قالی شویی مشهد اردهال؛ روایتی از دلدادگی ایرانیان به خاندان پیامبر/ مراسمی آیینی که به تاریخ شمسی برگزار می‌شود

آیین قالی شویی مشهد اردهال که به عنوان میراث فرهنگی ناملموس به نام ایران ثبت جهانی شده، تنها آیین مذهبی و آیینی در ایران است که تاریخ آن به شمسی برگزار می‌شود.

میراث آریا: آیین قالی‌شویان مشهد اردهال به یاد یکی از امامزاده های آن منطفه حضرت سلطان علی، همه ساله در دومین جمعه مهرماه یا نزدیکترین روز جمعه به روز هفدهم ماه مهر توسط مردم در مقبره سلطان علی برگزار می‌شود. در این مراسم نمادین، شرکت‌کنندگان که از منطقه فین برای برگزاری این مراسم آمده‌اند، در حالی که چوب‌هایی به دست دارند، قالی را به نماد جسد سلطان علی در چشمه‌ای می‌شویند. این جوامع انتقال شفاهی رویه‌ها را حفظ می‌کنند، اما همچنین با افزودن عناصر جدید و جشن، سنت را بازسازی می‌کنند.

قالی‌شویان که تنها مراسم سنتی مذهبی است که برگزاری آن مطابق تاریخ شمسی است نمایشی نمادین تشییع و به خاکسپاری حضرت سلطان علی‌بن امام محمد باقر (ع) است.

امامزاده امامزاده سلطان علی‌بن محمد باقر (ع) که یکی از چهار امامزاده معلوم النسب و دارای تاریخ مستند در ایران است که مطابق روایت‌های تاریخی در سال ۱۱۳ هـجری قمری بنا به درخواست دوست‌داران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان به این منطقه هجرت کرد.

در سال ۱۱۶ هجری آن شخصیت بزرگوار در منطقه اردهال همراه با ۱۰۰ تن از یاران باوفای خود پس از جنگی نابرابر همچون جد مظلومش حضرت اباعبدالله الحسین (ع) به شهادت می‌رسند و سر از بدن مبارکش جدا کرده و نزد دارالخلافه می‌فرستند، بدن مطهر این امامزاده واجب التعظیم و یارانش را از قتلگاه به مکان فعلیِ حرم مطهر در اردهال منتقل کرده و در محلی که وصیت فرموده بود دفن می‌کنند.

بر این اساس در دومین جمعه از مهرماه هر سال ابتدا عاشقان اهل بیت (ع) در ابتدا با حضور در ضریح مطهر امامزاده سلطان علی‌بن محمد باقر (ع)، این مکان را با گلاب ناب قمصر کاشان شست‌وشو می‌دهند و سپس آیین قالی شویان آغاز می‌شود.

تاریخچه قالی ‌شویان مشهد اردهال کاشان

بر اساس اسناد و روایات موجود در سال ۱۱۳ هجری قمری یعنی درست۵۳ سال بعد از حادثه عاشورا در کربلا و همزمان با دوران امامت امام محمد باقر (ع)، مردم کاشان تصمیم می‌گیرند فردی به نام عامر بن ناصر فینی را به نزد ایشان بفرستند و درخواست کنند تا پیشوایی برای هدایت مردم به ایران ارسال کنند. امام نیز فرزندشان به نام سلطانعلی را رهسپار ایران می‌کنند.
امام‌زاده سلطانعلی پس از ورود به ایران به سمت کاشان حرکت کردند. ایشان در تابستان به دلیل گرمی هوا به منطقه اردهال می‌رفتند و در آنجا به عبادت مشغول بودند. در آن زمان حاکم اردهال که "زرین کفش" نام داشت، از نفوذ امام‌زاده سلطانعلی می‌ترسید؛ به همین دلیل تصمیم گرفت ایشان را به قتل برساند. نزاع بین دو گروه تقریبا ۳ روز طول می‌کشد و سرانجام امام‌زاده سلطانعلی به همراه یارانش در اردهال کشته می‌شوند. از آن به بعد مردم منطقه نام منطقه شهادت ایشان را مشهد می‌نامند و با نام مشهد اردهال آن را می خوانند. از آن سال به بعد مردم کاشان روز شهادت امام‌زاده سلطانعلی را گرامی می‌دارند.

انجام مراسم قالی‌شویان دارای آیینی خاص است. ماجرا از این قرار می باشد که پس از به شهادت رسیدن امام‌زاده سلطان علی بن محمد باقر (ع) در تاریخ ۲۷ جمادی‌الثانی سال ۱۱۶ هجری قمری مردم فین متوجه حادثه اتفاق افتاده می‌شوند. آنها با تنها سلاح خود یعنی چوب، چماق و ابزارهای کشاورزی به سمت نیروهای حاکم حمله می‌کنند. پس از دو روز مبارزه سرانجام می‌توانند جسد امام‌زاده را تحویل بگیرند. مردم فین برای انتقال جسد از فرش سجاده امام‌زاده سلطان‌علی استفاده می‌کنند.
در حال حاضر نیز این مراسم به طور نمادین به همان شیوه انجام می‌شود. مردم با چوب‌های بلند به سمت آرامگاه حرکت می‌کنند تا خود را به محل انتقال فرش مشهد اردهال از داخل امامزاده برسانند.

مراحل اجرای آیین قالی‌شویان

مراسم شروع آیین قالی‌شویان از چند روز قبل از تاریخ اصلی مراسم آغاز می‌شود. این مراسم اغلب در دومین جمعه مهر ماه هرسال انجام می شود که در سال جاری (۱۳۹۸) مصادف است با دوازدهم مهرماه اما آمادگی برای این مراسم آیینی از حدود هفتم مهرماه آغاز می گردد. در ادامه مراحل قالی شویان را یک به یک توضیح خواهم داد.

جمعه جار یکی از قسمت‌های آیین قالی شویان است که در جمعه پیش از انجام مراسم انجام می‌شود. در این قسمت، جارزن‌ها به مسجد جامع فین کاشان می‌روند و شروع به خواندن اشعاری در مدح اهل بیت پیامبر می‌کنند. در انتها مردم با ذکر صلوات چند دقیقه سکوت می‌کنند تا جارچی به مردم خبر برگزار مراسم را اعلام کند. مردم اطراف کاشان نیز در کمتر از دو روز خودشان را به محل مقرر می‌رسانند. جالب است بدانید جمعه جار در روستاها و شهرستان‌های اطراف مانند قم، نظنز، ساوه، دلیجان و آشتیان برگزار انجام می‌شود.

کاروان پیاده بزرگی متشکل از افرادی که قصد شرکت در مراسم را دارند از کاشان تا اردهال برپا می‌شود. مردم خودشان را در عرض یک روز به محل دفن امامزاده سلطان علی می‌رسانند و آماده شرکت در مراسم می شوند.

در شب قبل از اجرای مراسم قالی‌شویان مشهد اردهال، رسم است که قرآن با صوت خوش در ورودی و صحن امام‌زاده سلطان‌علی قرائت شود. برخی از افراد نظر می‌کنند تا به صورت انفرادی و یا گروهی ختم قرآن انجام بدهند و این موضوع از مهمترین بخشهای مراسم قالیشویان است.

در ابتدای روز مراسم، مردم نذورات خود را در بین دیگران پخش می کنند و بعد از پخش نذورات، زائران و شرکت‌کنندگان در حالت دویدن و با ذکر یاحسین وارد صحن می‌شوند. این کار از صحن پاپک تا صحن اصلی (صفا) ادامه می‌یابد.
پس از ورود مردم به صحن اصلی، یکی از ریش سفیدان و بزرگان مقداری از مبالغ آماده شده را به خادمان امام‌زاده تحویل می‌دهد. پس از آن خادمان یکی از قالی ها را به صورت لول شده و معطر به گلاب، با پارچه سبز می بندند؛ سپس قالی بین جمعیت اعظیم مردم دست به دست می‌شود تا به پای چشمه برسد. چشمه در ۸۰۰ متری امام‌زاده قرار دارد که بومیان نام آن را نهر شازده حسین گذاشته اند.

جلودار مراسم قالی شویان از اهالی چهل حصاران کاشان انتخاب می‌شود که با علامت یک ترمه بر شانه راست می‌توانید آن را تشخیص دهید. وظیفه آنها این است که راه را برای گروهی که فرش به دست، در حال رفتن به چشمه هستند را باز کنند.

در انتها مردم به چشمه شاهزاده حسین (ع) می‌رسند و قالی را تطهیر می‌کنند، سپس همه به دور چشمه حلقه زده تا مراسم لعن خوانی آغاز شود. پس از پایان این کار مردم باید قالی را یک مسیر تعیین شده دیگر به امامزاده برسانند که این کار تا ظهر همان روز طول خواهد کشید. بعد از مراسم چوب‌ها جمع شده و با آب یا گلاب تطهیر می‌شود.

انتهای پیام/

کد خبر 1405082501978
دبیر مهدی نورعلی

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha