ابوالفضل پیروی، از مؤلفان «دانشنامه اسناد تاریخی شهرستان گلپایگان»، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا درباره چگونگی شکلگیری ایده تألیف این مجموعه اظهار کرد: ایده اولیه تألیف این کتاب را به پدرم محمدعلی پیروی ارائه کردم و پس از آن، با همراهی پدرم و همسرم شیما پیروی، جمعآوری اسناد ارزشمند تاریخی از منابع آرشیوی آرشیو ملی ایران در تهران و اصفهان آغاز شد.
او افزود: نبود کتابی جامع درباره اسناد تاریخی شهرستان گلپایگان، یکی از مهمترین دلایل و ضرورتهای تدوین این دانشنامه بود و زمان زیادی برای گردآوری، تنظیم و تدوین این اسناد صرف شد. خانواده ما همگی علاقهمند به گلپایگان و مردم این شهرستان هستند و همین علاقه، انگیزه ما را برای انجام این کار دوچندان کرد.
اسناد دوره پهلوی و قدیمیترین نوشته تاریخی گلپایگان
پیروی با اشاره به محتوای تاریخی این مجموعه گفت: بیشتر اسناد و مکاتبات گردآوریشده مربوط به دوره پهلوی اول و دوم است، با این حال در جلد نخست، تصویر سنگنبشتهای متعلق به دوره ساسانی که از قدیمیترین نوشتههای تاریخی شهرستان گلپایگان محسوب میشود نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
او همچنین به ظرفیتهای تاریخی و باستانشناختی منطقه اشاره کرد و گفت: گنجینه سنگنگارههای تیمره در نزدیکی گلپایگان، یکی از مهمترین مجموعههای سنگنگاره ایران است و برخی از این سنگنگارهها قدمتی بسیار طولانی دارند.
اسناد کمترشناخته شده از مدرسهسازی تا سیل و کشت خشخاش
این پژوهشگر درباره اسناد کمترشناختهشدهای که در جریان این پژوهش با آنها مواجه شده است، بیان کرد: اسناد مربوط به احداث مدارس در گلپایگان، اسناد مربوط به اقامت اقلیت کلیمی در این شهرستان و مهاجرت تدریجی آنان به اصفهان، تهران و اروپا، همچنین اسناد و مکاتبات مربوط به کشت خشخاش در روستاهای گلپایگان و اسناد مرتبط با سیل ویرانگر در دوره پهلوی از جمله اسناد قابل توجه این مجموعه هستند.
او ادامه داد: این اسناد میتوانند زوایای مختلفی از زندگی اجتماعی، اقتصادی و تحولات تاریخی گلپایگان را روشن کنند.
اسناد؛ مستندکننده روایتهای شفاهی
پیروی درباره نسبت اسناد تاریخی با روایتهای شفاهی مردم گلپایگان گفت: اسناد تاریخی الزاماً روایتهای شفاهی را «اصلاح» نمیکنند، بلکه آنها را «مستند» میکنند. اسناد مانند یک خطکش هستند که به خاطرات مبهم، دقت و اعتبار تاریخی میبخشند.
او با اشاره به اهمیت اسناد ملکی، قبالهها و مکاتبات اداری افزود: این اسناد در شناخت روابط اقتصادی مردم در دورههای مختلف تاریخی بسیار ارزشمند هستند و در واقع میتوانند نقشه جغرافیای انسانی و اقتصادی منطقه را ترسیم کنند.
تصویری از زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم گلپایگان
مؤلف دانشنامه اسناد تاریخی گلپایگان اظهار کرد: اسناد این مجموعه از مهمترین مستندات برای گلپایگانشناسی و مردمشناسی شهرستان هستند و برای شناخت تاریخ شهر و روستاهای گلپایگان اهمیت فراوانی دارند.
او افزود: اسناد موجود درباره مشکلات محلی مردم، اسناد ملکی، قبالهها و مکاتبات اداری، اطلاعات قابل توجهی درباره وضعیت اقتصادی، معیشتی و مشاغل مردم در دورههای مختلف تاریخی ارائه میکنند.
پیروی همچنین گفت: برخی اسناد، اطلاعاتی درباره مهاجرت گلپایگانیها و ارتباطات فرامنطقهای آنان ارائه میکنند. از جمله میتوان به مهاجرت تدریجی اقلیت کلیمی گلپایگان به اصفهان، تهران و سپس اروپا اشاره کرد.
توجه به محلهها، روستاها، قنوات و مشاهیر
او درباره محتوای جلد نخست دانشنامه توضیح داد: در این جلد علاوه بر اسناد تاریخی، اماکن مهم تاریخی، گردشگری و طبیعی شهرستان گلپایگان معرفی شده و محلهها، روستاها، قنوات، بازارها، مساجد و دیگر عناصر میراث فرهنگی شهرستان نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
پیروی افزود: زندگینامه بزرگان و مشاهیر مهم گلپایگان نیز در این جلد بررسی شده است. همچنین موضوعاتی مانند خوراک، پوشاک، زبان و لهجه مردم گلپایگان و بهویژه گویش کهن روستای وانشان مورد مطالعه قرار گرفته و واژگان فراوانی از گویش گلپایگانی و وانشانی در کتاب ثبت شده است.
دشواری خوانش اسناد تاریخی
این پژوهشگر با اشاره به دشواریهای کار با اسناد تاریخی گفت: خواندن متون و دستنوشتههای تاریخی کار بسیار دشواری است و زمان زیادی میطلبد. خطوط قدیمی، از جمله سیاق و نستعلیق، نیازمند تخصص و دقت فراوان هستند.
او درباره اصالت اسناد نیز بیان کرد: بخش عمده اسناد از آرشیو ملی ایران در تهران و اصفهان گردآوری شدهاند و این اسناد از مسیر کارشناسی و ضوابط آرشیو ملی نگهداری میشوند. برخی تصاویر نیز از منابع آرشیوی خانواده پیروی تهیه شده است.
انتشار بیش از ۲ هزار سند تاریخی
پیروی با اشاره به حجم اسناد منتشرشده در این مجموعه گفت: تقریباً بیش از ۲ هزار سند تاریخی از شهرستان گلپایگان، شامل شهر و روستاهای شهرستان، برای نخستینبار در این کتاب منتشر شده است.
او افزود: این دانشنامه در سال ۱۴۰۴ در چهار جلد توسط نشر کهکشان علم در تهران منتشر شده و میتواند برای مورخان، پژوهشگران تاریخ محلی، باستانشناسان و پژوهشگران میراث فرهنگی منبعی معتبر از اسناد تاریخی و آرشیوی گلپایگان باشد.
ضرورت حفاظت از اسناد خانوادگی
این مؤلف درباره وضعیت اسناد تاریخی موجود در خانههای مردم اظهار کرد: بسیاری از وقفنامهها، قبالهها، عکسها و مکاتبات اداری که هویت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی یک شهر را روایت میکنند، همچنان در خانههای شخصی یا مجموعههای خصوصی در معرض خطر نابودی قرار دارند.
او تأکید کرد: اسناد تاریخی روح تاریخ را ثبت کردهاند و هر سند تاریخی یک شناسنامه تاریخی است؛ بنابراین باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند.
پیروی پیشنهاد کرد: فرمانداری، شهرداری و نمایندگی آرشیو ملی کشور در استان اصفهان میتوانند در زمینه شناسایی، حفاظت و دیجیتالسازی اسناد تاریخی موجود در خانههای مردم و مجموعههای خصوصی گلپایگان نقشآفرینی کنند.
پیروی افزود: تهیه نسخه دیجیتال از اسناد تاریخی موجود نزد مردم، در حالی که مالکیت اسناد برای صاحبان آنها حفظ شود، میتواند راهکار مناسبی برای ثبت و گردآوری این میراث باشد.
دانشنامه میتواند مقدمهای برای تدوین تاریخ جامع گلپایگان باشد
مؤلف «دانشنامه اسناد تاریخی شهرستان گلپایگان» درباره آینده این پروژه گفت: این دانشنامه میتواند نقشه راه و بانک اطلاعاتی اولیهای برای پژوهشهای گستردهتر در حوزههای مردمشناسی، اقتصاد تاریخی، معماری و تاریخ شفاهی شهرستان باشد.
او ادامه داد: با همکاری دانشگاهها و پژوهشگران محلی، این مجموعه میتواند به پروژهای جمعی برای تدوین تاریخ جامع اجتماعی و فرهنگی گلپایگان تبدیل شود.
درخواست از مردم برای حفظ اسناد خانوادگی
پیروی در پایان از مردم گلپایگان خواست اسناد قدیمی خانوادگی خود را دور نریزند و گفت: از همه همشهریان عزیز درخواست میکنم در صورت امکان، اسناد تاریخی و یا دستکم نسخه دیجیتال آنها را در اختیار آرشیو ملی ایران وابسته به کتابخانه ملی در تهران یا اصفهان قرار دهند تا این اسناد هم بهتر نگهداری شوند و هم در آینده در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان تاریخ قرار گیرند.
او تأکید کرد: گلپایگان شهرستانی دانشمندپرور، دانشدوست، متدین و یکی از قطبهای مهم کشاورزی، فرهنگی و تاریخی کشور است و هر سند تاریخی میتواند گوشهای از گذشته این سرزمین را روشن کند.
انتهای پیام/
نظر شما