امین نیکزاد، مجموعه‌دار و موزه‌دار خوزستانی، در گفت‌وگوبا میراث‌آریا از اهمیت «قصه‌گویی اشیا» در موزه‌ها سخن گفت و تأکید کرد که جذابیت اصلی بازدید از هر موزه‌ای نه در تعداد اشیا، بلکه در روایت‌هایی نهفته است که هر وسیله با خود حمل می‌کند.

او با اشاره به تجربه‌های شخصی‌اش در مواجهه با بازدیدکنندگان گفت: وقتی داستان ساخت، کاربرد و مسیر تاریخی یک شی را تعریف می‌کنم، مخاطب کاملاً محو می‌شود؛ آن‌قدر که حتی چای‌اش سرد می‌شود. به گفته‌ی او، بسیاری از افراد هنگام دیدن یک شی قدیمی، ناخواسته به خاطرات خانوادگی و گذشته‌ی خود پیوند می‌خورند و همین پیوند عاطفی، قصه‌گویی را به بخش جدایی‌ناپذیر موزه‌داری تبدیل کرده است.

اشیایی که شبیه‌اند اما یکسان نیستند

نیکزاد با اشاره به اینکه برخی بازدیدکنندگان در ابتدا تنها به ارزش مادی اشیا توجه می‌کنند، توضیح داد که تفاوت‌های ظریف میان وسایل مشابه، بخش مهمی از جذابیت مجموعه‌هاست. او نمونه‌ای از چراغ‌های زنبوری اپتیموس را مثال زد که در ظاهر یکسان‌اند اما در جزئیاتی مانند درجه‌ی ساخت، تعداد شیرها و میزان نوردهی تفاوت دارند. به گفته‌ی او، هیچ شی تکراری در مجموعه وجود ندارد، مگر وسایل مصرفی مثل شیشه چراغ. حتی اشیای جفت نیز به دلیل کارکردشان باید کنار هم باشند.

ریشه نام‌ها؛ از کلمن تا علاءالدین

این مجموعه‌دار در بخش دیگری از گفت‌وگو به ریشه‌ نام برخی وسایل اشاره کرد و گفت بسیاری از نام‌هایی که امروز در زبان مردم جا افتاده، در اصل نام شرکت‌های تولیدکننده بوده است. او توضیح داد: کلمن نام یک شرکت آمریکایی–کانادایی است که نخستین بار ظرف نگهداری آب سرد را تولید کرد. چون نام شرکت روی محصول نوشته شده بود، مردم همان را به کل این نوع وسیله تعمیم دادند. او همین روند را درباره‌ی «علاءالدین» و حتی برخی برندهای شوینده مثال زد و افزود که این تعمیم‌ها بخشی از تاریخ اجتماعی اشیا محسوب می‌شود.

قصه‌های عاشقانه و تلخ پشت اشیای قلم‌زنی‌شده

نیکزاد بخش مهمی از روایت‌های اشیا را مربوط به آثار قلم‌زنی دانست و گفت: تقریباً همه‌ی اشیای قلم‌کاری‌شده داستان دارند. در گذشته افراد متمول برای یادبود عزیزان از دست‌رفته، یا حتی عشق‌های ناکام، سفارش قلم‌زنی می‌دادند. او نمونه‌ای از سینی قلم‌زنی‌شده‌ای را ذکر کرد که صاحب آن به دلیل نرسیدن به معشوق، طرح و شعری خاص را سفارش داده بود و این اثر پس از سال‌ها دست‌به‌دست شدن، اکنون در مجموعه او نگهداری می‌شود.

اشیای کمیاب؛ از چراغ‌های کاربیدی تا رادیوهای ترانزیستوری

او در ادامه به برخی وسایل کمیاب مجموعه اشاره کرد؛ از جمله چراغ‌های کاربیدی که در اروپا به دلیل دشواری دسترسی به نفت رواج یافتند و در معادن، راه‌آهن و دوچرخه‌ها استفاده می‌شدند. نیکزاد گفت: این وسایل با وجود قدمت زیاد، سالم به دست ما رسیده‌اند و هرکدام بخشی از تاریخ فناوری‌اند.

در بخش دیگری از گفت‌وگو، او به رادیوهای ترانزیستوری دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی اشاره کرد که به گفته‌ی او «در اروپا یک تحول بزرگ ایجاد کردند» و اکنون در رنگ‌های متنوع در مجموعه‌اش نگهداری می‌شوند.

قلک‌ها؛ ابزار اعتمادسازی بانک‌ها

نیکزاد درباره‌ی قلک‌های قدیمی نیز توضیح داد که نخستین قلک‌های خانگی ایران توسط بانک ملی و در هامبورگ ساخته شد. او گفت: بانک‌ها برای جلب اعتماد مردم، قلک را هدیه می‌دادند و کلیدش را نزد خود نگه می‌داشتند تا فرد برای باز کردن آن به بانک مراجعه کند. همین مراجعه، زمینه‌ساز افتتاح حساب و توسعه بانکداری شد. او همچنین از قلک‌های رنگی کمیابی یاد کرد که تنها به معاونان شعب داده می‌شد و اکنون سه نمونه از آن‌ها در مجموعه‌اش موجود است.

اسکناس؛ سرمایه‌ای امن و پرطرفدار

این مجموعه‌دار با اشاره به علاقه گسترده به جمع‌آوری اسکناس گفت: اسکناس یکی از امن‌ترین و سودآورترین حوزه‌های کلکسیونری است و ارزش آن در برخی موارد با طلا و دلار برابری می‌کند. او توضیح داد که امضاها، شماره‌سری‌ها و خطاهای چاپ (ارور) از عوامل مهم تعیین ارزش اسکناس هستند و گاهی یک خطای کوچک می‌تواند ارزش یک اسکناس را صد برابر کند.

قلم‌زنی؛ هنری برای خواص

نیکزاد تأکید کرد که اشیای قلم‌زنی‌شده‌ اصیل معمولاً متعلق به افراد متمول و برجسته بوده‌اند، زیرا هزینه‌ی سفارش این آثار بسیار بالا بوده و هنرمندان حرفه‌ای تنها برای افراد خاص کار می‌کردند. او گفت: امروز هم اگر بخواهید یک آفتابه یا سینی قلم‌زنی‌شده سفارش دهید، باید صدها میلیون تومان هزینه کنید.

مجموعه‌داری؛ عشق، مسئولیت و سختی‌های فراوان

او در بخش پایانی گفت‌وگو از دشواری‌های مجموعه‌داری سخن گفت و افزود: برای من این اشیا مثل اعضای خانواده‌اند. اما نگهداری‌شان شرایط آب‌وهوایی خاص می‌خواهد و کوچک‌ترین خطا باعث آسیب جدی می‌شود. نیکزاد همچنین بر اهمیت آموزش شیوه‌های نگهداری به مردم تأکید کرد و گفت اگر حتی یک نفر در سال به‌واسطه‌ی بازدید از مجموعه‌اش به حفظ اشیای قدیمی ترغیب شود، این تلاش‌ها ارزشمند است.

گلایه از نبود حمایت‌های دولتی

او با انتقاد از نبود حمایت‌های امنیتی و حفاظتی از سوی نهادهای مسئول گفت: برخی نهادها هیچ حمایتی از موزه‌های خانگی نمی‌کند. حتی یک دزدگیر ساده هم برای مجموعه‌داران فراهم نمی‌شود.

او در پایان گفت: ما انگیزه‌مان را از مردم و علاقه‌مندان می‌گیریم. از مسئولان خیری ندیده‌ایم، اما همین چند نفر علاقه‌مند برای ادامه مسیر کافی‌اند.

انتهای پیام/