مجتبی گهستونی، روزنامهنگار و دبیر سرویس نخبگان و سمنهای میراث آریا در یادداشتی نوشت: در تکریم چهرههای ماندگار فرهنگی، تنها از یک فرد تجلیل نمیکنیم، بلکه بخشی از حافظه، هویت و سرمایه فرهنگی یک سرزمین را پاس میداریم. چهرههای ماندگار هر سرزمین، روایت زنده تاریخ آن هستند؛ انسانهایی که با دانش، هنر، پژوهش، خلاقیت، تلاش و گاه با سالها سکوت و بیادعایی، بخشی از میراث فرهنگی و معنوی ایران را حفظ کرده و به نسلهای بعد سپردهاند.
ایران سرزمینی است که در هر گوشه آن میتوان چهرههایی را یافت که زندگی خود را وقف فرهنگ، تاریخ، هنر، ادبیات، معماری، باستانشناسی، صنایعدستی، موسیقی، مردمشناسی و حفاظت از میراث فرهنگی کردهاند. بسیاری از این افراد نه در پایتخت، بلکه در شهرها، روستاها و مناطق دور و نزدیک کشور زیسته و فعالیت کردهاند؛ اما گاه نام و آثارشان آنچنان که شایسته است شناخته نشده است.
نکوداشت چهرههای ماندگار فرهنگی، در حقیقت نوعی سرمایهگذاری برای آینده است. جامعهای که بزرگان و پیشگامان خود را میشناسد، بهتر میتواند ریشههای فرهنگی خویش را درک کند و آن را به نسلهای آینده منتقل کند. کودکی که با نام و زندگی یک باستانشناس، استاد موسیقی، معمار، هنرمند صنایعدستی، نویسنده، پژوهشگر یا فعال میراث فرهنگی شهر خود آشنا میشود، در واقع با بخشی از هویت سرزمینش پیوند برقرار میکند.
از سوی دیگر، تکریم چهرههای ماندگار نباید صرفاً به برگزاری یک مراسم، نصب یک لوح یا اهدای یک تندیس محدود شود. نکوداشت واقعی زمانی اتفاق میافتد که آثار، اندیشهها و تجربههای این افراد ثبت، مستند، منتشر و در اختیار جامعه قرار گیرد. ایجاد خانه چهرههای ماندگار، تدوین زندگینامهها، انتشار آثار، تولید مستند، ثبت خاطرات شفاهی، نامگذاری فضاهای فرهنگی و آموزشی و برگزاری نشستهای تخصصی میتواند بخشی از این مسیر باشد.
اهمیت این موضوع در استانها حتی بیشتر است. هر استان ایران مجموعهای از چهرههای تأثیرگذار دارد که بخشی از هویت محلی و منطقهای را شکل دادهاند. گاهی یک استاد صنایعدستی در یک روستا، یک مرمتگر گمنام، یک پژوهشگر محلی، یک راهنمای گردشگری، یک معلم فرهنگدوست، یک مجموعهدار، یک موسیقیدان یا یک فعال میراث فرهنگی، سالها برای حفظ بخشی از میراث یک منطقه تلاش کرده است؛ اما نام او تنها در میان معدودی از اهالی شناخته شده است.
اگر قرار است ایران را بهعنوان سرزمین تمدن، فرهنگ و میراث معرفی کنیم، باید حافظان این میراث را نیز معرفی کنیم.
تکریم چهرههای ماندگار همچنین میتواند به تقویت گردشگری فرهنگی کمک کند. بسیاری از شهرها میتوانند در کنار بناها و محوطههای تاریخی، «مسیر چهرههای ماندگار» خود را ایجاد کنند؛ خانه، محل کار، مدرسه، آرامگاه یا مکانهایی که با زندگی چهرههای برجسته فرهنگی پیوند دارند، میتوانند به نقاطی برای روایت تاریخ و فرهنگ تبدیل شوند. در این صورت، انسانها نیز همچون بناها و آثار تاریخی به بخشی از جاذبه فرهنگی یک شهر تبدیل خواهند شد.
ضروری است وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداریها، دانشگاهها، انجمنهای مردمنهاد، مراکز اسناد، رسانهها و فعالان فرهنگی، یک طرح ملی برای شناسایی، مستندسازی و نکوداشت چهرههای ماندگار فرهنگی و میراث فرهنگی کشور تدوین کند؛ طرحی که در آن سهم استانها و مناطق کمترشناختهشده جدی گرفته شود.
در چنین طرحی میتوان برای هر استان «اطلس چهرههای ماندگار فرهنگی» تهیه کرد؛ نام، زندگی و آثار چهرههای برجسته را ثبت کرد و هر سال، تعدادی از این شخصیتها را در سطح ملی و استانی معرفی و گرامی داشت.
امروز بسیاری از پیشکسوتان فرهنگ و میراث فرهنگی در میان ما هستند و گنجینهای از خاطرات، اسناد و تجربه را با خود حمل میکنند. نباید صبر کنیم تا یک چهره فرهنگی از میان ما برود و سپس به فکر بزرگداشت او بیفتیم. بهترین زمان برای تکریم چهرههای ماندگار، زمانی است که خود آنان حضور دارند، میتوانند سخن بگویند، خاطراتشان را روایت کنند و تجربههایشان را به نسل جوان منتقل کنند.
چهرههای ماندگار فرهنگی، فقط متعلق به گذشته نیستند؛ پل میان گذشته و آیندهاند.
بنابراین، نکوداشت آنان نه یک مراسم تشریفاتی، بلکه اقدامی برای حفظ حافظه جمعی، تقویت هویت ایرانی، ایجاد انگیزه در نسل جوان و پاسداری از سرمایههای انسانی و فرهنگی کشور است. ایران برای معرفی میراث خود تنها به بناها، محوطهها و اشیای تاریخی نیاز ندارد؛ ایران به روایت انسانهایی نیاز دارد که این میراث را شناخته، حفظ کرده و به نسل امروز رساندهاند.
شایسته است از امروز، پیش از آنکه دیر شود، به سراغ این چهرهها برویم؛ پای سخنانشان بنشینیم، زندگیشان را ثبت کنیم، آثارشان را معرفی کنیم و نامشان را در حافظه شهرها و استانهای ایران ماندگار سازیم. زیرا کشوری که بزرگان فرهنگی خود را فراموش کند، بخشی از گذشته و در نتیجه بخشی از آینده خود را از دست خواهد داد.
تکریم دوستداران و حافظان مردمی میراث فرهنگی
در کنار چهرههای ماندگار و چهرههای شناختهشده فرهنگی، نباید از دوستداران و کنشگران مردمی میراث فرهنگی نیز غافل شد؛ افرادی که گاه بدون هیچ عنوان رسمی، سالها برای شناسایی، معرفی، حفاظت و پاسداری از بناها، محوطهها، بافتهای تاریخی، آیینها، گویشها، صنایعدستی و دیگر جلوههای میراث فرهنگی تلاش کردهاند.
پیشنهاد میشود در کنار طرح شناسایی چهرههای ماندگار فرهنگی، سازوکاری مشخص برای شناسایی و معرفی دوستداران میراث فرهنگیِ اثرگذار در سراسر کشور نیز طراحی شود. این شناسایی باید بر اساس معیارهای روشن، سوابق مستند و میزان تأثیرگذاری افراد در حفاظت و معرفی میراث فرهنگی انجام گیرد و از نگاههای سلیقهای و صرفاً اداری فاصله داشته باشد.
میتوان در هر استان، با همکاری ادارههای میراث فرهنگی، دانشگاهها، انجمنهای تخصصی، تشکلهای مردمنهاد و رسانهها، فهرستی از این چهرهها تهیه و پس از بررسی و ارزیابی، از افراد منتخب در سطح استانی و ملی تجلیل کرد.
این اقدام میتواند پیام مهمی برای جامعه داشته باشد: حفاظت از میراث فرهنگی تنها وظیفه یک دستگاه دولتی نیست؛ بلکه یک مسئولیت اجتماعی و ملی است و کسانی که در این مسیر داوطلبانه و مؤثر گام برداشتهاند، شایسته دیدهشدن و قدردانی هستند.
چه بسا در گوشهای از یک روستا یا شهر، فردی سالها اسناد تاریخی جمعآوری کرده، خانهای تاریخی را معرفی کرده، از یک محوطه باستانی حفاظت کرده، آیینی را ثبت و مستند کرده یا نسل جوان را با میراث سرزمینش آشنا ساخته است؛ چنین انسانهایی نیز بخشی از سرمایه فرهنگی امروز ایران هستند.
بسیار نیکو است که «نکوداشت چهرههای ماندگار و حافظان میراث فرهنگی ایران» به یک برنامه مستمر و ملی تبدیل شده است، برنامهای که در آن هم پیشکسوتان و چهرههای ماندگار فرهنگی و هم دوستداران و فعالان مردمیِ اثرگذار، پس از شناسایی و ارزیابی دقیق، مورد تقدیر قرار میگیرند.
زیرا میراث فرهنگی تنها در موزهها، بناها و محوطههای تاریخی زندگی نمیکند؛ میراث فرهنگی در انسانهایی نیز زنده است که برای حفظ آن دل میسوزانند و بیهیاهو از آن پاسداری میکنند.
انتهای پیام/
نظر شما