اکولوژیک» نیست؛ زبانِ دلواپسی است: «اگر حرا آسیب ببیند، خور چه میشود؟»
این پرسش ساده، در واقع پرسشی درباره معیشت و تداوم زندگی است. صیاد نگران آب و آبزیان است؛ دامدار به سلامت علوفۀ حرا فکر میکند؛ صیادانی که مسیرهای ساحل و زمانهای جزر را با دقت میشناسند، از آلودگیای سخن میگویند که ممکن است به جاهایی برسد که چشمِ بیرونی نمیبیند. در چنین وضعیتی، جامعه محلی فقط «ذینفع» یا نیروی کمکیِ پاکسازی نیست؛ آنان صاحبان دانشیاند که مسیر خورها، رفتار آب و نقاط آسیبپذیر حرا را از راه زیستن آموختهاند.
پاککردن نفت از ساحل ضرورتی فوری است، اما ترمیم رابطۀ آسیبدیده میان مردم و محیط نیز اهمیت دارد. حرا، برای ساکنان قشم، صرفاً درخت نیست؛ بخشی از امکانِ ماندن است.
گفتنی است؛ این آلودگی نفتی مرتبط با جنگ اخیر است.
انتهای پیام/
نظر شما