امین کوگانی، معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی استان کرمانشاه در یادداشتی نوشت: از حفظ میراث تا خلق فرصت‌های جدید صنایع‌دستی هر منطقه، بخشی از شناسنامه فرهنگی و تاریخی آن سرزمین است. هنری که در تار و پود آن، شیوه زندگی، باورها، ذوق هنری و دانش نسل‌های گذشته نهفته است.

استان کرمانشاه با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، از تنوع قابل توجهی در رشته‌های بومی و صنایع‌دستی برخوردار است، اما در کنار رشته‌های فعال و شناخته‌شده، برخی هنرهای سنتی همچون موج‌بافی، نمدمالی و ارغوان‌بافی به دلایل مختلف در معرض کم‌رونقی، کاهش استادکاران و انتقال نیافتن مهارت به نسل جدید قرار گرفته‌اند.

این رشته‌ها زمانی بخشی از اقتصاد و زندگی روزمره مردم بودند. موج در خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت، نمد در زندگی عشایری و روستایی کاربرد گسترده داشت و ارغوان‌بافی نیز بخشی از هنر و معیشت جوامع محلی را شکل می‌داد. امروز اما تغییر سبک زندگی، تولید محصولات صنعتی و ماشینی، کاهش تقاضا برای محصولات سنتی، دشواری تأمین مواد اولیه، محدودیت بازار فروش و مهم‌تر از همه، کاهش انگیزه نسل جوان برای فراگیری این مهارت‌ها، موجب شده است استمرار برخی از این رشته‌ها با چالش مواجه شود.

احیا فقط آموزش نیست

یکی از مهم‌ترین نکات در باززنده‌سازی رشته‌های در حال منسوخ این است که احیا را نباید صرفاً به برگزاری دوره‌های آموزشی محدود کرد. آموزش زمانی نتیجه‌بخش خواهد بود که هنرجو پس از فراگیری مهارت، امکان تولید، فروش و کسب درآمد داشته باشد. بنابراین احیای هر رشته باید در قالب یک زنجیره کامل دنبال شود؛ از شناسایی استادکاران و ثبت دانش بومی آنان تا آموزش، تولید، طراحی محصول، بازاریابی، فروش و معرفی به بازارهای داخلی و گردشگری.

در گام نخست باید استادکاران و فعالان باقی‌مانده این رشته‌ها شناسایی و تجربه و دانش آنان مستندسازی شود. بسیاری از فنون سنتی ممکن است در منابع مکتوب ثبت نشده باشند و تنها در حافظه و تجربه استادکاران باقی مانده باشند. از دست رفتن یک استادکار، در برخی موارد به معنای از دست رفتن بخشی از یک دانش بومی است.

پیوند استادکاران با نسل جدید

یکی از راهکارهای مؤثر، ایجاد کارگاه‌های آموزشی احیای رشته‌های بومی در کنار استادکاران پیشکسوت است؛ به‌گونه‌ای که نسل جوان علاوه بر یادگیری عملی، با تاریخچه، کاربرد، ارزش فرهنگی و ظرفیت اقتصادی این هنرها نیز آشنا شود. برای ایجاد انگیزه در جوانان، باید آموزش با بازار پیوند بخورد. جوانی که بداند مهارتی که فرا می‌گیرد می‌تواند برای او شغل و درآمد ایجاد کند، انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر خواهد داشت.

بازطراحی محصولات سنتی با زبان امروز

یکی از چالش‌های صنایع‌دستی سنتی، فاصله برخی محصولات با نیازهای امروز جامعه است. حفظ اصالت به معنای ثابت نگه داشتن همیشگی شکل و کاربرد محصول نیست. می‌توان با حفظ تکنیک، مواد، نقوش و هویت اصلی رشته‌ها، محصولات جدیدی متناسب با سلیقه و نیاز امروز طراحی کرد. برای مثال در حوزه موج‌بافی و نمدمالی می‌توان علاوه بر محصولات سنتی، به طراحی محصولات دکوراتیو، کیف، اکسسوری، زیرانداز، پوشش‌های تزئینی، محصولات کاربردی منزل و هدایای فرهنگی توجه کرد. در ارغوان‌بافی نیز می‌توان ضمن حفظ شیوه‌های اصیل بافت، محصولات متنوع و کاربردی متناسب با بازار امروز تولید کرد. این رویکرد می‌تواند فاصله میان «میراث فرهنگی» و «اقتصاد امروز» را کاهش دهد.

تبدیل رشته‌های در حال منسوخ به تجربه گردشگری

یکی از ظرفیت‌های مهم کرمانشاه، پیوند صنایع‌دستی با گردشگری است. گردشگر امروز تنها به دنبال خرید یک محصول نیست؛ بلکه علاقه‌مند است فرآیند تولید، داستان و هویت پشت محصول را نیز تجربه کند.

ایجاد کارگاه‌های زنده برای موج‌بافی، نمدمالی و ارغوان‌بافی، امکان مشاهده مراحل تولید توسط گردشگران، برگزاری برنامه‌های آموزشی کوتاه‌مدت و فراهم کردن امکان تجربه بخشی از فرآیند ساخت محصول می‌تواند این رشته‌ها را از یک کالای صرفاً فروشگاهی به یک جاذبه فرهنگی و گردشگری تبدیل کند. در این مسیر، هر محصول می‌تواند یک داستان داشته باشد؛ داستان استادکار، مواد اولیه، منطقه تولید، شیوه ساخت و پیشینه تاریخی آن. این روایت می‌تواند ارزش فرهنگی و حتی ارزش اقتصادی محصول را افزایش دهد.

ایجاد بازار برای محصولات احیا شده

هیچ رشته‌ای بدون بازار پایدار نمی‌تواند احیا شود. بنابراین همزمان با آموزش و تولید، باید برای فروش محصولات نیز برنامه داشت. برگزاری بازارهای هفتگی صنایع‌دستی، بازارهای دائمی و فصلی، نمایشگاه‌های تخصصی، بازارچه‌های گردشگری و عرضه محصولات در مراکز اقامتی و گردشگری می‌تواند به ایجاد تقاضا کمک کند.

انتهای پیام/