علی‌اکبر عرب رئیس حراست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گلستان در یادداشتی نوشت: پدافند غیرعامل در دستگاه‌های اجرایی، مسئولیتی مستمر برای کاهش آسیب‌پذیری و حفظ توان خدمت‌رسانی در شرایط جنگ است. در اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، این مسئولیت با حفاظت از جان کارکنان و گردشگران، صیانت از آثار تاریخی و دارایی‌های فرهنگی، امنیت اطلاعات و پایداری فعالیت‌های گردشگری و صنایع‌دستی پیوند دارد؛ حوزه‌هایی که آمادگی در آن‌ها باید پیش از وقوع بحران شکل بگیرد.
جنگ، علاوه بر تهدیدهای مستقیم، می‌تواند با اختلال در ارتباطات، انرژی، حمل‌ونقل و سامانه‌های اداری، عملکرد دستگاه‌های اجرایی و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، میزان آمادگی هر دستگاه تعیین می‌کند که خدمات ضروری تا چه اندازه ادامه یابد و خسارت‌ها چگونه مهار شود. پدافند غیرعامل با تکیه بر اقدام‌های غیرمسلحانه، زمینه کاهش آسیب‌پذیری، حفاظت از سرمایه‌های انسانی و مادی و تداوم فعالیت‌های ضروری را فراهم می‌کند.
برای اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، این موضوع ابعادی گسترده دارد. مسئولیت این مجموعه، ساختمان اداری، موزه‌ها، بناها و محوطه‌های تاریخی، تأسیسات گردشگری، کارگاه‌های صنایع‌دستی و اسناد ارزشمند فرهنگی را در بر می‌گیرد. هر یک از این بخش‌ها ویژگی‌هایی دارد که باید در برنامه آمادگی و مدیریت شرایط اضطراری دیده شود.
نخستین ضرورت، تدوین برنامه‌ای روشن و قابل اجرا برای شرایط اضطراری است؛ برنامه‌ای که وظایف مدیران و کارکنان، خدمات دارای اولویت، جانشین مسئولان، شیوه ارتباط با ادارات شهرستان‌ها و نحوه هماهنگی با مراجع مسئول را مشخص کند. این برنامه باید برای وضعیت‌هایی مانند قطع برق، اختلال اینترنت، محدودیت دسترسی به محل کار و کاهش نیروی انسانی، راهکارهای متناسب داشته باشد.
حفاظت از جان افراد، اولویت اصلی این برنامه است. ایمنی ساختمان‌ها، باز بودن مسیرهای خروج، پیش‌بینی محل‌های امن متناسب با ارزیابی تخصصی، آمادگی تجهیزات ضروری و آموزش کارکنان باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود. برگزاری تمرین‌های هدفمند نیز کمک می‌کند تا کارکنان هنگام بحران، وظیفه خود را بشناسند و تصمیم‌ها با نظم و هماهنگی بیشتری اجرا شود.
میراث‌فرهنگی، دارایی‌هایی که جایگزین ندارند
در گلستان، آثاری مانند میراث جهانی گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، بافت‌های تاریخی و مجموعه‌های موزه‌ای، بخشی از حافظه تاریخی و هویت مردم هستند. آسیب به این دارایی‌ها می‌تواند پیامدهایی فراتر از خسارت مالی داشته باشد؛ زیرا بسیاری از آن‌ها جایگزین‌پذیر نیستند.
حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمه، در اسناد بین‌المللی از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه نیز مورد توجه قرار گرفته است. بااین‌حال، هنگامی که در رویارویی با استکبار جهانی، تمدن ایرانی‌اسلامی و هویت تاریخی و فرهنگی ما هدف قرار می‌گیرد، نمی‌توان صرفاً به وجود این قوانین و پایبندی طرف مقابل به آن‌ها اتکا کرد. ازاین‌رو، تقویت پدافند غیرعامل، افزایش آمادگی و پیش‌بینی تدابیر حفاظتی پیش از وقوع بحران، ضرورتی برای صیانت از میراث گران‌بهای کشور و کاهش آسیب‌پذیری آن در برابر تهدیدهاست.
در سطح اداره‌کل، مستندسازی دقیق آثار، تکمیل فهرست اموال، ثبت وضعیت حفاظتی و تعیین اولویت‌های رسیدگی باید مبنای برنامه‌ریزی باشد. برای اشیای منقول موزه‌ای، هرگونه بسته‌بندی، جابه‌جایی احتمالی یا نگهداری اضطراری باید بر اساس نظر کارشناسان، مجوزهای لازم و ضوابط حفاظتی انجام شود. درباره بناها و محوطه‌های تاریخی نیز اقدامات پیشگیرانه باید با ویژگی‌های اثر سازگار باشد و خود موجب آسیب به اصالت و ساختار آن نشود.
همکاری میان معاونت میراث‌فرهنگی، یگان حفاظت، مسئولان موزه‌ها، پایگاه‌های میراث و حراست، برای اجرای هماهنگ این برنامه ضروری است. اطلاعات حساس مربوط به محل نگهداری، تمهیدات حفاظتی و جابه‌جایی احتمالی آثار نیز باید صرفاً در اختیار افراد مسئول قرار گیرد.
ایمنی گردشگران و آمادگی مراکز گردشگری
در شرایط جنگ، گردشگران ممکن است با تغییر برنامه سفر، محدودیت تردد، اختلال ارتباطی یا نیاز به راهنمایی فوری روبه‌رو شوند. ازاین‌رو، آمادگی هتل‌ها، اقامتگاه‌ها، دفاتر خدمات مسافرتی و دیگر تأسیسات گردشگری، بخشی از مسئولیت پدافند غیرعامل در این حوزه است.
اداره‌کل باید در هماهنگی با دستگاه‌های مسئول و تشکل‌های حرفه‌ای، بر آموزش مدیران و کارکنان این مراکز، بازبینی برنامه‌های اضطراری، اطلاع‌رسانی معتبر به مسافران و توجه به نیازهای کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت تأکید کند. تصمیم درباره ادامه فعالیت، محدودیت پذیرش یا توقف خدمات نیز باید متناسب با وضعیت ایمنی و ابلاغ مراجع مسئول باشد.
پیش‌بینی استفاده احتمالی از ظرفیت مراکز اقامتی برای پشتیبانی از مدیریت بحران، نیازمند هماهنگی قبلی، ارزیابی ایمنی و تعیین مسئولیت‌هاست؛ به‌گونه‌ای که حقوق بهره‌برداران و الزامات خدمت‌رسانی نیز رعایت شود.
پرونده‌های ثبت آثار، اسناد مالکیت، اطلاعات موزه‌ها، مجوزها و داده‌های فعالان گردشگری و صنایع‌دستی، از دارایی‌های مهم اداره‌کل هستند. پشتیبان‌گیری منظم و امن، آزمودن امکان بازیابی اطلاعات، کنترل دسترسی و پیش‌بینی روش جایگزین برای خدمات ضروری، باید در برنامه آمادگی سازمانی جایگاه مشخص داشته باشد.
آموزش کارکنان درباره پیام‌ها و فایل‌های مشکوک، حفاظت از حساب‌های کاربری و گزارش سریع اختلال‌ها نیز اهمیت دارد. استفاده از سامانه‌های آنلاین و ابزارهای هوش مصنوعی باید با رعایت ضوابط محرمانگی انجام شود و اطلاعات حساس اداری و حفاظتی در بسترهای تأییدنشده قرار نگیرد.
در بخش صنایع‌دستی، ایمنی هنرمندان و کارگاه‌ها، حفاظت از مواد اولیه و محصولات و کاهش آسیب ناشی از اختلال انرژی و بازار اهمیت دارد. آموزش اصول ایمنی، توجه به خطر آتش‌سوزی و نگهداری مناسب مواد و تجهیزات، باید با مشارکت تشکل‌ها و فعالان این حوزه پیگیری شود.
شناخت نیازهای فوری هنرمندان و انتقال منظم آن‌ها به مراجع تصمیم‌گیر نیز می‌تواند به حفظ ظرفیت تولید و معیشت خانوارهای وابسته به صنایع‌دستی کمک کند.
پدافند غیرعامل در ادارات‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، مسئولیتی مشترک میان مدیریت، معاونت‌ها، حراست، یگان حفاظت، روابط‌عمومی و ادارات شهرستان‌هاست. حراست در این میان، با شناسایی آسیب‌پذیری‌ها، پیگیری الزامات حفاظتی و تقویت هماهنگی سازمانی نقش‌آفرینی می‌کند. روابط‌عمومی نیز باید با انتشار اطلاعات تأییدشده، راهنمایی روشن و پرهیز از افشای جزئیات حساس، به حفظ آرامش و اعتماد عمومی کمک کند.
آمادگی زمانی معنا پیدا می‌کند که برنامه‌ها تمرین شوند، نارسایی‌ها اصلاح شود و هر فرد مسئولیت خود را بداند. برای اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، پدافند غیرعامل تعهدی برای حفاظت از مردم، حفظ میراث نسل‌ها و استمرار خدمت در دشوارترین شرایط است؛ تعهدی که باید در تصمیم‌های روزمره و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت حضور داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما