از شکوه کاخ خسرو تا حسرت یک کتابخانه در دل قصرشیرین

میلاد عطایی فعال رسانه‌ای استان کرمانشاه در یادداشتی نوشت: گاهی برای شناخت یک شهر کافی است نگاهی به گذشته آن بیندازیم؛ به بناهایی که از دل قرن‌ها سربرآورده‌اند، به جاده‌هایی که روزگاری مسیر رفت‌وآمد کاروان‌ها و مسافران بوده‌اند و به مردمانی که در سایه تمدنی دیرینه زندگی کرده‌اند.

اما گاهی همین نگاه به گذشته، پرسشی تلخ درباره امروز پیش روی ما می‌گذارد؛ اینکه چگونه شهری با چنین پیشینه تاریخی و فرهنگی، هنوز از یکی از ابتدایی‌ترین امکانات فرهنگی و اجتماعی، یعنی کتابخانه عمومی، محروم است؟

قصرشیرین از آن شهرهایی است که تاریخ در گوشه‌وکنار آن نفس می‌کشد. شهری که نامش با روایت عشق خسروپرویز و شیرین گره خورده و یادگارهایی از شکوه دوران ساسانی را در خود جای داده است. بنابر روایت‌های تاریخی، کاخ خسرو در این منطقه به دستور خسروپرویز و به افتخار شیرین، همسر و معشوقه او، ساخته شد؛ کاخی که بقایای آن هنوز هم از عظمت و هنر معماری ایران باستان حکایت می‌کند.

البته پیشینه قصرشیرین تنها به این روایت عاشقانه محدود نمی‌شود. قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، برخورداری از موقعیت مهم جغرافیایی و وجود آثار تاریخی متعدد، نشان می‌دهد که این منطقه از گذشته‌های دور یکی از نقاط مهم ارتباطی و تمدنی ایران بوده است. در دوره‌های اسلامی نیز قصرشیرین جایگاه مهمی در مسیر رفت‌وآمد زائران و مسافران داشته و همین موضوع بر اهمیت تاریخی آن افزوده است.

در میان آثار تاریخی این شهر، آتشکده چهارقاپی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ بنایی متعلق به دوره ساسانی که یادآور باورها و آیین‌های ایرانیان باستان است. آتشکده‌ها در آن دوران محل نیایش و ستایش اهورامزدا بودند و عناصر طبیعی همچون آب، باد، خاک و آتش در فرهنگ ایرانیان از جایگاه و احترام ویژه‌ای برخوردار بودند.

کاروانسرای عباسی نیز از دیگر آثار ارزشمند قصرشیرین است که از اهمیت این شهر در مسیرهای ارتباطی و تجاری گذشته حکایت دارد. اما شاید یکی از شگفت‌انگیزترین یادگارهای تاریخی این منطقه، سامانه آبرسانی یا همان نهر شاهگدار باشد؛ شاهکاری مهندسی از دوران ساسانی که بخشی از بقایای آن در مسیر کمربندی قصرشیرین به سمت خسروی دیده می‌شود.

این کانال آبرسانی که آب خود را از رودخانه حلوان یا الوند می‌گرفته، با عبور از مسیرهای طولانی و پستی‌وبلندی‌های زمین، آب را به بخش‌های مختلف منتقل می‌کرده است. بررسی‌های باستان‌شناسی از شناسایی مسیری طولانی از این سازه حکایت دارد؛ سامانه‌ای که طراحی و ساخت آن با تکیه بر دانش مهندسی و استفاده هوشمندانه از شرایط طبیعی، نشان‌دهنده توان علمی و فنی ایرانیان در روزگار باستان است. استفاده از سنگ‌های ماسه‌ای و ملات گچ در ساخت این کانال نیز بخشی از دانش و مهارت معماران آن دوره را به نمایش می‌گذارد.

قصرشیرین تنها شهر بناهای تاریخی و آثار باستانی نیست. نخلستان‌های گسترده و نخل‌های بلندبالای آن نیز بخشی از هویت طبیعی و اقتصادی این منطقه را شکل می‌دهند. آب‌وهوای گرم قصرشیرین زمینه مناسبی برای پرورش انواع خرما فراهم کرده و محصولاتی همچون زاهدی، کبکاب، پیارم، برهی و دیگر ارقام خرما در این منطقه تولید می‌شود. نخلستان‌های اطراف شهر، به‌ویژه محدوده روستای آقا برار، از چشم‌اندازهای زیبای این منطقه به شمار می‌روند؛ چشم‌اندازی که در کنار آثار تاریخی، ظرفیت ارزشمندی برای گردشگری قصرشیرین ایجاد کرده است.

با همه این داشته‌ها، قصرشیرین امروز با یک کمبود جدی و تأسف‌بار روبه‌روست؛ کمبودی که نه در میان دیوارهای تاریخی و نه در دل نخلستان‌ها، بلکه در زندگی روزمره مردم این شهر احساس می‌شود: نبود یک کتابخانه عمومی.

شاید در نگاه نخست، نبود کتابخانه در شهری که با مشکلات مختلف اقتصادی و زیرساختی روبه‌روست، موضوعی در اولویت‌های بعدی به نظر برسد؛ اما واقعیت این است که کتابخانه عمومی یک امکان تجملی یا خدماتی فرعی نیست. کتابخانه از نیازهای اولیه یک جامعه برای رشد، آگاهی و پیشرفت است؛ فضایی که باید در دسترس همه شهروندان، بدون توجه به سن، وضعیت اقتصادی و موقعیت اجتماعی آنان قرار داشته باشد.

امروز دسترسی به اطلاعات و دانش، یکی از پایه‌های اصلی زندگی شهروندی است. کودکان برای آشنایی با دنیای کتاب، نوجوانان برای تقویت مهارت‌های یادگیری، دانش‌آموزان و دانشجویان برای مطالعه و پژوهش و بزرگسالان برای افزایش آگاهی و شناخت بهتر مسائل جامعه، به فضایی عمومی و مناسب نیاز دارند. کتابخانه جایی است که این فرصت را برای همه فراهم می‌کند؛ فرصتی برای یادگیری، گفت‌وگو، اندیشیدن و ساختن آینده‌ای بهتر.

اهمیت این موضوع برای قصرشیرین، به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و مرزی آن، دوچندان است. این شهر دروازه ارتباطی ایران با کشور عراق و یکی از مسیرهای مهم تردد مسافران، زائران و فعالان اقتصادی است. چنین موقعیتی ایجاب می‌کند که توسعه فرهنگی نیز هم‌پای ظرفیت‌های اقتصادی، تجاری و گردشگری آن مورد توجه قرار گیرد.

قصرشیرین شهری است که در طول تاریخ محل عبور کاروان‌ها، بازرگانان، مسافران و زائران بوده و امروز نیز به واسطه مرز خسروی و جایگاه ارتباطی خود، نقشی مهم در مناسبات مرزی کشور دارد. طبیعی است که در چنین شهری، تقویت زیرساخت‌های فرهنگی می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی، ارتقای سرمایه اجتماعی، تقویت هویت محلی و ایجاد فرصت‌های فرهنگی برای نسل جوان کمک کند.

از سوی دیگر، شهری با این همه آثار تاریخی و ظرفیت گردشگری، بیش از بسیاری از مناطق دیگر به فرهنگ مطالعه و شناخت میراث خود نیاز دارد. چگونه می‌توان از حفظ آثار تاریخی، معرفی هویت فرهنگی و انتقال میراث گذشتگان به نسل آینده سخن گفت، اما برای مطالعه، پژوهش و آشنایی مردم با همین تاریخ، فضای مناسبی فراهم نکرد؟

کتابخانه عمومی می‌تواند محلی برای گردهمایی دانش‌آموزان، علاقه‌مندان به تاریخ، پژوهشگران و دوستداران فرهنگ باشد. می‌تواند زمینه آشنایی نسل جوان با گذشته پرافتخار قصرشیرین را فراهم کند و به محلی برای معرفی تاریخ، ادبیات، فرهنگ بومی و ظرفیت‌های این منطقه تبدیل شود. حتی می‌توان با برنامه‌های فرهنگی، نشست‌های کتاب‌خوانی، معرفی نویسندگان و برگزاری برنامه‌های ویژه کودکان و نوجوانان، کتابخانه را به یکی از پویاترین مراکز فرهنگی شهر تبدیل کرد.

نباید فراموش کرد که توسعه تنها به ساخت جاده، ایجاد زیرساخت‌های عمرانی، گسترش بازار و اجرای طرح‌های اقتصادی محدود نمی‌شود. شهری توسعه‌یافته است که در کنار امکانات رفاهی و اقتصادی، برای رشد فکری و فرهنگی شهروندان خود نیز برنامه داشته باشد.

قصرشیرین با آن همه شکوه تاریخی، از کاخ خسرو و آتشکده چهارقاپی گرفته تا نهر شاهگدار و نخلستان‌های سرسبزش، شایسته توجهی فراتر از نگاه مقطعی و عمرانی است. این شهر به امکاناتی نیاز دارد که زندگی امروز مردمش را بهبود ببخشد و آینده نسل‌های بعدی را روشن‌تر کند.

شاید روزگاری مهندسان ایرانی با دانش و نبوغ خود، آب رودخانه الوند را در مسیری طولانی هدایت می‌کردند تا زندگی در این سرزمین تداوم داشته باشد؛ امروز نیز باید با نگاهی به همان میراث دانایی، زمینه جریان یافتن دانش و آگاهی را در زندگی مردم این شهر فراهم کرد.

قصرشیرین فقط به مرمت کاخ‌های تاریخی و معرفی آثار باستانی نیاز ندارد؛ این شهر به فضایی برای ساختن آینده نیز نیازمند است. کتابخانه عمومی شاید در ظاهر ساختمانی ساده با چند قفسه کتاب باشد، اما در حقیقت سرمایه‌ای برای پرورش اندیشه، آگاهی و امید است.

شایسته نیست شهری که روزگاری بخشی از شکوه تمدن ایران بوده و امروز نیز یکی از دروازه‌های مهم کشور به شمار می‌رود، از داشتن یک کتابخانه عمومی محروم باشد. انتظار می‌رود مسئولان فرهنگی، نهاد کتابخانه‌های عمومی و مدیران استانی و شهرستانی، ایجاد و راه‌اندازی کتابخانه عمومی در قصرشیرین را به‌عنوان یک ضرورت جدی در دستور کار قرار دهند.

قصرشیرین حق دارد در کنار افتخار به گذشته پرافتخار خود، از امکانات شایسته زندگی امروز نیز برخوردار باشد؛ چراکه شهری که تاریخ بزرگی دارد، باید برای ساختن آینده‌ای بزرگ نیز فرصت و امکانات لازم را در اختیار مردمش قرار دهد.

انتهای پیام/

کد خبر 1405090100003
دبیر مرضیه امیری

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha