میراث آریا: امروز پنجم مهرماه روز جهانی گردشگری است؛ روزی که قرار است گردشگری از روی کاغذ پایین بیاید، کفش بپوشد و راه بیفتد. اینبار مقصد، نه هتلی در شمال است و نه خیابانی شلوغ در یک شهر توریستی. چند کیلومتر آنطرفتر، جایی که خاک هنوز بخشی از حافظه چند هزار ساله البرز را در خودش نگه داشته، گروهی از دانشآموزان شهرستان نظرآباد ایستادهاند روبهروی تپهای که نامش برای اهل باستانشناسی آشناست: تپه ازبکی.
دانشآموزها آمدهاند تا چیزی را ببینند که تا امروز فقط در کتابهای تاریخ خواندهاند؛ اینجا تاریخ، زمین است، خاک است، سفال است، تپه است و سکوتی که اگر کمی دقیقتر گوش بدهی، میتواند از هزاران سال پیش برایت قصه تعریف کند.
این بازدید ردپای یک یادمان هم با خود دارد؛ یاد دانشآموزانی که جانشان را از دست دادهاند و نامشان با مدرسه شجره طیبه میناب گره خورده است. دانشآموزانی از یک گوشه کشور، در نقطهای تاریخی از البرز، به یاد دانشآموزانی دیگر قدم میزنند؛ انگار قرار است میان جغرافیاهای دور، یک خط نادیدنی کشیده شود؛ خطی که از مدرسه و نوجوانی و خاطره میگذرد و به تاریخ میرسد.
در میان دانشآموزان، مسئولانی هم حضور دارند؛ نادر زینالی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز، اردشیر درویشی، سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز و احسان بلالی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نظرآباد.
آنها آمدهاند تا درباره گردشگری حرف بزنند، فضا شبیه یک کلاس درس است؛ کلاسی بدون نیمکت و تخته. معلمش زمین است و شاگردانش نوجوانهایی که حالا تاریخ را از چند قدمی خود تماشا میکنند.
میراث فرهنگی؛ سهمی برای نسل آینده
نادر زینالی در حاشیه این بازدید گفت: یکی از مهمترین اهداف برنامههای فرهنگی و گردشگری برای دانشآموزان، ایجاد ارتباط مستقیم میان نسل جدید و میراث تاریخی کشور است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز، افزود: امروز اگر درباره حفاظت از میراث فرهنگی صحبت میکنیم، باید بدانیم که بخش مهمی از این مسئولیت به نسل آینده مربوط میشود و نمیتوان انتظار داشت نوجوانی که یک اثر تاریخی را نمیشناسد، در سالهای آینده نسبت به حفاظت از آن احساس مسئولیت کند.
زینالی بیان کرد: به همین دلیل تلاش میکنیم برنامههای بازدید دانشآموزی را از حالت یک بازدید ساده خارج کنیم و آن را به یک تجربه آموزشی و فرهنگی تبدیل کنیم. دانشآموز باید بداند جایی که در آن زندگی میکند چه گذشتهای دارد و چه آثاری از آن گذشته برای امروز باقی مانده است.
او با اشاره به ظرفیتهای تاریخی استان البرز اظهار کرد: البرز در ذهن بسیاری از مردم بیشتر با طبیعت، جاده و مسیر ارتباطی تهران و شمال شناخته میشود، اما این استان در حوزه میراث فرهنگی نیز ظرفیتهای قابل توجهی دارد که تپه ازبکی یکی از مهمترین آنهاست.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز گفت: تپه ازبکی میتواند علاوه بر یک محوطه تاریخی، به یک مقصد آموزشی برای مدارس تبدیل شود؛ دانشآموزان وقتی تاریخ را در فضای واقعی تجربه کنند، ارتباط متفاوتی با آن پیدا میکنند و موضوعاتی که شاید در کتاب درسی برایشان خشک و انتزاعی باشد، برایشان ملموس میشود.
این مسئول توضیح داد: ما معتقدیم گردشگری باید از سنین پایین آموزش داده شود. منظور از آموزش گردشگری فقط این نیست که دانشآموز با مفهوم سفر آشنا شود، بلکه باید با فرهنگ سفر، احترام به طبیعت، احترام به آثار تاریخی، شناخت فرهنگهای مختلف و مسئولیت اجتماعی در قبال میراث فرهنگی آشنا شود.
زینالی با اشاره به برگزاری این برنامه به یاد شهدای دانشآموز مدرسه شجره طیبه میناب بیان کرد: این بخش از برنامه برای ما اهمیت ویژهای دارد، زیرا در اینجا دو موضوع مهم یعنی میراث و یادمان در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. دانشآموزان امروز در یک محوطه تاریخی حضور پیدا کردهاند و در عین حال یاد دانشآموزانی را گرامی داشتهاند که دیگر در میان ما نیستند.
او تصریح کرد: وقتی برنامههای گردشگری با موضوعات فرهنگی و اجتماعی پیوند میخورند، تأثیر آنها برای مخاطب بیشتر میشود. یک نوجوان ممکن است اطلاعات دقیق یک محوطه تاریخی را فراموش کند، اما خاطره حضور در آن مکان و دلیل برگزاری برنامه را سالها به یاد داشته باشد.
زینالی گفت: هدف ما این است که مردم استان البرز، بهویژه نسل جوان، خودشان را صاحب این میراث بدانند. میراث فرهنگی متعلق به یک اداره یا سازمان نیست؛ متعلق به مردم است و دستگاههای متولی باید زمینه شناخت، معرفی و حفاظت از آن را فراهم کنند.
گردشگری از مدرسه آغاز میشود
اردشیر درویشی، نیز گفت: گردشگری زمانی میتواند به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود که مردم از سنین کودکی با آن آشنا شوند و یکی از بهترین گروهها برای این منظور، دانشآموزان هستند.
سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز افزود: ما در برنامههای گردشگری دانشآموزی به دنبال این نیستیم که فقط تعدادی دانشآموز را به یک مکان تاریخی بیاوریم و توضیحاتی درباره آن ارائه کنیم. هدف اصلی این است که دانشآموز با یک تجربه متفاوت از شهر و استان خود روبهرو شود.
درویشی گفت: بسیاری از دانشآموزان ممکن است درباره بناها و محوطههای تاریخی شهرهای دیگر اطلاعات داشته باشند، اما درباره آثار تاریخی نزدیک محل زندگی خودشان شناخت کافی نداشته باشند. این مسئله باید اصلاح شود. وقتی یک دانشآموز نظرآبادی در تپه ازبکی حضور پیدا میکند، در واقع با بخشی از هویت تاریخی محل زندگی خودش مواجه میشود. این اتفاق میتواند نگاه او را به شهرستان، محیط اطراف و حتی مفهوم میراث فرهنگی تغییر دهد.
سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز گفت: یکی از ویژگیهای گردشگری فرهنگی این است که مخاطب فقط تماشاگر نباشد. باید فرصت سؤال پرسیدن، کشف کردن و تجربه کردن داشته باشد. اگر دانشآموز در پایان بازدید با چند سؤال جدید از محوطه خارج شود، میتوان گفت بخشی از هدف برنامه محقق شده است.
او توضیح داد: در برنامه امروز نیز تلاش شد فضای بازدید به یک کلاس درس متفاوت تبدیل شود. در کلاس معمولی، دانشآموز تاریخ را از طریق کتاب میخواند، اما اینجا میتواند در همان جغرافیایی بایستد که بخشی از آن تاریخ در آن شکل گرفته است.
درویشی با اشاره به ظرفیتهای گردشگری البرز بیان کرد: یکی از موضوعاتی که در حوزه گردشگری استان باید جدیتر دنبال شود، معرفی مقاصد کمتر شناختهشده است. گردشگری فقط به چند مقصد مشهور محدود نمیشود و اگر بتوانیم ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی شهرستانها را درست معرفی کنیم، مسیرهای جدیدی برای گردشگری ایجاد خواهد شد.
این مسئول گفت: تپه ازبکی از جمله ظرفیتهایی است که میتواند در این مسیر مورد توجه قرار گیرد. البته توسعه گردشگری در چنین محوطهای باید همراه با حفاظت باشد و نباید توسعه بازدیدکننده به قیمت آسیب به اثر تاریخی تمام شود.
درویشی تاکید کرد: برای ما مهم است که گردشگری بتواند با مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی، خاطره جمعی و فرهنگ عمومی پیوند بخورد. چنین برنامههایی اگر با دقت طراحی شوند، میتوانند هم جنبه آموزشی داشته باشند و هم برای دانشآموزان خاطرهانگیز باشند.
سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز خاطرنشان کرد: گردشگری در نهایت درباره انسانهاست؛ درباره اینکه انسانها چگونه مکانها را میبینند، درباره آنها میآموزند و با آنها ارتباط برقرار میکنند.
نظرآباد و میراثی که باید شناخته شود
در ادامه احسان بلالی گفت: تپه ازبکی یکی از مهمترین ظرفیتهای تاریخی شهرستان نظرآباد است و معرفی آن به مردم منطقه، بهخصوص نسل جوان، یکی از موضوعاتی است که باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نظرآباد، افزود: گاهی درباره ظرفیتهای گردشگری صحبت میکنیم اما از یک موضوع مهم غافل میشویم و آن، شناخت مردم محلی از داشتههای خودشان است. اگر دانشآموز یک شهرستان از آثار تاریخی اطراف خود اطلاع نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت این آثار در ذهن جامعه جایگاه واقعی خود را پیدا کنند.
بلالی گفت: یکی از اهداف ما از برگزاری چنین برنامههایی این است که دانشآموزان نظرآبادی بدانند در شهرستان محل زندگی آنها محوطهای با پیشینه تاریخی وجود دارد که باید آن را بشناسند و برای حفاظت از آن احساس مسئولیت کنند.
او اظهار کرد: ما باید کاری کنیم که نام تپه ازبکی برای یک دانشآموز نظرآبادی همانقدر آشنا باشد که نام دیگر آثار تاریخی و گردشگری کشور برایش آشناست. آموزش یکی از پایههای اصلی حفاظت از میراث فرهنگی است. وقتی دانشآموز بداند یک محوطه چه اهمیتی دارد، نگاهش به آن متفاوت خواهد بود و همین نگاه میتواند در آینده به فرهنگ حفاظت از آثار تاریخی کمک کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نظرآباد افزود: برنامههای دانشآموزی این امکان را فراهم میکنند که ارتباط میان مدرسه و میراث فرهنگی بیشتر شود. ما میتوانیم درباره تاریخ در کتاب صحبت کنیم، اما حضور دانشآموز در یک محوطه تاریخی تجربهای است که با خواندن چند صفحه کتاب تفاوت دارد.
بلالی با اشاره به روز گردشگری گفت: گردشگری در شهرستان نظرآباد ظرفیتهای مختلفی دارد و یکی از مهمترین آنها گردشگری تاریخی و فرهنگی است. تپه ازبکی میتواند یکی از محورهای این حوزه باشد، اما برای رسیدن به این هدف، نیازمند معرفی مناسب، برنامهریزی، آموزش و توجه همزمان به حفاظت هستیم.
او تصریح کرد: نگاه ما نباید فقط به گردشگرانی باشد که از خارج شهرستان یا استان وارد منطقه میشوند. مردم خود شهرستان نیز باید نخستین مخاطبان برنامههای گردشگری باشند و دانشآموزان میتوانند در این میان نقش مهمی داشته باشند.
این مسئول گفت: امیدواریم بتوانیم در آینده برنامههای بیشتری از این جنس در شهرستان برگزار کنیم و دانشآموزان را با آثار تاریخی و ظرفیتهای گردشگری منطقه آشنا کنیم. اگر قرار باشد میراث فرهنگی برای نسل آینده حفظ شود، این کار باید از امروز و از همین دانشآموزان آغاز شود.
حالا دوباره برگردیم به همان جایی که داستان شروع شد؛ میان دانشآموزان. آنها دوباره به مدرسه برمیگردند. زنگهای مدرسه به صدا درمیآید، دفترها باز و درسها از سر گرفته میشود. اما چیزی از امروز ممکن است با آنها بماند: تصویر یک تپه، خاکی که زیر پاهایشان بوده و حرفهایی که درباره آدمهایی شنیدهاند که هزاران سال پیش در همین سرزمین زندگی میکردهاند.
در میان این تصاویر، یاد دانشآموزانی دیگر هم هست؛ دانشآموزان مدرسه شجره طیبه میناب. نوجوانانی که خودشان دیگر فرصت ایستادن در چنین جمعی را ندارند و شاید معنای واقعی یک برنامه گردشگری همین باشد؛ آنجا که یک مقصد تاریخی به نقطهای برای دیدار آدمها، خاطرهها و زمانهای مختلف تبدیل میشود.
امروز، در تپه ازبکی، چند دانشآموز نظرآبادی به گذشته نگاه کردند. تاریخ همیشه در موزهها پشت شیشه نیست. گاهی زیر کفشهای یک نوجوان است؛ در خاک یک تپه، در تکه سفالی که قرنها دوام آورده و در خاطره دانشآموزانی که امروز نیستند اما نامشان هنوز زنده است و گردشگری، اگر قرار باشد چیزی بیشتر از جابهجایی آدمها میان نقطههای روی نقشه باشد، دقیقا از همینجا آغاز شود؛ از لحظهای که یک دانشآموز میایستد، به اطرافش نگاه میکند و برای نخستینبار از خودش میپرسد: این گذشته، چرا تا امروز برای من تعریف نشده بود؟
انتهای پیام/
نظر شما