ژیلا مشیری، رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و از پژوهشگران پژوهشکده مردم‌شناسی، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به جایگاه جشن‌های ملی در حفظ هویت فرهنگی اظهار کرد: اگر از منظر انسان‌شناسی فرهنگی به این موضوع بنگریم، جشن‌های ملی همچنان از مهم‌ترین سازوکارهای بازتولید هویت جمعی به شمار می‌آیند. هر جامعه‌ای برای حفظ حافظه تاریخی و تقویت احساس تعلق، به آیین‌ها و مناسک مشترک نیاز دارد و جشن‌های ملی دقیقاً چنین کارکردی دارند.

وی افزود: این مناسبت‌ها صرفاً زمان‌هایی برای شادی نیستند، بلکه یادآور نمادین تاریخ، ارزش‌ها و جهان‌بینی یک ملت‌اند. در ایران امروز نیز با وجود تحولات گسترده اجتماعی و تغییر سبک‌های زندگی، این جشن‌ها جایگاه خود را حفظ کرده‌اند.

مشیری نوروز را نمونه‌ای روشن از پویایی سنت‌های ایرانی دانست و گفت: نوروز فراتر از مرزهای سیاسی، در گستره فرهنگی ایران‌زمین برگزار می‌شود و تداوم یک سنت کهن را نشان می‌دهد. همچنین آیین‌هایی مانند سده و مهرگان نیز در سال‌های اخیر، به‌ویژه در میان نسل جوان، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

به گفته این پژوهشگر مردم‌شناسی، اگرچه شیوه برگزاری جشن‌های ملی در سال‌های اخیر دستخوش تغییر شده است، اما کارکرد اصلی آن‌ها همچنان پابرجاست.

وی توضیح داد: اگر در گذشته این آیین‌ها بیشتر در چارچوب خانواده و محله برگزار می‌شدند، امروز رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در بازنمایی و بازخوانی آن‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند. با این حال، کارکرد اصلی این جشن‌ها همچنان تقویت همبستگی اجتماعی و بازآفرینی حس امید و تعلق در جامعه معاصر است.

رئیس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری درباره جایگاه آیین تیرگان نیز گفت: تیرگان تنها یک جشن تقویمی نیست، بلکه بخشی از نظام معنایی و نمادین یک تمدن به شمار می‌آید. جشن‌ها در هر جامعه‌ای حافظه تاریخی را زنده نگه می‌دارند، روایت‌های بنیادین را بازگو می‌کنند و حس تعلق جمعی را تقویت می‌کنند.

وی با اشاره به پیوند تیرگان با اسطوره آرش کمانگیر و عناصر آب و باران افزود: این آیین بازتابی از جهان‌بینی ایرانی و نسبت انسان با طبیعت است. همچنین ویژگی مهم آن، فراملی بودن آن است؛ زیرا گستره فرهنگی ایران در طول تاریخ فراتر از مرزهای سیاسی امروز بوده و به همین دلیل نشانه‌هایی از این جشن را می‌توان در میان برخی جوامع در هند، ارمنستان و دیگر بخش‌های حوزه ایران فرهنگی مشاهده کرد.

مشیری این استمرار تاریخی و جغرافیایی را نشانه ارزش فراملی میراث فرهنگی ناملموس ایران دانست و تصریح کرد: با یک میراث فرهنگی فراملی روبه‌رو هستیم که در فرهنگ‌های مختلف با خوانش‌های متنوع ادامه یافته است.

وی با تأکید بر نقش این آیین‌ها در دیپلماسی فرهنگی اظهار کرد: در جهان معاصر، فرهنگ یکی از مؤثرترین ابزارهای ایجاد ارتباط میان ملت‌هاست. آیین‌های مشترک می‌توانند بستری برای گفت‌وگو، شناخت متقابل و شکل‌گیری همکاری‌های فرهنگی باشند.

این پژوهشگر ادامه داد: هنگامی که پژوهشگران، هنرمندان و نهادهای فرهنگی پیرامون یک سنت مشترک گرد هم می‌آیند، شبکه‌ای از ارتباطات انسانی و علمی شکل می‌گیرد که می‌تواند به تقویت روابط فرهنگی میان کشورها کمک کند. این نوع ارتباط، برخلاف تعاملات رسمی سیاسی، بر پایه تجربه‌های مشترک و احساس نزدیکی فرهنگی استوار است و از این رو ماندگارتر و عمیق‌تر خواهد بود.

مشیری در پایان با اشاره به ضرورت توسعه مطالعات علمی درباره آیین‌های ایرانی گفت: اگرچه تاکنون پژوهش‌هایی در حوزه انسان‌شناسی آیین‌ها، ایران‌شناسی و میراث فرهنگی ناملموس انجام شده است، اما همچنان ظرفیت گسترده‌ای برای تحقیقات تطبیقی و میان‌رشته‌ای وجود دارد. اگر مراکز علمی و فرهنگی کشورهای مختلف به صورت مشترک به مطالعه و معرفی آیین‌هایی مانند تیرگان بپردازند، این اقدام علاوه بر غنای علمی، به تحکیم پیوندهای فرهنگی در سطح منطقه‌ای نیز کمک خواهد کرد.

وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، تیرگان نه فقط یادگار گذشته، بلکه پلی برای گفت‌وگوی فرهنگی امروز خواهد بود.

انتهای پیام/