حسین محمودی مدیرکل میراثفرهنگی استان مرکزی در یادداشتی نوشت: اراک در میانه شهریورماه، برای چهار روز میزبان رویدادی است که میتوان آن را فراتر از یک نمایشگاه صنایعدستی دید؛ رویدادی که ظرفیت آن را دارد تا بخشی از توانمندیهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهر و استان مرکزی را به نمایش بگذارد و تصویری تازه از اراک به مخاطبان و میهمانان خود ارائه کند. پانزدهمین نمایشگاه سراسری صنایعدستی و صنایع وابسته از ۱۷ تا ۲۰ شهریورماه در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی استان مرکزی برگزار میشود؛ فرصتی برای آنکه اراک، در کنار چهره صنعتی خود، بخشی از هویت فرهنگی و هنری مردمانش را نیز در معرض دید میهمانان و شهروندان قرار دهد.
اما اهمیت این رویداد برای اراک تنها در تعداد غرفهها، میزان فروش یا شمار بازدیدکنندگان خلاصه نمیشود. نمایشگاه صنایعدستی، در معنای عمیقتر خود، فرصتی برای دیدهشدن هویت است؛ هویتی که در تار و پود پارچه، نقش قالی، صدای چکش مسگر، بافت گیوه و مهارت دست هنرمند شکل گرفته و بخشی از حافظه فرهنگی یک سرزمین را با خود حمل میکند.
استان مرکزی، سرزمین صنایع و صنعتگران
وقتی از صنایعدستی استان مرکزی سخن میگوییم، باید پیش از هر چیز به تنوع فرهنگی و جغرافیایی این استان توجه کنیم. مرکزی تنها یک استان صنعتی با کارخانهها و زیرساختهای تولیدی نیست؛ در کنار سیمای صنعتی آن، شبکهای از دانشها، مهارتها و هنرهای بومی در شهرها، روستاها و مناطق مختلف آن شکل گرفته است. از فرش و دستبافتههای منطقه ساروق گرفته تا گیوهدوزی سنجان، مسگری، سفال، گلیم، جاجیم، منبت و دیگر هنرهای سنتی، هر یک بخشی از جغرافیای فرهنگی استان را نمایندگی میکنند.
در این میان، تفرشیدوزی جایگاهی ویژه دارد؛ هنری که نام و هویت آن با شهر تفرش گره خورده و از نمونههای ارزشمند رودوزیهای سنتی منطقه به شمار میرود. تفرشیدوزی یا درویشیدوزی، تنها یک شیوه تزئین پارچه نیست؛ مجموعهای از مهارت، دقت، نظم، شناخت مواد و انتقال تجربه میان نسلهاست. ویژگی مهم چنین هنرهایی دقیقاً در همین «دانش نهفته در فرایند تولید» است؛ دانشی که اگر از چرخه زندگی روزمره و اقتصاد خانواده خارج شود، صرفاً با ثبت نام آن در فهرست میراث نمیتوان از تداومش اطمینان داشت.
به همین دلیل، حضور تفرشیدوزی در چنین رویدادی اهمیت دوچندان پیدا میکند. نمایشگاه میتواند زمینهای باشد برای آنکه این هنر از یک محصول صرفاً سنتی، به یک ظرفیت فرهنگی و اقتصادی معاصر تبدیل شود؛ ظرفیتی که میتواند در طراحی پوشاک، دکوراسیون، محصولات کاربردی، هدایای فرهنگی و حتی بازار گردشگری مورد استفاده قرار گیرد، بیآنکه هویت و اصالت آن قربانی تولید انبوه و سلیقه بازار شود.
نمایشگاه؛ رویدادی که شهر را به حرکت درمیآورد.
از منظر برنامهریزی شهری، یک نمایشگاه موفق فقط در محدوده فضای نمایشگاهی اتفاق نمیافتد. اثر واقعی آن زمانی شکل میگیرد که حضور بازدیدکننده در نمایشگاه به حضور در شهر منجر شود. مسافر یا گردشگری که برای دیدن صنایعدستی به اراک میآید، میتواند همزمان با بازار تاریخی، موزهها، بناهای ارزشمند، جاذبههای فرهنگی و فضاهای شهری اراک نیز آشنا شود.
در چنین شرایطی، نمایشگاه به یک «نقطه اتصال» میان صنایعدستی، گردشگری و میراث فرهنگی تبدیل میشود. بازدیدکننده میتواند در یک روز، هم با هنر دست هنرمند تفرشی آشنا شود، هم فرش و گیوه استان را ببیند، در بازار تاریخی شهر قدم بزند، از موزهها بازدید کند و با بخشی از تاریخ شکلگیری اراک آشنا شود.
این نگاه، برای شهری مانند اراک اهمیت ویژهای دارد. اراک سالهاست بیش از هر چیز با عنوان یک شهر صنعتی شناخته میشود؛ در حالی که هویت شهری آن تنها در صنعت خلاصه نمیشود. بازخوانی وجه فرهنگی شهر و پیوند دادن آن با صنایعدستی میتواند تصویر کاملتری از اراک در ذهن شهروندان و گردشگران ایجاد کند.
از سوی دیگر، برگزاری چنین رویدادی میتواند به اقتصاد محلی نیز تحرک ببخشد. افزایش رفتوآمد به شهر، استفاده از ظرفیت هتلها، رستورانها، حملونقل، فروشگاهها و مراکز خدماتی و افزایش تقاضا برای محصولات بومی، بخشی از آثار مستقیم و غیرمستقیم چنین رویدادهایی است. مهمتر از آن، صنایعدستی میتواند برای خانوادهها و بهویژه زنان هنرمند، زمینهای برای اشتغال و درآمد پایدار ایجاد کند؛ مشروط بر آنکه حمایت از تولیدکننده به فروش چهار روزه نمایشگاه محدود نشود.
از نمایشگاه چهارروزه تا جریان فرهنگی پایدار
شاید مهمترین پرسش این باشد که پس از پایان ۲۰ شهریور، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
نمایشگاه میتواند نقطه آغاز یک جریان پایدار برای معرفی، حمایت و توسعه صنایعدستی استان باشد.
ارتباطی که در این چهار روز میان هنرمند، مخاطب، گردشگر، بازار و مجموعههای فرهنگی شکل میگیرد، میتواند در ادامه به همکاریهای تازه، توسعه بازار محصولات بومی، معرفی ظرفیتهای شهرستانها و تقویت جایگاه صنایعدستی در اقتصاد فرهنگی استان منجر شود.
میتوان از این فرصت برای معرفی کارگاههای تولید صنایعدستی، ایجاد مسیرهای گردشگری فرهنگی، برگزاری کارگاههای زنده آموزشی، معرفی هنرمندان شاخص، پیوند دادن صنایعدستی با بناها و بافتهای تاریخی و حتی طراحی بستههای گردشگری شهری استفاده کرد. در این صورت، صنایعدستی نه یک کالای جدا از شهر، بلکه بخشی از تجربه زیست و گردشگری در اراک خواهد بود.
میراث فرهنگی زمانی زنده است که در زندگی امروز مردم حضور داشته باشد. همانگونه که یک بنای تاریخی زمانی حفظ میشود که در زندگی شهروندان جایگاهی داشته باشد، یک هنر سنتی نیز زمانی ماندگار خواهد شد که برای نسل امروز معنا، کاربرد و ارزش اقتصادی پیدا کند.
اکنون اراک چهار روز فرصت دارد تا بخشی از این ظرفیت را به نمایش بگذارد؛ چهار روز برای دیدن هنر دست ایرانی، برای شناختن هنرمندان استان مرکزی و برای تجربه دوباره شهری که در کنار چهره صنعتی خود، فرهنگی غنی و میراثی ارزشمند دارد.
پس دعوت از مردم اراک و استان مرکزی تنها دعوت به خرید یک محصول صنایعدستی نیست؛ دعوت به دیدن بخشی از هویت خودمان است.
از ۱۷ تا ۲۰ شهریور، نمایشگاه بینالمللی استان مرکزی میتواند به یکی از مقصدهای فرهنگی شهر تبدیل شود؛ جایی که هنر، اقتصاد، گردشگری و هویت در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
شاید بهترین اتفاق برای اراک این باشد که پس از پایان چهار روز نمایشگاه، بازدیدکننده با یک محصول دستساز از سالن خارج نشود؛ بلکه با تصویری تازه از اراک، استان مرکزی و میراث زنده مردمان این سرزمین به خانه بازگردد.
انتهای پیام/
نظر شما