آتوسا مومنی مدیرکل مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی  تحت نظارت یونسکو در یادداشتی برای میراث آریا نوشت: درگذشت استاد محمد میرشکرایی، برای جامعه مردم‌شناسی و میراث فرهنگی ایران، فقدان پژوهشگری است که عمر خود را صرف شناختن مردمان این سرزمین کرد؛ مردمانی که تاریخشان تنها در اسناد و بناها نوشته نشده، بلکه در آیین‌ها و باورها، در زبان و روایت، در شیوه کار و زیستن، و در حافظه نسل‌های پیاپی نیز جاری مانده است. او برای خواندن این بخش از تاریخ، به میان مردم رفت؛ راه پیمود، شنید، پرسید و ثبت کرد. از همین رو، آنچه از او به‌جا مانده، فراتر از مجموعه‌ای از نوشته‌هاست: حاصل سال‌ها هم‌نشینی با فرهنگی است که در زندگی مردم نفس می‌کشد.

استاد میرشکرایی در زمره چهره‌های برجسته مردم‌شناسی ایران بود. سال‌ها پژوهش میدانی، مدیریت و هدایت پژوهشکده مردم‌شناسی، و نگارش آثار پرشمار درباره آیین‌ها، اسطوره‌ها و جلوه‌های فرهنگ مردم، به او جایگاهی ممتاز بخشید. اهمیت کار او را می‌توان در گستره موضوعات پژوهش‌هایش دید، اما شاید بیش از آن، در شیوه نگاهش باید جست: فرهنگی که موضوع پژوهش او بود، برای مردمانش تجربه‌ای زنده و بخشی از زندگی هر روزه به شمار می‌رفت. او به این پیوندِ میان دانش و زندگی وفادار ماند و آن را در پژوهش و گفتار خود پی گرفت.

نام استاد با نوروز نیز پیوندی دیرپا دارد. کوشش او در شناخت این آیین و در فراهم‌آوردن زمینه معرفی جهانی آن، بخشی درخشان از کارنامه علمی و فرهنگی‌اش است. با این همه، ارزش سخن او درباره نوروز در یادآوری حقیقتی عمیق‌تر بود: آیین‌ها با باور و مشارکت مردم دوام می‌یابند. ثبت جهانی می‌تواند نگاه‌ها را متوجه ارزش یک میراث کند؛ اما تداوم آن در خانه‌ها، در جمع خانواده‌ها و در دل مردمانی رقم می‌خورد که هر سال آن را به زندگی خویش راه می‌دهند. این دریافت، حاصل سال‌ها مطالعه مردمی بود که نوروز را زیسته‌اند و به نسل پس از خود سپرده‌اند.

برای ما در مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی یونسکو، فقدان استاد میرشکرایی وجهی نزدیکتر نیز دارد. ایشان در نخستین دوره شورای حکام مرکز، به‌عنوان عضو متخصص حضور داشتند و یک دوره نیز عضو شورای اجرایی بودند. حضور او در سال‌های آغازین این نهاد، همراهی استادی صاحب‌نظر با مأموریتی بود که شناخت و پاسداری از میراث زنده را در گستره‌ای فراتر از مرزهای یک کشور دنبال می‌کند. یاد این همراهی، در حافظه مرکز باقی خواهد ماند.

دومین نشست شورای حکام مرکز مطالعات منطقه ای پاسداری از میراث ناملموس در آسیای غربی و مرکزی یونسکو با حضور دبیر کنواسیون ۲۰۰۳ و نمایندگان کشورهای عضو و حضور دکتر میرشکرایی گرانقدر به عنوان عضو متخصص شورای حکام در سال ۱۳۹۴

من بر این باورم که ادای احترام به استاد میرشکرایی، با مرور عنوان‌ها و مسئولیت‌های او به پایان نمی‌رسد. میراث فکری‌اش ما را به کاری دشوارتر فرامی‌خواند: آنکه پیش از سخن‌گفتن درباره مردم، سخن آنان را بشنویم؛ پیش از تصمیم‌گرفتن برای میراثشان، جایگاه آنان را در تداوم آن به رسمیت بشناسیم؛ و در میان شتاب دگرگونی‌ها، برای دانش و خاطره‌ای که نسل‌ها پاس داشته‌اند، مجال دیده‌شدن و ادامه‌یافتن فراهم کنیم. این، درسی است که زندگی علمی او برای همه ما، به‌ویژه دست‌اندرکاران میراث زنده، بر جای می‌گذارد.

درگذشت این استاد گران‌قدر را به خانواده محترم ایشان، شاگردان و همکارانش و جامعه مردم‌شناسی و میراث فرهنگی ایران تسلیت می‌گویم. فقدان او سنگین است؛ اما نامش در آثار و اندیشه‌اش، و یادش در خاطر کسانی که با او زیسته، آموخته و هم‌قدم بوده‌اند، ماندگار خواهد ماند.

انتهای پیام/