نسیم معماریان یک ایرانگردِ عکاس و پژوهشگر در یادداشتی نوشت: سفر- رویداد مجموعه‌ای از یک برنامه فرهنگی است که در قالب سفری موضوعی برگزار می‌شود. در این رویداد با نگاهی متفاوت سفر کرده و در این مسیر به موضوعات شاخص فرهنگی، تاریخی و طبیعی پرداخته می‌شود.

گروه سوغات نسیم پس از برگزاری نشست‌های «چرا سفر می‌کنید؟» و با تاکید بر اجرای سفرهای هدفمند، پس از سفرهای موضوعی فرش، خوشنویسی، قنات و زعفران، پنجمین سفر- رویداد خود را در استان خوزستان، با موضوع آب و با حضور ۱۲ نفر از علاقه‌مندان، عکاسان مستندنگار و پژوهشگران برگزار کرد. همانطور که از عنوان این سفر «کارون، دز، کرخه» مشخص است و با توجه به وقوع سیل در فروردین ۹۸، بحران کم آبی در کشور و حضور این رودخانه‌های مهم در استان خوزستان، نه تنها با نگاه پژوهشی به زندگی بخشی و یا تخریب‌گری آب، بلکه از لحاظ اسطوره‌ای، آیینی و جامعه شناختی، به نقش آب در زندگی بشر پرداخته شد.

داستان آب در خوزستان با بازدید از سازه‌های آبی مدرن آغاز شد. گردشگران ضمن آشنایی با تاریخچه و نحوه ساخت سد، به بررسی نقش مهم این سازه‌ها در به حداقل رساندن تخریب و ایجاد خسارت‌های جانی و مالی در وقوع سیلاب‌ها پرداختند.

دیدار از سد کرخه، به عنوان یکی از بزرگترین سدهای خاکی دنیا و بزرگترین سد خاکی ایران که بر روی رودخانه کرخه در شمال غربی شهر اندیمشک واقع شده است و شنیدن توضیحات یک کارشناس ارشد آب در این سد، اهمیت وجود این سازه را بیش از پیش نمایان کرد. رودخانه کرخه به عنوان سومین رود بزرگ ایران از منظر آبدهی محسوب می‌شود و پس از عبور از رشته کوهای زاگرس به تالاب هورالعظیم ریخته می‌شود. بافت منطقه از لحاظ زمین‌شناسی کنگلومرای بختیاری است. یکی از اهداف احداث این سد خاکی، جلوگیری از سیلاب‌های مخرب رودخانه و تامین آب جهت آبیاری اراضی شمال غرب و غرب خوزستان است.

فاصله تقریبی یک ساعته میان سد کرخه و سد دز، فرصتی بود برای دیدن مسیر زیبای دشت‌های شمال غربی خوزستان، دره‌های فرسایشی حیرت انگیز، شکوفه‌های سپید بادام و لذت چشیدن هوای بهاری در میانه‌ی زمستان.

بازدید سد دز که یکی از مهمترین بخش‌های این سفر بود، نه تنها گردشگران را به درک شکوه و عظمت این سازه، به لحاظ ساختار و چشم‌انداز طبیعی وا داشت. بلکه به این مهم دست یافتند که یکی از شاخص‌ترین اهداف احداث این سد، تنظیم فرکانس برق شبکه سراسری است. آشنایی با روایت ساخت این سد و همکاری کنسرسیوم ایتالیایی و شرکت‌های ژاپنی و آلمانی در سال ۱۳۳۸ و دیدن منظره چشم‌نواز دریاچه سد دز به طول ۶۵ کیلومتر، خاطره‌ای به یادماندنی را در ذهن تمام شرکت‌کنندگان این برنامه ثبت کرد.

 هرچند دزفول به شهر آجرها شهرت دارد اما آنچه این شهر را رونقی دوچندان می‌بخشد، گذر رودخانه مهم دز از میان این شهر است. شرکت‌کنندگان چند ساعتی را بر روی این رودخانه به قایق سواری پرداختند و با منطقه چالکندی، سازه‌های دستکند کت در حاشیه رودخانه، قنات‌ها آشنا شدند. گشت‌وگذاری کوتاه و صرف چای در کنار رود دز، به این سفر، فضایی خاطره‌انگیز بخشید.

بعد از کرخه و دز نوبت به کارون است و قطعا بازدید از سد تنظیمی گتوند و دشت عقیلی بهترین شروع برای روایت از این رودخانه تارخ ساز است. در کنار این سد، بازدید از سیاه چادرهای عشایر بختیاری، چراگاه‌ها، تپه‌های سبز و صدای زنگوله گله‌ها در میان خروش کارون، پیوند میان زندگی و آب را بیشتر نمایان کرد.

آنچه سفر را از یک جا به‌جایی مکانی ساده تمایز می‌دهد، دیدن آداب و رسوم اقوام است و در استانی مثل خوزستان، به دلیل تنوع قومیتی، فرصت دیدار آیین‌ها و حضور در میان آنها به سفر رنگ و بوی متفاوتی می‌بخشد. همین بود که به صورت اتفاقی شرکت کننده‌ها مهمان یک عروسی بختیاری در میان راه شدند و لباس رنگارنگ زنانه و طرح منحصر به فرد چوقای مردانه و نوای سرنا گردشگران را مدتی با خود همراه کرد.

در ادامه سفر- رویداد آب، بعد از بازدید از سازه‌های مدرن، دیدار از سازه‌های باستانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. آنچه که سهم امروز ما در برخوراری از حیات آب است، دانش نیاکان ما در ابداع سازه‌های باستانی برای ذخیره، هدایت و استفاده دقیق از انرژی پاک است. نمی‌شود به خوزستان سفر کرد و گذری به شهر شوشتر نداشت. نمی‌شود به شوشتر رفت و از آسیاب‌های ساسانی، نهر داریون هخامنشی و قلعه سلاسل دیدن نکرد.

حضور گروه سوغات نسیم در انتهای روز، میان باقی مانده‌های این قلعه و گذر از نهر داریون، فرصتی بود به جهت آشنایی با نحوه کارکرد این سازه برای آبیاری مزارع دشت‌های شوشتر در گذشته. دیدار از شوشتر کامل نمی‌شود مگر با شنیدن موسیقی شوشتری در خانه سرایی روستای تک تکاب. تک تکاب به معنای چک چک آب است و این اسم بی‌ارتباط هم با موضوع این سفر نبود.

در جایی کارون به دو شاخه گرگر و شطیط تقسیم می‌شود که در بند قیر دوباره بهم می‌پیوندند و رود دز نیز به آنها ملحق می‌شود و کارون بزرگ را تشکیل می‌دهد. دیدن این کارون بزرگ در شهر اهواز محقق شد. همان شهری که به علت تعدد پل‌هایش به شهر پل‌ها معروف است و هر پل قصه‌ای دارد. پل سیاه، پل سفید، پل کابلی. نقش پل‌ها در چیدمان شهری، تاریخچه ساخت آنها و ارتباط پل‌ها و رودخانه از موارد گفت‌وگو در این سفر- رویداد بود.

بعد از دیدن رودخانه‌ها، سدها، پل بندها، پل‌ها، سازه‌های دستکند، سازه‌های باستانی، قنات‌ها و هر آنچه که بشر برای مهار آب و یا استفاده از آن به ساختش روی آورده، بازدید از اقلیت مذهبی صابئین مندایی به عنوان مذهبی که در مراسم آیینی‌شان پیوند نزدیکی با آب دارند بسیار حائز اهمیت است.

مدیر گروه سوغات نسیم با تاکید بر موضوع آب در این سفر، به همزیستی انسان و حیوانات و نقش رودخانه‌ها در این همزیستی اشاره کرد. حضور گاومیش‌ها در کنار رود کارون و پرندگان مهاجر نشان از تاثیر مهم آب در این تعامل را دارد.

همانطور که پیشتر اشاره شد تنوع قومی در استان خوزستان هم به لحاظ گردشگری و هم از جنبه قوم‌شناسی، این فرصت را در اختیار هر مسافر کنجکاوی قرار می‌دهد که توجه به میراث ناملموس را به عنوان بخشی از سفر خود قرار دهد. به همین منظور به جهت آشنایی شرکت کنندگان با مراسم قهوه‌خوری عربی و سازه مضیف، بازدید کوتاهی از روستای علوه در کنار شهر اهواز صورت گرفت.

سفر- رویداد آب به ثمر نمی‌نشست مگر به یاری  مجتبی گهستونی که در تمام طول سفر با راهنمایی‌ها، همدلی‌ها و حضور بسیار صمیمانه خود در بازدیدها و بخش‌های سفر این گروه را همراهی کردند.

این سفر قطعا شروعی بود برای توجه بیشتر به انرژی‌های پاک، فرهنگ‌سازی مصرف بهینه منابع طبیعی، درک بیشتر نسبت به محیط زیست، یادگیری جغرافیای مهم کشور و روایتگری داستان آب.

انتهای پیام/