نقش حکومت ساسانی در ایجاد و شکوه شهر تاریخی بیشاپور

محمدخلیل (رضا) محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت: در دل استان فارس ،بردامنه های کوهستانی کازرون و در کرانه ی رودخانه شاپور ،شهری بنا شده که نامش تا امروز اوج اقتدار ایران ساسانی است . بیشاپور این شهر با عظمت با بناهای به یاد مانده از اوائل حکومت ساسانی که نشان از دیدگاه ویژه پادشاهان به این منطقه داشته است.

این شهر نه صرفا یک سکونت گاه شهری ،بلکه تجسم آرمان سیاسی ،مذهبی و هنری دودمانی بود، که در پی اِحیای عَظمت ایرانشهر پس از دوران اشکانی برآمده بود . بنیان گذاری بیشاپور را باید در پیوند مستقیم با یکی از درخشان ترین رخدادهای تاریخ ساسانی جست و جو کرد.

شاپور یکم از بااقتدارترین پادشاهان حکومت ساسانی، پس از پیروزی قاطع بر امپراطوران روم به خصوص اسارت والرین ،فرمانِ بَنای شهری را صادر کرد که بصورت مستطیل شکل بود و فضاهای طبیعی دفاعی در اَطراف آن وجود داشت.

 شهری که هم باید جاودان باشد هم نشان قدرتمندی و هم جایگاهی برای نمایش قُدرت سیاسی ،فرهنگی و شاهنشاهی نوظهور ساسانی  است در ساخت بنای این شهر از نیروی کار اَسیران رومی استفاده گردید . اَمری که خود نشانگر دیدگاه دوراندیشی شاپور اول ساسانی در تبدیل نیرو های دشمن به یک فرصت عالی و سرمایه انسانی مُهم برای عُمران و آبادانی بود.

 آنچه بیشاپور را از بسیاری از شهر های هم عصر خود متمایز می سازد ،نقشه ی هندسی منظم آن بود. شهری که در آن سُنت شهر سازی فرهنگ هنر معماری رومی رنگ و بوی تازه ای یافت . در کنار عناصر معماری ایرانی ،هنر رومی نیز نمایانگر شده و تلفیق هنر ایرانی و رومی با مدیریت معماران ایرانی، ترکیبی بدیع را پدید آورد که آن نیز خود بیانگر روحیه ی جهان وطنی و اقتدار فرهنگی دربار ساسانی بود.

شاهنشاهی که می خواست خویشتن را وارث تمدن های بزرگ و در عین حال بنیان گذار سنتی نوین بنمایاند . کاخ با شکوه شاپور ،با تالاری عظیم ،کف پوش های موزائیکی که صحنه های بَزم و رقصندگان را به تصویر می کشد، نمادی از شکوه دربار و هنر ساسانی به شمار می رفت .معبد آناهیتا ،با معماری زیر زمینی و سنگی خود ،جایگاه بیشاپور را نه تنها به عنوان مرکزی سیاسی بلکه چون کانون مذهبی تثبیت می کرد.

امری که همسویی میان قدرت دنیوی شاهان ساسانی و نهاد دین زرتشتی را به نمایش می گذاشت . در دره ی تنگ چوگان روبروی شهر کنونی بیشاپور ،مجموعه ای از نقش برجسته های صخره های پیروزی شاپور اول بر امپراطوران روم را جاودانه ساخته است.

 این آثار با ظرافتی خیره کننده ،حجاری شده اند که نه تنها سندی تصویری از رویداد ها ی تاریخی ،بلکه ابزاری تبلیغاتی و باور شناسی نیز به شمار می روند که مشروعیت الهی شاهنشاهی ساسانی را به مخاطبان خود گوشزد می کردند.

 از منظر کارکردی نیز ،شهر بیشاپور در مسیر ارتباطی میان پارس و خوزستان جای داشت که همین موقعیت در شبکه راه ها ،موقعیت ویژه ای را در مبادلات اقتصادی شاهنشاهی بدل ساخته بود.

 ساختار های اداری در این شهر نشان می دهد حکومت مرکزی ساسانی نه تنها در بُعد نمادین ،بلکه در سازمان دهی حیات شهری نیز نقشی فعال و راهبردی ایفا می کرد.

شهر بیشاپور ،تندیسی از فلسفه ی حکمرانی ساسانیان ،پیوندی استوار میان قدرت نظامی ،مشروعیت دینی و شکوه هنری است . این شهر گواهی می دهد که ساسانیان شهرسازی را نه امری صرفا کارکردی ، بلکه ابزاری برای بازنمایی ایده های سیاسی و فرهنگی خود می دانند.

انتهای پیام/

کد خبر 1405090100059
دبیر محمد آوخ

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha