به گزارش خبرنگار میراثآریا، گردشگری در جهان امروز، از الگوی متعارف بازدید از جاذبهها و مشاهده میراث تاریخی فراتر رفته و به عرصهای برای تجربه زیسته، تعامل فرهنگی، یادگیری و مشارکت فعال گردشگران تبدیل شده است. تحولی که در قالب گردشگری خلاق، ظرفیتهای تازهای برای بازتعریف مزیتهای رقابتی مقاصد، تقویت اقتصاد محلی و پیوند میان میراث فرهنگی و خلق ارزش پایدار فراهم میکند.
در این چارچوب، روشن بابایی همتی، عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان، رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران و مدیر کمیته علمی ثبت شهر رشت بهعنوان شهر خلاق خوراک یونسکو، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا، با تبیین تفاوتهای بنیادین گردشگری سنتی و گردشگری خلاق، بر ضرورت تغییر نگاه به ظرفیتهای گردشگری ایران و حرکت از عرضه جاذبههای منفرد به طراحی و ارائه تجربههای فرهنگی اصیل، معنادار و مشارکتمحور تاکید کرد.
از گردشگر تماشاگر تا گردشگر مشارکتکننده؛ تحول در ماهیت تجربه سفر
بابایی همتی با اشاره به تغییر الگوهای رفتاری و انتظارات گردشگران در جهان معاصر اظهار کرد: در گردشگری سنتی، گردشگر بیشتر در جایگاه تماشاگر قرار دارد، اما در گردشگری خلاق، مشارکت او در تجربه مقصد اهمیت پیدا میکند و سفر از فرایند مشاهده جاذبهها به تجربهای تعاملی، یادگیریمحور و معناساز ارتقا مییابد.
وی تغییر سلیقه گردشگران مدرن، بهویژه نسلهای جدید، را از عوامل مؤثر در شکلگیری و گسترش گردشگری خلاق دانست و افزود: گردشگران امروز در بسیاری از موارد دیگر به دنبال بازدید از بناها و جاذبههای مشابه نیستند، بلکه میخواهند در جریان سفر، تجربهای متفاوت، معنادار و متناسب با هویت مقصد به دست آورند.
رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران ادامه داد: در جهان دیجیتال و جهانیشده امروز، دسترسی گسترده به اطلاعات و تصاویر مقاصد، انتظارات گردشگران را دگرگون کرده است، بهگونهای که احساس اصالت، تجربه خاص و ارتباط مستقیم با ریشههای فرهنگی و شیوه زندگی مردم یک مقصد، به بخش مهمی از ارزش سفر تبدیل شده است.
به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان، در چنین شرایطی، مزیت رقابتی مقاصد گردشگری در برخورداری از جاذبههای تاریخی، طبیعی و فرهنگی خلاصه نمیشود، بلکه توانایی آنها در تبدیل این ظرفیتها به تجربههایی متمایز، قابل مشارکت و برخوردار از هویت فرهنگی، نقشی تعیینکننده در جایگاهیابی آنها در بازار گردشگری ایفا میکند.
بابایی همتی با تاکید بر برخورداری ایران از ظرفیتهای گسترده فرهنگی، هنری و بومی برای توسعه گردشگری خلاق، تحقق این ظرفیت را مستلزم بازنگری در شیوه سیاستگذاری، طراحی و عرضه محصولات گردشگری دانست و تصریح کرد: ایران برای تبدیل شدن از کشوری دارای ظرفیت به مقصدی صاحب تجربه، نیازمند حرکت از یک رویکرد دولتی به سمت یک رویکرد اکوسیستممحور است.
وی با بیان اینکه توسعه گردشگری خلاق نیازمند همافزایی میان نهادهای دولتی، دانشگاهها، بخشخصوصی، فعالان فرهنگی و هنری و جوامع محلی است، افزود: ظرفیتهای فرهنگی زمانی به محصول واقعی گردشگری تبدیل میشوند که میان شناخت علمی، طراحی تجربه، نظام عرضه، بازاریابی و مشارکت ذینفعان محلی پیوندی منسجم برقرار شود.
این پژوهشگر گردشگری، مستندسازی و استانداردسازی ظرفیتهای فرهنگی را از گامهای بنیادین در این مسیر برشمرد و اظهار کرد: دانشگاهها میتوانند در تبدیل دانش عامیانه، تجربیات بومی و مهارتهای سنتی به دانش مستند و استاندارد، نقش مؤثری ایفا کنند؛ چراکه بدون پشتوانه علمی و مستندات معتبر، امکان طراحی و عرضه محصولی خلاق، قابل اعتماد و برخوردار از اصالت فرهنگی فراهم نخواهد شد.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد نشانهای اصالت برای محصولات فرهنگی و صنایعدستی تاکید کرد و گفت: گردشگر باید بتواند از اصالت محصولی که خریداری میکند یا تجربهای که در مقصد به دست میآورد، اطمینان داشته باشد، برای مثال، مشخص باشد که یک نان محلی یا یک دستبافته واقعا بر اساس روشها، دانش و شیوههای سنتی و اصیل تولید شده است.
به اعتقاد بابایی همتی، پیوند میان مستندسازی علمی، تضمین اصالت و طراحی تجربه، میتواند زمینه اعتماد گردشگر، حفاظت از هویت فرهنگی و ارتقای ارزش اقتصادی محصولات و خدمات گردشگری را فراهم کند.
طراحی تجربههای یادگیریمحور؛ راهبرد تبدیل ظرفیت فرهنگی به ارزش گردشگری
عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان، طراحی تجربههای یادگیریمحور را یکی از محورهای اساسی توسعه گردشگری خلاق دانست و بیان کرد: در این الگو، گردشگر برای بازدید از یک جاذبه وارد مقصد نمیشود، بلکه در فرایند یادگیری، تعامل با محیط و خلق تجربه مشارکت میکند، رویکردی که میتواند رابطه میان گردشگر و میراثفرهنگی را از مشاهدهای گذرا به ارتباطی عمیقتر و ماندگارتر تبدیل کند.
وی در تبیین این رویکرد توضیح داد: به جای آنکه بلیت ورود به یک باغ فروخته شود، میتوان کارگاههای آموزشی و تجربههای مشارکتی در باغ طراحی کرد، همانگونه که به جای تماشای صرف سفالگری در کاشان، میتوان امکان حضور و مشارکت گردشگر در یک کارگاه سفالگری را فراهم آورد.
بابایی همتی با تاکید بر جایگاه صنایعدستی در این الگوی توسعه افزود: صنایعدستی نباید فقط بهعنوان یک کالا در بازار گردشگری عرضه شوند، بلکه باید بهمثابه هنرهایی زنده، حامل دانش بومی و بازتابدهنده هویت فرهنگی معرفی شوند، هنرهایی که گردشگر بتواند ضمن مشاهده فرایند تولید، در بخشهایی از آن مشارکت کند و از نزدیک با مهارتها، روایتها و شیوههای انتقال دانش میان نسلها آشنا شود.
به گفته وی، چنین رویکردی ضمن ایجاد ارزش افزوده برای محصولات فرهنگی و صنایعدستی، امکان شکلگیری تجربههای متمایز گردشگری را فراهم میکند و میتواند ارتباط میان میراث ناملموس، اقتصاد خلاق و توسعه مقاصد را تقویت کند.
مشارکت جامعه محلی؛ پیوند توسعه گردشگری با منافع اقتصادی و هویت فرهنگی
رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران، مشارکت مؤثر جامعه محلی را یکی از ارکان بنیادین گردشگری خلاق دانست و با اشاره به ضرورت توزیع منافع اقتصادی گردشگری در سطح مقصد اظهار کرد: تقویت الگوهایی مانند اقامتگاههای بومی و تعاونیهای صنایعدستی میتواند زمینه حضور مستقیم مردم محلی در اقتصاد گردشگری را فراهم کند، بهگونهای که جوامع میزبان، علاوه بر کسب درآمد، از تقویت عزتنفس فرهنگی و بازشناسی ارزش دانش و مهارتهای بومی خود نیز بهرهمند شوند.
وی با تاکید بر اینکه جامعه محلی نباید در جایگاه عرضهکننده خدمات یا موضوع بازنمایی گردشگری قرار گیرد، افزود: مردم محلی باید بهعنوان کنشگران اصلی طراحی و اجرای تجربههای گردشگری شناخته شوند و در خلق ارزش، مدیریت فعالیتها و بهرهمندی از منافع اقتصادی آن نقش مستقیم داشته باشند.
بابایی همتی آموزش مهارتهای مدیریتی، زبان و مهماننوازی را از نیازهای مهم جوامع محلی برای حضور مؤثرتر در زنجیره ارزش گردشگری برشمرد و خاطرنشان کرد: این آموزشها باید بهگونهای طراحی و اجرا شوند که ضمن ارتقای توانمندی حرفهای و کیفیت خدمات، به حفظ سبک زندگی، هویت بومی و اصالت فرهنگی جوامع میزبان منجر شوند، نه آنکه آنها را به سمت الگوبرداری یکسان و از دست دادن ویژگیهای متمایز فرهنگی سوق دهند.
از معرفی «سرزمین تاریخ» تا روایت «سرزمین تجربهها»
این کارشناس گردشگری در ادامه، بازاریابی و داستانسرایی را از مؤلفههای تعیینکننده در معرفی ظرفیتهای گردشگری خلاق ایران دانست و اظهار کرد: تصویرسازی از ایران در بازار گردشگری نباید بر عنوان کلیشهای «ایران، سرزمین تاریخ» متکی باشد، بلکه میتوان ایران را بهعنوان «سرزمین تجربهها» معرفی کرد، سرزمینی که در آن گردشگر نهتنها با آثار تاریخی و جاذبههای فرهنگی مواجه میشود، بلکه امکان مشارکت در زندگی روزمره، هنرها، مهارتها و سنتهای زنده مردم را نیز پیدا میکند.
بابایی همتی با اشاره به ضرورت عبور از معرفی صرف جاذبهها و حرکت به سمت روایت تجربههای منحصربهفرد هر مقصد، خاطرنشان کرد: به جای آنکه بازدید از بازار اصفهان به گردشگر پیشنهاد شود، میتوان تجربهای مانند یک روز زندگی با یک بافنده فرش در اصفهان را طراحی و معرفی کرد، تجربهای که گردشگر را با فرایند بافت فرش، دانش و مهارت بافنده، روایتهای فرهنگی و بخشی از زندگی روزمره او آشنا میکند.
وی افزود: چنین تغییری در شیوه معرفی و عرضه محصولات گردشگری، گردشگر را از جایگاه تماشاگر به مشارکتکننده در زندگی مقصد ارتقا میدهد و زمینه شکلگیری ارتباطی عمیقتر میان گردشگر، جامعه میزبان و هویت فرهنگی مقصد را فراهم میسازد.
گردشگری خلاق؛ افق تازه ارزشآفرینی از میراثفرهنگی ایران
بابایی همتی در جمعبندی دیدگاههای خود، آینده گردشگری خلاق ایران را در گرو بازتعریف نسبت میان میراثفرهنگی، تجربه گردشگر و توسعه اقتصادی جوامع محلی دانست و تاکید کرد: ظرفیتهای فرهنگی، هنری و بومی ایران باید از جاذبههایی برای دیدن، به تجربههایی برای زیستن، یادگیری و مشارکت تبدیل شوند.
انتهای پیام/
نظر شما