میراثآریا: ثبت دهکدهها در فهرست جهانی گردشگری، سازوکاری مبتنی بر ارزیابیهای چندبُعدی و دقیق است، فرایندی که پویایی زندگی بومی، تعادل جنسیتی، زنجیره خدمات، حفاظت از تنوع زیستی و توزیع عادلانه ثروت در جامعه میزبان را به شکلی علمی میسنجد.
حسین ایزدی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان مازندران در درباره روند کاندیداتوری این روستا میگوید: پس از موفقیت روستاهایی چون کندلوس مازندران، روستایی در کرمان و روستایی در بندرلنگه در کسب نشانهای جهانی، امسال روستای شانهتراش تنکابن در رقابتی بسیار نزدیک توانست تاییدیه وزارت میراثفرهنگی را به دست آورد. معیارها بسیار دقیق است و پذیرش نهایی مستلزم پاسخدهی موشکافانه به ۴۰ سوال محوری و ارائه ۱۱۴ سند مستند راهبردی است. خوشبختانه شانهتراش بر پایه سه محور بنیادین گردشگری ارگانیک، تعاونی مردمی برای حفاظت از بافت و مسیرهای طبیعتگردی و اقتصاد پایدار توانسته نصاب لازم این شاخصها را احراز کند.
وی با اشاره به شیوه نظارت بازرسان بینالمللی میافزاید: ارزیابان سازمان ملل در پوشش گردشگران ناشناس به منطقه سفر کرده و انطباق وضعیت میدانی با اسناد ارسالی را راستیآزمایی میکنند.
همچنین مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراثفرهنگی در جلسه ستاد راهبردی استان با تاکید بر ظرفیتهای منحصربهفرد این دیار تصریح میکند: ایران با پشتوانه جاذبههای طبیعی بکر و فرهنگ اصیل مردمی، جایگاهی شاخص در گردشگری روستایی جهان دارد. پرونده شانهتراش با سرعت و کیفیت بالا در حال تکمیل نهایی است و تمام دستگاههای اجرایی مکلف شدهاند شاخصهای کالبدی و خدماتی این منطقه را به استانداردهای بینالمللی برسانند.
الگوی تعاونی مردمی؛ تبدیل گردشگری به «سرمایه جمعی»
شاخصترین مزیت رقابتی شانهتراش در مقایسه با سایر مقاصد بومگردی، ساختار حقوقی و دموکراتیک اداره آن از طریق یک نهاد محلی است که مانع از گسست طبقاتی یا تسلط واسطهها بر اقتصاد روستا شده است.
پدرام کرکبودی، مدیرعامل شرکت تعاونی توسعه روستایی شانهتراش دوهزار درباره فلسفه شکلگیری این ساختار میگوید: تعاونی ما در آذرماه ۱۳۹۷ با ۱۷ عضو پایهگذاری شد، اما با شفافیت عملکرد و ایجاد منافع ملموس، ظرف مدت کوتاهی بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد اهالی بومی روستا به عضویت آن درآمدند. شانهتراش به عنوان تنها روستایی شناخته میشود که به واسطه مشارکت همگانی در طرحهای عامالمنفعه، مورد حمایت و نظارت علمی سازمانهای برجسته بینالمللی از جمله UNIDO و UNDP و سه وزارتخانه داخلی قرار گرفته است.
در مدل اقتصادی مدون این تعاونی:
تسهیم منصفانه درآمد: ۵ درصد از عواید مستقیم هر پروژه گردشگری به توسعه زیرساختها، زیباسازی معابر و منظر اختصاص مییابد و ۵ درصد برای تقویت بنیه مالی تعاونی و منافع جمعی اعضا ذخیره میشود.
بازآفرینی کالبدی: احداث ۶ واحد اقامتگاه بومگردی فعال، راهاندازی خانه خلاق و مرمت سنتی نمای ۳۰ واحد مسکونی قدیمی با هدف تثبیت سیمای بومی و هماهنگ با طبیعت.
چشمانداز ۵ ساله اشتغال: هدفگذاری برای اشتغالزایی مستقیم ۵۰۰ نفر، ظرفیتسازی اقامت شبانه برای ۱۰۰۰ گردشگر و تثبیت پدیده مهاجرت معکوس جوانان تحصیلکرده به روستا.
بازتعریف مهماننوازی؛ گذار به «گردشگری تجربهگرا»
در شانهتراش، گردشگری بازنمایی تمامعیار زیست روستایی شمال ایران است؛ جایی که مفهوم گردشگر با سنت دیرینه مهماننوازی مازندرانی گره خورده است.
مهدی اسحاقی، معاون گردشگری مازندران، در ارزیابی این رویکرد تاکید میکند: روستاهای جهانی زمانی معنا پیدا میکنند که گردشگری بر مدار زیستبوممحوری و تجربه اصیل زندگی شکل گیرد. در شانهتراش، ۶ اقامتگاه بومگردی فراتر از یک مرکز اقامتی، کانون خلق تجربه و هویتبخشی به روستا هستند؛ چرخهای که بیش از ۹۰ درصد اهالی در ارزشافزوده آن سهیماند و مصداق بارز سرمایه جمعی به شمار میآید. این نگاه در رفتار روزمره اهالی بازتاب یافته است.
مهری کرکبودی، بانوی کارآفرین صنایعدستی و محصولات ارگانیک روستا، روایت میکند: ما مسافران را گردشگر صدا نمیزنیم، هر فرد برای ما یک مهمان عزیز است. در اینجا مهمانان را به زندگی روزمره دعوت میکنیم، از دوشیدن شیر تازه و چیدن سبزیهای ارگانیک در باغ گرفته تا مشارکت در پخت نان تنوری و طبخ غذاهای محلی. ثبتجهانی برای ما فرصتی مغتنم جهت گفتوگوی فرهنگی با مردمان دنیا و احیای هنرهای بومی مانند چادرشببافی و جوراببافی پشمی سنتی است.
ریشههای کهن؛ احیای هنر خراطی با احترام مطلق به بومسازگان جنگل
وجه تسمیه «شانهتراش» با تاریخی چندصدساله از تراشیدن شانهها و افزارهای چوبی توسط استادکاران خراطی عجین است. هنری که امروز بدون آسیب به ذخیرهگاه زیستکره هیرکانی احیا شده است.
قاسم کرکبودی، هنرمند پیشکسوت صنایعدستی چوبی روستا، با اشاره به رعایت منشور زیستمحیطی در تولید آثار میگوید: اصالت کار ما در احترام به طبیعت نهفته است؛ برای تولید انواع شانه مو، شانه دفتین قالیبافی و ظروف چوبی سنتی، به هیچ وجه تیشهای به درختان زنده و سرپای جنگل نمیزنیم. مواد اولیه ما تنها از بخشهای سالم تنههای افتاده و چوبهای فرسوده جنگلی (نظیر افرا، راش، گردو و بلوط) تأمین میشود. گردشگر در کارگاههای روستا شاهد است که ساخت هر شانه با ابزارهای دستی بین یک تا ۳ ساعت زمان میبرد و همین اصالت، صنایعدستی ما را به یک برند هویتی ماندگار تبدیل کرده است.
جهش زیرساختی؛ عزم مشترک حاکمیت و جامعه محلی
در ماههای اخیر با برگزاری جلسات ستاد راهبردی در استانداری مازندران، عملیات اجرایی متعددی برای استانداردسازی زیرساختهای روستا آغاز شده است:
توسعه ارتباطات و مخابرات: تسریع در نصب و راهاندازی دکلهای مخابراتی برای پوشش کامل و پایدار شبکه ارتباطی و اینترنت.
بهسازی و ایمنسازی کالبدی: اجرای سنگفرش هماهنگ معابر با همراهی بنیاد مسکن، ساماندهی شبکههای آب و برق، و استقرار پایگاههای بهداشتی و امدادی هلالاحمر.
حفاظت و بهرهبرداری اصولی از طبیعت: واگذاری مدیریت بخشهایی از پارکهای جنگلی منطقه توسط ادارهکل منابع طبیعی غرب مازندران با هدف انتظامبخشی به مسیرهای اکوتوریسم و پاکسازی طبیعت.
نامزدی روستای شانهتراش تنکابن در افق ۲۰۲۶ سازمان جهانی گردشگری، بازتابدهنده رویکردی نوآورانه در حکمرانی گردشگری روستایی ایران است. این روستا نشان داد که توسعه پایدار در تضاد با حفظ محیطزیست و اصالتهای بومی نیست، بلکه میتوان با «ساختار تعاونی شفاف»، «صیانت از میراث طبیعی هیرکانی»، «تولید محصولات ارگانیک» و «گردشگری اقامتگاهمحور»، بستری ماندگار برای رفاه اجتماعی، عدالت اقتصادی و صیانت از هویت تاریخی روستا فراهم ساخت؛ آزمونی بزرگ که چشمانتظار تایید نهایی در اسپانیاست تا برگ زرین دیگری بر افتخارات گردشگری ایران افزوده شود.
انتهای پیام/
نظر شما