میراثآریا: در مسیر مرور گنجینه میراثجهانی ایران و همزمان با نزدیک شدن به چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراثجهانی یونسکو در بوسان، نوبت به یکی از متفاوتترین پروندههای ثبتجهانی ایران میرسد؛ پروندهای که مجموعهای از سه کلیسای تاریخی ارامنه را دربر میگیرد و روایتی ماندگار از گفتوگوی تمدنها، همزیستی ادیان و استمرار سنتهای مذهبی در ایران را روایت میکند.
«مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران» در ۸ ژوئیه ۲۰۰۸ (۱۸ تیر ۱۳۸۷) در سیودومین اجلاس کمیته میراثجهانی یونسکو در شهر کبک کانادا، بهعنوان نهمین اثر ایران در فهرست میراثجهانی به ثبت رسید.
این پرونده شامل سه بنای شاخص یعنی قرهکلیسا (کلیسای تادئوس مقدس) در آذربایجان غربی، کلیسای سنت استپانوس در آذربایجان شرقی و کلیسای زورزور در آذربایجان غربی است؛ بناهایی که میان سدههای هفتم تا چهاردهم میلادی شکل گرفته و طی قرنها، بارها مرمت و بازسازی شدهاند.
ایران؛ سرزمینی برای همزیستی ادیان
ثبت این مجموعه، بازتابی از تاریخی طولانی در احترام به تنوع فرهنگی و دینی در ایران است؛ سرزمینی که طی قرنها، پیروان ادیان مختلف در کنار یکدیگر زیسته، آیینهای خود را حفظ کرده و میراث مذهبیشان تحت حمایت قرار گرفته است.
کلیساهای ارامنه ایران، کانونهای آموزش، نسخهنویسی، هنر، فرهنگ و انتقال دانش مسیحیت ارمنی در منطقه بودهاند و تا امروز نیز جایگاه معنوی خود را برای جامعه ارامنه حفظ کردهاند.
قرهکلیسا؛ کهنترین کلیسای جامع ارامنه
در میان این سه اثر، قرهکلیسا یا کلیسای تادئوس مقدس جایگاهی ویژه دارد. براساس سنتهای کلیسایی، این بنا بر آرامگاه تادئوس مقدس، یکی از حواریون حضرت عیسی(ع)، ساخته شده و از مهمترین زیارتگاههای مسیحیان ارمنی جهان به شمار میرود.
این کلیسا طی حمله مغول آسیب فراوان دید، اما در دوره ایلخانی و با حمایت خواجه نصیرالدین طوسی، بخشهایی از آن بازسازی شد و حیات دوباره یافت.
معماری مستحکم، برجهای دیدهبانی، دیوارهای دفاعی و دهها حجره اقامتی، نشان میدهد که این مجموعه افزون بر کارکرد مذهبی، نقش فرهنگی، آموزشی و حتی دفاعی نیز بر عهده داشته است.
سنت استپانوس؛ شاهکار معماری ارمنی در دل ارس
دومین جزء این پرونده، کلیسای سنت استپانوس است که در دره سرسبز رود ارس و در میان کوهستانهای آذربایجان شرقی قرار گرفته است.
این مجموعه، نمونهای برجسته از تلفیق هنر معماری ارمنی با سنتهای معماری ایران، اورارتویی، اشکانی و رومی به شمار میرود.
نقشبرجستههای سنگی، تزیینات ظریف، برج ناقوس، مقرنسها، کندهکاریهای کمنظیر و نقاشیهای دیواری، این کلیسا را به یکی از نفیسترین بناهای مذهبی خاورمیانه تبدیل کرده است.
این بنا نیز در طول تاریخ، بارها بر اثر جنگها و رخدادهای طبیعی آسیب دید، اما در دورههای ایلخانی، صفوی، قاجار و معاصر، با مرمتهای علمی، اصالت تاریخی خود را حفظ کرد.
زورزور؛ الگویی جهانی از نجات میراثفرهنگی
سومین بخش این پرونده، کلیسای زورزور است؛ بنایی کوچک اما بسیار ارزشمند که در سده چهاردهم میلادی ساخته شد.
در دهه ۶۰ و همزمان با ساخت سد بارون، این بنا در معرض غرقشدن قرار گرفت. در اقدامی کمنظیر، متخصصان ایرانی با همکاری کارشناسان بینالمللی، تمامی سنگهای کلیسا را شمارهگذاری، مستندسازی و با رعایت کامل اصول علمی، حدود ۶۰۰ متر دورتر دوباره بازسازی کردند.
این عملیات، امروز یکی از نمونههای موفق حفاظت و جابهجایی آثار تاریخی در سطح جهان شناخته میشود.
چرا این مجموعه جهانی شد؟
کمیته میراثجهانی یونسکو، مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران را به دلیل ارزش برجسته جهانی آن در نمایش تداوم سنت معماری مذهبی ارمنی، نقش آن در تبادل ارزشهای فرهنگی، تعامل میان تمدنها و حفظ هویت دینی یک جامعه تاریخی به ثبت رساند.
این مجموعه، گواهی زنده بر استمرار سنتهای مذهبی، هنری و فرهنگی ارامنه در ایران و نمونهای برجسته از تعامل سازنده فرهنگ ایرانی و مسیحیت شرقی است.
میراثی فراتر از مرزها
امروز، مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران، بخشی از میراث مشترک بشریت محسوب میشود؛ میراثی که نشان میدهد حفاظت از تنوع فرهنگی، احترام به باورهای دینی و پاسداشت آثار تاریخی، از بنیادیترین ارزشهای تمدن انسانی است.
در آستانه برگزاری چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراثجهانی یونسکو در بوسان، مرور این پرونده یادآور این حقیقت است که ثبت جهانی، به رسمیت شناختن ارزشهایی است که ملتها را از مسیر فرهنگ، تاریخ و گفتوگو به یکدیگر پیوند میدهد.
انتهای پیام/
نظر شما