حسینمقدم، فعالان گردشگری و میراثفرهنگی و مسئول خانه خلاق نوآوری باران در تنکابن در یادداشتی نوشت: از غرب مازندران برای شما مینویسم. منطقهای محصور در میان کوه و دریا با طبیعتی بکر و زیبا، جاذبههای متعدد طبیعی، فرهنگی و تاریخی.
از اواسط دهه ۹۰ که به تدریج الگوی اقتصاد منطقهای به عنوان پارادایم جدید توسعه در غرب مازندران مطرح شد؛ مورد اقبال بخشی از فعالین اجتماعی و نخبگان قرار گرفت تا با استفاده از منابع مختلف طبیعی، فرهنگی، اجتماعی، مالی، فیزیکی با محوریت افزایش سرمایه اجتماعی و تعامل بین نهادی در کنار بازارسازی مبتنی بر مزیتهای رقابتی، تولید ثروت و تشکیل سرمایه را از منابع موجود، شکل دهد.
از این روی هر روستا یا شهر میبایست مزیت خود را شناسایی کرده و بر ایجاد ارزش اقتصادی آن متمرکز باشد. بر این اساس مشارکت جامعه بومی و تمرکز بر مزیتهای رقابتی و منحصر به فرد با تلفیق کشاورزی و گردشگری راهکاری مهم و محکم برای جهت بخشی به اقتصاد مولد در غرب مازندران شد. در این دیدگاه، توسعه، اجرای پروژه عمرانی نیست بلکه دستاورد اقدامات اصلاحی به منظور ایجاد جریان اقتصادی درون زا با حفظ منابع موجود است.
بدین ترتیب در سال ۱۳۹۸ روستای شانهتراش به عنوان الگوی توسعه روستایی انتخاب شد تا با تاکید بر حفظ مزیتهای طبیعی، فرهنگی، شغلی، تاریخی و با مشارکت اهالی در مسیر توسعه گام بردارد که با حمایت نخبگان و دستگاههای دولتی و... نیز همراه بود. بدین ترتیب تشکیل شرکت تعاونی روستایی با رویکرد تسهیلگری، طرح برنامهریزی اشتغال، طراحی و اصلاح معماری و بافت سنتی، طراحی و اجرای المانهای هویتساز، آموزش کسب و کار و گردشگری از مهمترین اقدامات انجام شده در این روستا بود.
تغییرات روستایی شانهتراش در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۰ اگر چه برای خیلی از ناظران، جامعه و مسئولین به عنوان پروژه عمرانی از جنس زیباسازی منظر و نما تلقی شد اما تا ۱۴۰۴ به تدریج این موضوع را در ذهنها نهادینه کرد که سبک زندگی، معماری سنتی و تولیدات روستایی ارزشهای بنیادین روستا هستند که میتواند در بستر برندسازی، ارزش اقتصادی آن را آشکار نموده و ثروت آفرین باشد.
بنابراین شانهتراش کماکان در مسیر پایداری بیشتر و ارتقای سطح توانمندی جامعه بومی در حرکت است. ازاین رو تفاوت اصلی شانهتراش امروز، با سال ۹۸ در این است که امروزه سبک زندگی، معماری بومی، تولید روستایی، جاذبههای طبیعی و ناملموس، ارزش اقتصادی آن محسوب میشود و همه ساکنین روستا از آن بهره میبرند.
در سال ۱۴۰۲ که مسابقه روستای جهانی توسط UNWTO مطرح شد. روستای شانهتراش به عنوان الگوی موفق توسعه روستایی مورد توجه وزارت میراثفرهنگی و گردشگری قرار گرفت و در نیمه دوم ۱۴۰۴ به یکی از گزینههای ایران در مسابقه روستای جهانی گردشگری تبدیل شد.
از منظر نگارنده مسابقه روستای جهانی UNWTO، فرایندی است الگوساز در جهت توسعه پایدار جامعه محلی بر مبنای ارزشهای بنیادین آن و برندسازی گردشگری روستاهای منتخب، ابزاری است برای تقویت اقتصاد جامعه بومی. از این منظر زیرساخت اصلی ارزش اقتصادی روستا در میان همه شاخصهای مطرح شده توسط سازمان جهانی گردشگری، «اصالت و هویت» منحصر به فرد آن است.
باید توجه داشت، مطرح شدن شانهتراش به عنوان روستای جهانی اتمام کار نیست بلکه شروعی دوباره است برای حفظ و احیا و تعمیق اصالت اصیل آن. میراثی که با انسان گره خورده است همان کشاورز و دامدار و... که میراث گذشته را در زندگی روزمره خود همچون نگینی نهفته دارد.
بنابراین آنچه در شانهتراش اصالت دارد و بایستی به عنوان مزیت محوری مورد توجه و مراقبت بسیار قرار گیرد؛ دامپروری سنتی، کشاورزی سنتی، صنایعدستی، سبک زندگی بومی با خرده فرهنگهای مرتبط با آن است. میراثی کهن که در جامعه سنتی شانهتراش ساری و جاری است. به عبارت دیگر با حفظ این عناصر فرهنگی و مشاغل بومی، موضوع گردشگری روستایی و گردشگری کشاورزی به عنوان جریانهای مکمل اقتصادی موضوعیت پیدا میکند.
باید توجه داشت مهمترین چالش پیش روی شانهتراش، جریان مشاغل سنتی و کسب درآمد روستاییان از آنها در کنار شاخصهای زندگی مدرن مانند زیرساخت راه، بهداشت، اینترنت، ارتباط جهانی، برندسازی در فضای مجازی و پذیرش گردشگر است.
ازین روی طبقهبندی رستههای شغلی اصیل شانهتراش نشان میدهد:
۱. میانگین سنی دامپروری سنتی، کشاورزی سنتی، صنایعدستی بالای پنجاه سال است و جامعه جوان روستا بیشتر در بخش خدمات مسافر، صنعت ساختمان فعالیت دارند. بنابراین حفظ مشاغل سنتی و انتقال تجربه و مهارت آن به نسل جوان موضع بسیار مهمی است که به رغم پیچیدگیها و دشواری بسیار، به هویتسازی، برنامهریزی و آموزش مستمر نیاز دارد.
۲. حفظ مشاغل اصیل روستایی و ایجاد مشاغل جدید در تکمیل زنجیره گردشگری با وجود فعال و فربه بودن رسته مسافرگیری و خدمات در صنعت ساختمان که در طی دهههای گذشته شکل گرفته و درآمد بخشی از اهالی را رغم زده است، کار بسیار دشوار اما ضروری است.
۳. تکمیل زنجیره ارزش (value change) گردشگری بجز اقامت و پذیرایی (که در حال حاظر وجود دارد) بایستی بر پایه منابع مختلف موجود در روستا از مواد اولیه غذایی، جاذبهها، بازاریابی، تبلیغات، رویداد، باشگاه مشتریان و... با تکیه بر توانمندیهای نسل Z برنامهریزی شود و مشاغل مورد نیاز برای تکمیل این زنجیره نیز با آموزش و مربیگری ایجاد گردد.
به بیان دیگر از منظر شاخصهای UNWTO اصالت سبک زندگی دامپروری و کشاورزی سنتی شانهتراش، به دلایل زیر موضوع محوری و ارزش محوری آن است:
۱. اصالت کارکردی: یعنی کشاورزی و دامپروری هنوز واقعاً انجام میشوند، نه اینکه نمادین باشد.
۲. اصالت دانشی: یعنی دانش بومی، تقویم، مهارتها، قواعد محلی، واژگان و شیوههای انتقال هنوز زندهاند.
۳. اصالت ابنیه و فضاهای کاری: یعنی این فعالیتها در منظر روستا، بافت، مسیرها، دام سراها، مزارع، باغات، مرتع و... بازتاب دارند.
۴. اصالت اجتماعی: یعنی این فعالیتها بخشی از روابط اجتماعی، نقشهای خانوادگی، مناسبتهای جمعی و هویت محلی هستند.
۵. اصالت حسی و تجربی: یعنی گردشگر با یک «زندگی روستایی واقعی» مواجه میشود، نه یک صحنهآرایی تصنعی.
بنابراین روستای شانهتراش زنده، اگر متمایز باشد و مستند شود، اصالت های آن میتواند به عنوان مزیت اصلی مورد توجه UNWTO قرار گیرد:
۱. زنده باشد: نه اینکه در گذشته وجود داشته باشد، بلکه اصالت آن جاری باشد.
۲. متمایز باشد: داری ویژگی خاص، روایتپذیر و قابل شناسایی باشد.
۳. مستندسازی شود: یعنی بتوان نشان داد که مزیتها چه هستند؟ چرا منحصر به فردند؟ چگونه حفظ شدهاند؟ نفع آن برای جامعه چیست؟ و چگونه در گردشگری بهصورت مسئولانه بهکار گرفته میشوند؟
به بیان سادهتر زندگی دامپروری و کشاورزی در منظر و معیشت روستا حضور واقعی داشته باشد و بهشکل مسئولانه در گردشگری ادغام شود. به عبارت دیگر فقط جایگاه اقتصادی و معیشتی برای روستا نداشته باشد، بلکه همزمان در میراث، هویت، منظر فرهنگی، پایداری روستا و تجربه گردشگری قرار گیرد.
مسابقه روستای جهانی گردشگری و تلاش وزارت میراث برای اصلاح و ارتقای وضعیت روستا مطابق با پارامترهای UNWTO در کنار تلاشهای اهالی روستا، مسئولین محلی و نخبگان منطقه گامی است در تحقق شعار محوری «زندگی، گردشگری، اقتصاد».
انتهای پیام/
نظر شما