محمدجواد حق‌شناس در گفت‌وگو با خبرنگار میراث آریا با اشاره به ظرفیت‌های پرونده ثبت جهانی سیراف اظهار کرد: سیراف یک بنای منفرد یا محوطه‌ای خاموش نیست، بلکه یک بندر تاریخی و منظر فرهنگی زنده است که در آن دریا، شهر، تجارت، معماری، مهندسی آب و تعامل میان فرهنگ‌ها طی سده‌ها به یکدیگر پیوند خورده‌اند.
او افزود: سیراف از دوره ساسانی و به‌ویژه در قرون نخستین اسلامی، یکی از کانون‌های مهم دریانوردی و تجارت ایران بوده و شبکه ارتباطی آن از خلیج فارس و اقیانوس هند تا هند، چین و سواحل شرقی آفریقا امتداد داشته است؛ مجموعه این ویژگی‌ها می‌تواند مبنای اثبات «ارزش برجسته جهانی» این کهن‌بندر قرار گیرد.
حق‌شناس با اشاره به تعبیر وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مبنی بر اینکه «سیراف شناسنامه خلیج فارس است»، گفت: سیراف تنها مجموعه‌ای از آثار معماری نیست، بلکه سندی تاریخی از حضور و نقش‌آفرینی ایران در شبکه تجارت، دریانوردی و تعاملات فرهنگی این پهنه به شمار می‌رود.
توسعه صنعتی و حفاظت از سیراف باید در یک برنامه مدیریتی دیده شود
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی با اشاره به چالش‌های پیش‌روی ثبت جهانی سیراف بیان کرد: این کهن‌بندر یک شهر زنده است؛ مردم در آن زندگی می‌کنند و در مجاورت یکی از مهم‌ترین قطب‌های انرژی کشور قرار دارد. از این رو تعیین دقیق عرصه و حریم، کنترل ساخت‌وساز، حفاظت از منظر تاریخی و فرهنگی، مسائل زیست‌محیطی، حقوق مردم و تنظیم رابطه میان توسعه صنعتی و الزامات حفاظتی از موضوعات تعیین‌کننده هستند.
او تأکید کرد: نباید مسئله را به دوگانه «صنعت یا میراث» تقلیل داد؛ هر دو برای کشور اهمیت دارند. مسئله اصلی رسیدن به الگویی از حکمرانی است که صنعت، شهر، محیط‌زیست، میراث و زندگی مردم را در یک برنامه مدیریتی واحد ببیند.
حق‌شناس افزود: اگر بتوانیم چنین توازنی ایجاد کنیم، حل همین چالش‌ها می‌تواند سیراف را به نمونه‌ای موفق از توسعه پایدار تبدیل کند.
پرونده ثبت جهانی، جایگاه سیراف را در نظام تصمیم‌گیری ارتقا داده است
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی در ادامه با اشاره به دستاوردهای فرایند آماده‌سازی پرونده ثبت جهانی سیراف گفت: یکی از نخستین دستاوردهای این فرایند، تغییر جایگاه سیراف در نظام تصمیم‌گیری است. موضوعی که سال‌ها عمدتاً دغدغه باستان‌شناسان، پژوهشگران و فعالان محلی بود، امروز به مسئله‌ای در سطح استان و وزارتخانه تبدیل شده است.
او با اشاره به سفر اخیر وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به بوشهر اظهار کرد: قرار گرفتن موضوع ثبت جهانی سیراف در صدر برنامه‌ها و بازدید وزیر از مجموعه‌هایی مانند دره لیر و گورستان صخره‌ای، مسجد جامع تاریخی سیراف و قلعه نصوری، نشان می‌دهد که باید این کهن‌بندر را در قالب مجموعه‌ای از ظرفیت‌های به‌هم‌پیوسته دید.
حق‌شناس ادامه داد: برای ارائه یک پرونده معتبر باید دقیقاً مشخص باشد که چه چیزی را حفاظت می‌کنیم، ارزش‌های اثر چیست، عرصه و حریم آن کجاست، چه مخاطراتی آن را تهدید می‌کند و هر یک از دستگاه‌های مسئول چه وظیفه‌ای در قبال آن دارند. بنابراین پژوهش و مستندسازی، کاوش‌های باستان‌شناختی، تعیین عرصه و حریم، ساماندهی محوطه‌ها و تدوین برنامه مدیریتی، اجزای یک فرایند واحد هستند.
او تأکید کرد: بخش مهمی از ظرفیت‌های باستان‌شناختی سیراف همچنان نیازمند پژوهش و کاوش است و ثبت جهانی نباید پایان پژوهش تلقی شود؛ بلکه باید آغاز یک برنامه بلندمدت علمی، حفاظتی و مدیریتی باشد.
جامعه محلی باید نخستین بهره‌مند از ثبت جهانی سیراف باشد
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تأکید بر نقش جامعه محلی در حفاظت از سیراف گفت: اگر قرار باشد ثبت جهانی سیراف نقطه جهش باشد، مردم سیراف باید نخستین کسانی باشند که آثار مثبت این جهش را در زندگی خود احساس می‌کنند.
حق‌شناس افزود: فعالان فرهنگی، پژوهشگران و دوستداران میراث سیراف طی سال‌های گذشته سهم مهمی در زنده نگه داشتن مطالبه حفاظت و ثبت جهانی این بندر داشته‌اند و این سرمایه اجتماعی باید به رسمیت شناخته شود؛ اما مرحله پیش رو نیازمند عبور از مشارکت نمادین به مشارکت نهادی است.
او پیشنهاد کرد سازوکاری دائمی برای حضور نمایندگان جامعه محلی، شهرداری و شورای شهر، فعالان میراث فرهنگی و گردشگری، صاحبان کسب‌وکار، جوانان و صاحب‌نظران در کنار مدیریت پرونده ایجاد شود.
حق‌شناس همچنین گفت: حقوق مالکانه و کیفیت زندگی مردم باید بخشی از مسئله ثبت جهانی باشد و نباید به موضوعی فرعی تبدیل شود که پس از اتخاذ تصمیم‌های اصلی به آن پرداخته شود.
او با اشاره به ظرفیت اقتصاد محلی افزود: ثبت جهانی باید برای مردم فرصت ایجاد کند؛ از آموزش راهنمایان محلی و توسعه اقامتگاه‌های سنتی و بوم‌گردی گرفته تا صنایع‌دستی، خوراک، خدمات گردشگری و کسب‌وکارهای کوچک.
سیراف می‌تواند کانون گردشگری دریایی ـ تاریخی ایران باشد
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی درباره پیامدهای ثبت جهانی سیراف برای گردشگری و اقتصاد استان بوشهر اظهار کرد: ثبت جهانی به خودی خود معجزه نمی‌کند؛ جهانی‌شدن یک فرصت و اعتبار بین‌المللی ایجاد می‌کند و هنر مدیریت ما این است که آن را به یک زنجیره توسعه پایدار تبدیل کنیم.
حق‌شناس ادامه داد: سیراف می‌تواند یکی از کانون‌های اصلی «گردشگری دریایی ـ تاریخی» ایران باشد. گردشگر در اینجا تنها برای دیدن یک بنا نمی‌آید، بلکه با تاریخ دریانوردی ایران، مسیرهای تجارت دریایی، معماری بندری، مهندسی آب، فرهنگ ساحل‌نشینان و ارتباط تاریخی خلیج فارس با اقیانوس هند مواجه می‌شود.
او افزود: اگر این ظرفیت با دیگر جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان پیوند بخورد، می‌توان مسیرهای گردشگری تازه‌ای ایجاد کرد، مدت اقامت گردشگر را افزایش داد و منافع گردشگری را در نقاط بیشتری از استان توزیع کرد.
توسعه دریامحور نباید به نفت و گاز محدود شود
حق‌شناس با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد فرهنگی و گردشگری اقتصاد دریا گفت: توسعه دریامحور را نباید فقط در نفت و گاز، پتروشیمی، بنادر تجاری و حمل‌ونقل دریایی خلاصه کرد؛ گردشگری دریایی، میراث فرهنگی، صنایع‌دستی، فرهنگ ساحلی و اقتصاد خلاق نیز اجزای اقتصاد دریا هستند.
او سیراف را نمونه‌ای برای ارائه تعریف جامع‌تر از توسعه دریامحور دانست و گفت: سیراف می‌تواند الگویی برای توسعه‌ای باشد که هم ارزش اقتصادی ایجاد کند و هم سرمایه تاریخی و فرهنگی را برای نسل‌های آینده حفظ کند.
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی همچنین با اشاره به ظرفیت معرفی بین‌المللی سیراف بیان کرد: ثبت جهانی می‌تواند سهم دیرپای ایرانیان در تاریخ دریانوردی، تجارت و تعاملات فرهنگی خلیج فارس و اقیانوس هند را از مسیر پژوهش، اسناد تاریخی و میراث ملموس در معرض شناخت جامعه جهانی قرار دهد.
ضرورت تبدیل مسئولیت اجتماعی صنایع به برنامه‌ای پایدار برای سیراف
حق‌شناس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به استقرار صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در پیرامون سیراف گفت: صنایع مستقر در این منطقه بخشی مهم از ظرفیت اقتصادی و راهبردی کشور هستند و سهم بزرگی در تولید و اقتصاد ملی دارند؛ بنابراین بحث ما تقابل با صنعت نیست، بلکه موضوع این است که منطقه‌ای که بخشی از این ثروت ملی را تولید می‌کند، از مواهب توسعه متوازن نیز برخوردار شود.
او افزود: در دهه‌های گذشته توسعه صنعتی در این پهنه با شتاب بیشتری از توسعه زیرساخت‌های فرهنگی، گردشگری و برخی نیازهای عمومی منطقه پیش رفته است و اکنون ثبت جهانی سیراف فرصتی فراهم کرده تا بخشی از این عدم توازن با یک برنامه هدفمند جبران شود.
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی پیشنهاد کرد با محوریت استانداری بوشهر و وزارت میراث‌فرهنگی و با مشارکت صنایع منطقه، برنامه‌ای مشخص و چندساله برای سیراف تدوین شود که اولویت آن حفاظت از میراث فرهنگی، توسعه گردشگری و کمک به رفع موانع ثبت جهانی باشد.
او گفت: این مشارکت می‌تواند در حوزه‌هایی مانند پشتیبانی از پژوهش‌ها و کاوش‌های باستان‌شناختی، مستندسازی، مرمت و حفاظت آثار، ساماندهی منظر فرهنگی، کمک به حل مسائل محیط‌زیستی مؤثر بر پرونده، ایجاد یا تکمیل زیرساخت‌های گردشگری، آموزش و توانمندسازی جامعه محلی و حمایت از اقدامات ضروری در برنامه مدیریتی پرونده انجام شود.
حق‌شناس تأکید کرد: مسئولیت اجتماعی جایگزین تکالیف قانونی صنایع یا وظایف دولت نیست و باید میان این حوزه‌ها تفکیک قائل شد، اما شرکت‌هایی که سال‌ها در این جغرافیا فعالیت کرده و از ظرفیت‌های آن بهره برده‌اند، می‌توانند داوطلبانه و در چارچوبی شفاف و قابل ارزیابی، سهمی ماندگار در حفاظت از تاریخ و آینده این سرزمین بر عهده بگیرند.
او در پایان گفت: ثبت جهانی سیراف می‌تواند نقطه آغاز شکل‌گیری الگویی تازه از همکاری میان میراث، صنعت و جامعه محلی باشد؛ در این صورت، هدف تنها ثبت نام سیراف در فهرست میراث جهانی نخواهد بود، بلکه حفاظت از سیراف، اقتصاد گردشگری، کیفیت زندگی مردم و فرصت‌های توسعه منطقه نیز ارتقا خواهد یافت.
انتهای پیام/
نظر شما