احمد رجبی راغب کارشناس رسانه و فعال حوزه صنایع دستی و گردشگری در یادداشتی نوشت: لالجین سرمایه انسانی، تاریخی و جهانی کم‌نظیری دارد؛ آنچه کم دارد، تنها یک اراده مشترک و یک مسیر روشن است. شورای راهبردی می‌تواند همان نقطه آغاز باشد.
لالجین را با چرخ سفالگری می‌شناسند؛ شهری که در سال ۱۳۹۵ به ثبت جهانی رسید و امروز یک‌سوم سفال ایران را تولید می‌کند و محصولش تا بازارهای کشورهای حوزه خلیج فارس، عراق، آلمان و ترکیه و هلند می‌رود. اما پشت این آمار امیدوارکننده، واقعیتی دیگر هم هست: صدها کارگاه کوچک و خانگی، ده‌ها تشکل و نهاد متولی و برنامه‌هایی که هر یک به‌تنهایی خوب‌اند اما در نبود یک اتاق فکر مشترک، گاه موازی، گاه ناهماهنگ و گاه حتی در تضاد با یکدیگر پیش می‌روند. همین‌جاست که ضرورت شکل‌گیری «شورای راهبردی سفال لالجین» به‌عنوان یک نهاد هم‌اندیشی، هماهنگی و سیاست‌گذاری احساس می‌شود؛ نه یک دستگاه اجرایی تازه بر سر سفره اداری موجود، بلکه حلقه اتصال میان هنرمند، کارگاه، بخش خصوصی، دانشگاه، شهرداری و نهادهای ملی و بین‌المللی هرچند کارگروه سفال شهرستان تا کنون آن کارایی لازم را نداشته و فعالیت اش محسوس نبوده است.
نخستین و شاید مهم‌ترین کارکرد این شورا، پایان دادن به موازی‌کاری است. امروز چند نهاد هم‌زمان برای یک هدف هزینه و انرژی می‌گذارند، در حالی که هیچ‌کس تصویر کامل و مشترکی از مسیر پیش‌رو ندارد. شورای راهبردی می‌تواند با تدوین یک نقشه واحد، تعیین متولی مشخص برای هر برنامه و ایجاد سامانه ثبت طرح‌ها، از دوباره‌کاری جلوگیری کند و منابع محدود را به اثربخش‌ترین نقاط هدایت کند. این هماهنگی، پیش‌نیاز هر دستاورد بزرگ‌تر است.
دوم، برنامه‌ریزی در دو افق. شورا باید هم‌زمان دو نوع برنامه داشته باشد: برنامه‌های کوتاه‌مدت و عملیاتی که در یک فصل یا یک سال قابل سنجش‌اند، و برنامه‌های بلندمدت و ساختاری که افق پنج تا ده‌سالهٔ شهر را ترسیم می‌کنند. بدون افق بلندمدت، هر فعالیت به یک واکنش مقطعی تبدیل می‌شود؛ و بدون برنامهٔ کوتاه‌مدت، چشم‌اندازها روی کاغذ می‌مانند. شاخص‌های روشن مانند شمار کارگاه‌های فعال، حجم صادرات، تعداد گردشگر، درآمد سرانهٔ هنرمند و تعداد طرح‌های ثبت‌شده می‌تواند معیار سنجش پیشرفت باشد.
سوم، تقویت برند جهانی سفال. عنوان «شهر جهانی سفال» یک سرمایه کم‌یاب است که اگر مدیریت نشود، به یک تابلو در ورودی شهر تقلیل می‌یابد. شورا باید هویت بصری، روایت برند، بسته تبلیغاتی و حضور هدفمند در نمایشگاه‌های بین‌المللی را طراحی کند و اطمینان یابد که نام لالجین در بازار جهانی به کیفیت، اصالت و نوآوری گره خورده است، نه به محصولات بی‌نام و ارزان.
چهارم، تعریف استانداردها: بی‌استانداردی، هم اعتماد خریدار خارجی را می‌شکند و هم هنرمند جدی را دلسرد می‌کند. شورا می‌تواند با همکاری دانشگاه، سازمان استاندارد و پیشکسوتان، استانداردهای کیفیت گل، لعاب، پخت، ایمنی و بسته‌بندی را تدوین کند؛ استانداردهایی که هم واقع‌بینانه و قابل اجرا برای کارگاه کوچک باشند و هم دروازهٔ ورود به بازارهای سخت‌گیر.
پنجم، افزایش فروش در بازار داخلی و خارجی: این هدف جز با زنجیره ارزش کامل به دست نمی‌آید: تأمین مواد اولیه، طراحی متناسب با سلیقهٔ بازار، بسته‌بندی حرفه‌ای، لجستیک، فروش آنلاین و صادرات. شورا باید بازاریابی مشترک، حضور در نمایشگاه‌ها، ایجاد نمایندگی فروش و تسهیل صادرات را در دستور کار بگذارد و بخش خصوصی را در این مسیر شریک واقعی بداند، نه مجری دستور.
ششم، توسعه گردشگری هنری: گردشگر امروز فقط خریدار نیست؛ می‌خواهد تجربه کند. کارگاه‌های زنده سفالگری، اقامت هنری، مسیرهای بازدید از چرخ تا کوره، و روایت داستان هر کارگاه می‌تواند لالجین را از یک «بازار سفال» به یک «مقصد تجربه» تبدیل کند. برگزاری جشنوارهٔ فروش در فصل‌های مناسب، با کیفیت و تبلیغات هدفمند، می‌تواند هم فروش را بالا ببرد و هم حضور گردشگر را در شهر افزایش دهد؛ به شرط آنکه جشنواره به یک رویداد تکراری و بی‌رمق بدل نشود.
هفتم، ارتقای مهارت و ترکیب علم با هنر: انتقال تجربه پیشکسوتان به نسل جوان، آموزش طراحی، رنگ‌شناسی، شیمی لعاب، بازاریابی دیجیتال و مدیریت کارگاه، از وظایف روشن شوراست. پیوند دانشگاه با کارگاه، پژوهش را از آزمایشگاه به چرخ سفالگری می‌آورد و هنر را از تکرار به نوآوری می‌رساند. این همان «ترکیب علم و هنر» است که می‌تواند مزیت رقابتی لالجین را پایدار کند.
هشتم، حفاظت از اصالت و انتقال آن: مهر نوآوری باید در زمینه‌ای از اصالت ریشه داشته باشد. مستندسازی نقش‌ها، لعاب‌ها و فنون بومی، ثبت میراث ناملموس، حمایت از استادان پیشکسوت و تربیت شاگرد، تضمین می‌کند که هویت لالجین در برابر موج محصولات تقلیدی و بی‌ریشه حفظ شود.
نهم، همکاری‌های ملی و بین‌المللی: خواهرخواندگی با شهرهای سفالی جهان، تفاهم‌نامه با دانشگاه‌ها و موزه‌ها، تبادل هنرمند و برگزاری کارگاه‌های مشترک، افق‌های تازه‌ای می‌گشاید. این همکاری‌ها باید با هدف مشخص و پیگیری مستمر انجام شوند، نه به‌صورت امضای تشریفاتی.
دهم، مشارکت واقعی بخش خصوصی: تجربه نشان داده برنامه‌هایی که فقط با بودجهٔ دولتی پیش می‌روند، شکننده‌اند. شورا باید سازوکاری شفاف برای مشارکت کارگاه‌داران، تعاونی‌ها و سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری و اجرا ایجاد کند؛ از تأمین مالی مشترک جشنواره تا سرمایه‌گذاری در زیرساخت گردشگری.
در پایان، شورای راهبردی سفال لالجین اگر بخواهد موفق باشد، باید پیش از هر چیز یک شورای گفت‌وگو باشد؛ جایی که صدای هنرمند کوچک هم شنیده شود و تصمیم‌ها بر پایه داده و تجربه گرفته شوند. لالجین سرمایه انسانی، تاریخی و جهانی کم‌نظیری دارد؛ آنچه کم دارد، تنها یک اراده مشترک و یک مسیر روشن است. شورای راهبردی می‌تواند همان نقطه آغاز باشد.
انتهای پیام/
نظر شما