میراثآریا: روستای موئیل مشگینشهر در استان اردبیل، بهعنوان یکی از هشت روستای کاندیدای ایران برای ثبت در فهرست «بهترین دهکدههای گردشگری جهان» سازمان جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ انتخاب شده است. روستایی که با تکیه بر سه ظرفیت اصلی مواهب طبیعی کوه سبلان، زندگی عشایری و مجموعههای آبدرمانی امروز در آستانه یک فرصت تاریخی برای توسعه پایدار و اشتغالزایی روستایی قرار گرفته است.
روستای موئیل در شهرستان مشگینشهر استان اردبیل و در فاصله ۱۵ کیلومتری جاده اصلی مشگینشهر به اردبیل، در جنوبشرقی این شهرستان واقع شده است. نام این روستا از دره موئیل گرفته شده که در آن قرار دارد. ارتفاع روستا از سطح دریا حدود ۲,۱۸۰ متر است و همین موضوع آن را در زمره سردترین روستاهای ایران قرار داده است. موئیل در دامنههای غربی کوه سبلان قرار دارد و از شمال و جنوب به ارتفاعات این کوه ختم میشود.
این موقعیت کوهستانی، تابستانی معتدل و خنک و زمستانی بسیار سرد برای روستا به ارمغان آورده است؛ ویژگیای که موئیل را در فصول گرم سال به مقصدی محبوب برای فرار از گرما تبدیل کرده است. دامنههای سبلان بهدلیل پتانسیل بالای انرژی زمینگرمایی، میزبان چشمههای آبگرم فراوانی در اطراف روستاست و در سالهای اخیر چشمههای آبگرم مصنوعی نیز به این مجموعه افزوده شده است.
مسیر دسترسی به روستا کوهستانی اما مناسب تردد خودرویی است؛ از جاده اصلی مشگینشهر- اردبیل، پس از رسیدن به دوراهی دیزو موئیل، از خروجی موئیل وارد میشوید.
جغرافیای تاریخ و مردم
موئیل بیش از یک قرن قدمت دارد و در اصل محل اقامت ییلاقی بوده که با مهاجرت عشایر شاهسون به روستایی دائمی تبدیل شده است. بیشتر اهالی به کشاورزی و دامداری مشغولاند؛ هرچند گرایش نسل جوان به مشاغل دیگر، از رونق نسبی این دو حرفه کاسته است. بر پایه گفته مدیرکل میراثفرهنگی استان اردبیل، آثار تاریخی مربوط به دورههای اشکانی و ساسانی نیز در این منطقه شناسایی شده است.
ظرفیتهای گردشگری؛ سرمایه اصلی رقابت جهانی
چشمههای آبگرم و گردشگری سلامت: مجتمع آبدرمانی «آیقار قینرجه» که به گرمترین آبگرم جهان معروف است، با امکاناتی چون سونا، استخر، جکوزی و سالن ماساژ، به مقصد اصلی درمان دردهای عضلانی و مفصلی بدل شده است. چشمه آبگرم «آقسو» نیز در فاصله اندک از روستا، برای درمان بیماریهای عصبی و دردهای دست و پا کاربرد دارد و اقامتگاههای متعددی در کنار آن فعال است.
گردشگری طبیعت و کوهستان: آبشار گورگور خیاوچای با ارتفاع ۱۲ متر در دامنه شمالی سبلان و ۵ کیلومتری روستا، حوضچهای دایرهایشکل دارد که زیستگاه قزلآلای خالقرمز گونهای نادر است. «جهنمدره» در شمالشرقی روستا با طبیعتی بکر، و قله کسری سومین قله مرتفع سبلان از دیگر جاذبههای منطقهاند. موئیل همچنین مبدأ صعود کوهنوردان به سبلان است.
گردشگری عشایری و تجربهگرا: زندگی عشایری در آلاچیقها، پخت نان محلی در تنور، تولیدات بومی و فرهنگ میزبانی اصیل، همان ظرفیتی است که کارشناسان آن را «تجربهای لوکس برای گردشگران اروپایی خسته از زندگی صنعتی» میدانند.
سه ابتکار اصلی پرونده جهانی
مصطفی فاطمی، مدیرکل گردشگری داخلی وزارت میراثفرهنگی، در نشست علمی تخصصی پویش توسعه گردشگری روستایی با محوریت ثبت جهانی موئیل، میگوید: از میان ۱۰۰ روستای برتر گردشگری کشور، موئیل و هفت روستای دیگر بهعنوان کاندیدای ثبت جهانی در سال ۲۰۲۶ انتخاب شدهاند.
به گفته او، کوه سبلان و مواهب حاصل از آن، زندگی عشایری در محدوده روستا و مجموعههای آبدرمانی، سه ابتکار اصلی موئیل برای ثبت جهانی است.
فاطمی با اشاره به اینکه روستا در زمینه منابع و جاذبههای طبیعی بیشترین امتیاز را دارد، تصریح میکند: گردشگری تجربهگرا و جامعهمحور امروزه پرطرفدارترین حوزه گردشگری است و جوامعی که فرهنگ خود را حفظ کردهاند در این زمینه موفقتر هستند.
مدیرکل گردشگری داخلی همچنین احداث پل معلق مشگینشهر را جرقه توسعه گردشگری این شهرستان دانست و افزود: مشگینشهر مجدداً نیازمند چنین جرقهای است و ثبت جهانی موئیل میتواند آن اتفاق خوب در مسیر رونق گردشگری باشد.
جلیل جباری، مدیرکل میراثفرهنگی استان اردبیل نیز دامنههای سبلان را یکی از قطبهای مهم توسعه گردشگری استان از نظر اکوتوریسم توصیف کرد که از نظر کوهنوردی و چشمههای آبگرم در کشور و حتی در دنیا منحصربهفرد است.
روایت مردم؛ میزبانی که میراث است
روایت اهالی روستا نشان میدهد موئیل پیش از آنکه پروندهای اداری باشد، یک سرمایه اجتماعی زنده است.
نرگس قاسمی، بانوی روستایی و راهنمای محلی طبیعتگردی میگوید: بزرگترین ظرفیت ما زندگی عشایری و فرهنگ اصیل روستاست. ما هنوز نان محلی روی تنور میپزیم و شیر داغ گوسفندهای خودمان را به مهمان میدهیم؛ اینها برای یک توریست اروپایی تجربهای لوکس است. متأسفانه بسیاری از همسایهها نمیدانند. کارهای سادهشان چقدر ارزش اقتصادی دارد.
او در ادامه درباره آسیبهای زیستمحیطی نیز تأکید میکند: ما موئیل را دوست داریم مثل نگین سبلان بدرخشد، نه اینکه زیر انبوهی از زبالههای پلاستیکی پنهان شود. اگر مسئولان زیرساخت را آماده کنند و صرفاً به دنبال یک عنوان نباشند، موئیل لایق این ثبت است. ما مهماننوازی بلدیم.
گامهای عملی در مسیر آمادهسازی
به گفته یحیی نجارقابل، معاون گردشگری اداره کل میراثفرهنگی استان اردبیل، طی دو روز شهرستان مشگینشهر میزبان رویدادهایی برای آمادهسازی موئیل بود. تور آشناسازی و رسانهای روستای هدف گردشگری موئیل با حضور بیش از ۱۰۰ نفر از راهنمایان گردشگری، مدیران دفاتر خدمات مسافرتی و خبرنگاران برگزار و نشست علمی تخصصی پویش توسعه گردشگری روستایی در مجموعه گردشگری پل معلق مشگینشهر با حضور مهمانان و سخنرانان ملی و استانی برپا شد.
همچنین برگزاری مسابقات ورزشی از جمله رقابتهای دوومیدانی و برپایی غرفههای عرضه محصولات محلی نیز بخشی از تلاش اهالی و مسئولان برای معرفی روستا بوده است.
تجربه جهانی نشان میدهد موفقیت روستاهای گردشگری جهانی به سه عامل وابسته است: حفظ اصالت فرهنگی، ارتقای زیرساخت (از تابلوهای چندزبانه تا مدیریت پسماند) و مشارکت واقعی جامعه محلی در اقتصاد گردشگری.
موئیل در هر سه حوزه ظرفیت دارد: فرهنگی که دستنخورده مانده، جامعهمحلیای که روایت مهمانداری موروثی را سرلوحه خود دارد و جوانانی که به دنبال تبدیل سنت به اقتصاد محلی هستند. همین فعالان محلی معتقدند که بدون سرمایهگذاری در زیرساخت، تثبیت این عنوان غیرممکن است.
آنچه اکنون اهمیت دارد، تداوم هماهنگی میان دستگاههای مسئول از دهیاری تا وزارت میراثفرهنگی با جامعه محلی است؛ تا موئیل نه صرفاً نامی در فهرست سازمان جهانی گردشگری، بلکه الگویی ملی از گردشگری جامعهمحور و تجربهگرا باشد.
انتهای پیام/
نظر شما