سپیده آشفته‌پور لیلاکوهی، مدیر روابط‌عمومی و امور فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گیلان در یادداشتی نوشت: فرارسیدن روز جهانی غذا (World Food Day)، مجالی راهبردی برای بازنگری در مفهوم خوراک فراهم می‌آورد؛ عنصری که در بستر زیست‌بوم گیلان، از سطح یک کنش زیستی فراتر رفته و به عنوان مؤلفه‌ای بنیادین از میراث‌فرهنگی ناملموس، در قوام‌بخشی به هویت بومی و پیشرانی اقتصاد محلی نقش‌آفرینی می‌کند. قرارگیری رشت در شبکه شهرهای خلاق یونسکو در حوزه خوراک‌شناسی، جلوه‌ای روشن از پیوند کهن میان خرد بومی و دانش بوم‌شناختی کشاورزی به شمار می‌رود.
خوراک‌شناسی در گفتمان معاصر گردشگری، نوعی زبان بینافرهنگی و دیپلماسی نرم تلقی می‌شود. در این میان، فرهنگ غذایی گیلان بازتاب‌دهنده اکولوژی فرهنگی است؛ رویکردی که در آن انسان، محیط طبیعی و نظام تغذیه در تعاملی پویا و پایدار تعریف می‌شوند. تنوع بی‌نظیر فلور خوراکی بومی (نظیر چوچاق، خالی‌واش، اناریجه و وارنگ‌بو)، پیوند با شالیزار و صید سنتی، و بهره‌گیری از ظروف سفالین چون «گَمَج» که گویای دیرینگی فناوری پخت‌وپز است، هم‌نشینی دانش بومی با سازگاری زیست‌محیطی را به تصویر می‌کشد.
حاملان میراث و گنجینه ۴۳ غذای ملی گیلان
فرهنگ خوراک در گیلان، حاصل سده‌ها آزمون و خطای مردمان این دیار، به‌ویژه زنان روستایی است که در جایگاه حاملان و راویان اصلی این میراث ناملموس نقش آفریده‌اند. هر چاشنی و دست‌پخت بومی، نقشه زیستی و اقلیمی منطقه را ترسیم می‌کند. بهره‌گیری از مصلحات گیاهی، فنون کهن نگهداری مواد غذایی (از جمله دودی کردن، نمک‌سود کردن و ترشی‌اندازی) و توجه به خواص دارویی، سفره گیلانی را به الگویی تراز برای سلامت و پایداری تنوع زیستی بدل ساخته است.
در همین راستا، ثبت مهارت پخت سنتی ۴۳ عنصر غذایی در فهرست میراث ناملموس کشور، سندی آشکار بر اصالت و وسعت این گنجینه می‌باشد؛ سرمایه‌ای ملی که حفاظت از آن، هم‌ارز با پاسداری از شناسنامه فرهنگی این سرزمین قلمداد می‌شود.
شبکه شهرهای خلاق خوراک؛ بازآفرینی برندینگ شهری رشت
الحاق رشت به شبکه شهرهای خلاق خوراک‌شناسی یونسکو در سال ۲۰۱۵، نقطه عطفی در گذار از نگرش‌های سنتی به سوی برندینگ سرزمینی رقم زد. این دستاورد بین‌المللی نه عنوانی تشریفاتی، بلکه بستری سیاستی در راستای خلق زنجیره ارزش پایدار پدید آورده است. شهر خلاق خوراک، پیوند میان مزرعه تا سفره را بازتولید می‌کند و گردشگری خوراک را در مسیر رونق اقتصادی کسب‌وکارهای خرد، پویایی زنجیره تأمین روستایی و شکوفایی کارآفرینی زنان و جوانان به کار می‌گیرد.
چالش‌های پیش‌رو: همگن‌سازی ذائقه‌ها و تهدید تنوع بومی
در تلاقی سنت و مدرنیته، فرهنگ غذایی اصیل با آسیب‌هایی جدی روبرو است. تغییر کاربری اراضی حاصلخیز، افول رویشگاه گونه‌های گیاهی خوراکی بر اثر تخریب مراتع، هجوم الگوهای مصرف مدرن و یکسان‌سازی ذائقه نسل نو، اصالت این میراث را با تهدید روبه‌رو می‌سازد. از این رو، صیانت از سفره گیلانی اقداماتی اساسی را می‌طلبد: مستندنگاری و ثبت ملی عناصر خوراک: از شیوه‌های فراوری تا آیین‌های فصلی طبخ؛
ترویج آموزش‌های تخصصی در نظام هتل‌داری و پذیرایی: پایبندی به استانداردهای پخت اصیل با مواد اولیه محلی بدون کاهش کیفیت در فرایند تجاری‌سازی؛
تقویت پژوهش‌های چندرشته‌ای: هم‌افزایی کارشناسان برنامه‌ریزی روستایی، میراث‌فرهنگی، محیط‌زیست و اقتصاد گردشگری برای رصد مداوم شاخص‌های پایداری.
بر این مبنا، روز جهانی غذا یادآور این واقعیت بنیادین است که تحقق امنیت پایدار غذایی، بدون تکیه بر خرد بومی و خرده‌فرهنگ‌ها میسر نمی‌شود. سفره گیلانی موزه‌ای زنده از هم‌زیستی محترمانه انسان و طبیعت می‌باشد؛ گنجینه‌ای مانا که در صورت پاسداری با تدبیر علمی و برنامه‌ریزی یکپارچه، ضمن حراست از هویت تاریخی این دیار، رشت و گیلان را به مقصد بی‌رقیب گردشگری تجربه‌گرا در جهان تبدیل خواهد کرد.
انتهای پیام/
نظر شما