سمانه رستمی، دیزاینر هویت فرهنگی معاصر ایران و مؤسس استودیو رُسی، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا درباره چرایی حذف هویت از برخی امور گفت: مشکل این نیست که هویت وجود ندارد، بلکه این است که هویت از عملکرد جدا شده و به سطح منتقل شده است. وقتی هویت فقط روی دیوار یا در تزئین باشد، تبدیل به دکور می‌شود، اما وقتی به یک مفهوم قابل لمس و استفاده بدل شود، به زندگی تبدیل می‌شود.

او با یادآوری اینکه از سال ۱۳۹۶ تعریف مفهوم «زندگی ایرانی امروزی» را آغاز کرده افزود: دکوراسیون خانه ایرانی به مجموعه‌ای ناهمگون از کپی‌های اروپایی و آمریکایی، همراه با باقی‌مانده‌های ارثیه خانوادگی، از فرش ابریشم تا سماور و قاب‌عکس، تبدیل شده بود.

رستمی گفت: در همان نقطه به این نتیجه رسیدم که باید مجموعه‌ای متناسب برای تعریف گذشته به زبان معاصر دیزاین کنم تا تجربه‌ای قابل لمس برای زندگی امروز ارائه شود.

این دیزاینر در پاسخ به امکان تولید انبوه صنایع‌دستی گفت: صنایع‌دستی همان‌طور که از نامش پیداست قرار نیست تولید کارخانه‌ای باشد، اما می‌تواند تا حدی به تولید انبوه برسد. به باور او، راه‌حل در ساده‌سازی نیست، بلکه در سیستم‌سازی است. در گام بعدی نیاز به زبان دیزاین وجود دارد که هم تولیدپذیر باشد و هم هویت را حفظ کند؛ اگر چنین زبانی تعریف شود، تولید انبوه دیگر تهدید نیست، بلکه به ابزار انتشار فرهنگ تبدیل می‌شود.

رستمی در بخش دیگری از گفت‌وگو با انتقاد از نمایش مستقیم هویت در لباس گفت به چنین رویکردی اعتقاد ندارد. او مثال زد که سال‌هاست با خطاطی، خوشنویسی یا استفاده مستقیم از المان‌های تخت جمشید یا کاشی صفوی و قاجار لباس تولید می‌شود و برخی خود را دیزاینر می‌نامند.

این دیزاینر، با اشاره به اینکه در لباس، هویت نباید دیده شود، بلکه باید حس شود تأکید کرد: در لباس مدیریتی، وقار از فرم می‌آید و نشانه‌ها باید آن‌چنان ظریف و فکرشده به کار روند که مخاطب احساس کند آن حس و تجربه را زندگی کرده، نه اینکه صرفاً ستون تخت جمشید را پوشیده است. مهم‌تر از نمایش نقش‌ها این است که نقش در ساختار لباس حل شود؛ در برش، در نسبت‌ها و در لایه‌ها. به گفته او، وقتی نقش تبدیل به ساختار شود، لباس دیگر درباره هویت حرف نمی‌زند، خودش هویت است.

رستمی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا این نوع پوشش می‌تواند در دیدارهای رسمی و دیپلماتیک به‌عنوان ابزاری برای دیپلماسی فرهنگی یا بیان هویت سازمانی عمل کند، گفت: جای دیزاین لباس در ساختار دولتی و دیپلماتیک خالی است و باید به الگوی مشخصی رسید که مدیران در رده‌های مختلف لباسی بپوشند که هویت در آن دیده نشود، بلکه حس شود.

او تأکید کرد: مدیر باید با چنین لباسی بگوید این خودم هستم، اما نسخه دقیق‌ترم. انداختن یک شال داری‌بافی دور گردن مدیران دولتی یا استفاده از سوزندوزی در لبه آستین مانتو مدیران زن، نامش دیزاین لباس با هویت ایرانی نیست.

رستمی در ادامه به مسئله کپی‌برداری در این حوزه پرداخت و گفت: ایده‌ها به‌سرعت کپی می‌شوند، به‌ویژه اگر کاری جایگاه و فروش خوبی پیدا کند. اما چیزی که قابل کپی نیست منطق دیزاین است.

او توضیح داد: زمانی که نخستین مجموعه خود با الهام از بلوچستان را به نمایش گذاشت، منطق کارش را نیز بیان کرده بود و توضیح داده بود که چرا آن مجموعه با آن همه رنگ، سیاه و سفید اجرا شده است.

رستمی گفت: بعدها در جاهای مختلف کوسن‌هایی با نقوش بلوچی و به همان صورت سیاه و سفید دید، اما تأکید کرد تفاوت اصلی در توضیح و منطق دیزاین است.

به باور او، اگر در بخش مالکیت فکری فقط فرم ثبت شود، از بین می‌رود، اما اگر سیستم فکر کردن ثبت شود، ماندگار می‌شود.

او افزود: در سال‌های ۹۸ و ۹۹ جلسات زیادی با پژوهشگاه میراث‌فرهنگی داشته، اما تا امروز سازوکار جدی شکل نگرفته است.

این دیزاینر درباره جهانی شدن این زبان نیز گفت: اگر ایرانی بودن فقط به نقش و تزئین محدود بماند، جهانی نمی‌شود، اما اگر به زبان دیزاین تبدیل شود، یعنی زبان فرم، سکوت، نسبت و ماده، کاملاً قابلیت جهانی شدن دارد. جهان امروز به دنبال فرهنگ‌های ترجمه‌شده است، نه فرهنگ‌های نمایش‌داده‌شده.

رستمی در توضیح تجربه‌های بین‌المللی خود به نمایش آثارش در گالری «Art & Deco» در ایتالیا در سال ۲۰۱۸ اشاره کرد و گفت آثارش با استقبال خوبی مواجه شد.

او همچنین از تجربه بعدی خود با یک تیم ایتالیایی برای یک فروشگاه مفهومی در بارسلونای اسپانیا گفت و افزود: در آن پروژه، یک تُن و هفتصد کیلوگرم آثار دیزاین معاصر از دیزاینرهایی که با صنایع‌دستی کار می‌کردند خریداری شد و آن مجموعه راه‌اندازی شد.  بازخورد مشتریان در آنجا این بود که تنوع دیزاین معاصر صنایع‌دستی در ایران چقدر بالاست.

سمانه رستمی در پایان این گفت‌وگو تصریح کرد: ما قرار نیست گذشته را بازسازی کنیم. ما قرار است منطق پنهان گذشته را به زبان آینده ترجمه کنیم و اگر این ترجمه درست انجام شود، دیگر نیازی به توضیح نیست؛ چون زندگی خودش آن را می‌فهمد.

انتهای پیام/