سید عبدالله جلیلیان، فعال و دوستدار میراثفرهنگی و عضو انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران و کرون، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با تشریح روند فعالیتهای این انجمن گفت: بخش قابل توجهی از اقدامات مرمتی و حفاظتی در تیران و کرون با مشارکت مردم، خیران، استادکاران محلی و علاقهمندان به میراثفرهنگی انجام شده و انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران به دلیل شیوه تأمین منابع مالی مردمی، به «انجمن دهتومنیها» معروف شده است.
جلیلیان، درباره چگونگی ورود خود به حوزه میراثفرهنگی اظهار کرد: آشنایی من با میراثفرهنگی از دوران دبیرستان و علاقه به تاریخ آغاز شد. در دبیرستان فرهنگ تهران، استادانی مانند منصور صفتگل که از استادان دانشگاه تهران بودند، تاریخ را به ما آموزش میدادند و اتفاقی که در یکی از کلاسهای تاریخ برایم رخ داد، مسیر زندگیام را تغییر داد.
او ادامه داد: یک روز استاد صفتگل از من خواست پای تخته بروم و به پرسشهای درس پاسخ بدهم، اما چون درس نخوانده بودم نتوانستم جواب بدهم. تکلیفی را که شب قبل روی کاغذ کاهی نوشته بودم به استاد نشان دادم و او با دیدن رنگ کاغذ به شوخی گفت که شاید این کاغذ را از سطل زباله برداشتهام. این جمله برای من بسیار سنگین بود و تصمیم گرفتم خودم را به استاد ثابت کنم.
عضو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون افزود: مدتی بعد استاد صفتگل از دانشآموزان خواست یک کتاب تاریخی را مطالعه و خلاصه کنند یا به جای آن، یک کار میدانی انجام دهند. من که بیشتر به کار اجرایی و عملی علاقه داشتم، کار میدانی را انتخاب کردم و به پیشنهاد ایشان، بازدید و بررسی برج طغرل را انجام دادیم.
او گفت: در سال ۱۳۷۴ با معرفینامه مدرسه و همراه یکی از دوستانم که دوربین داشت، به برج طغرل رفتیم. برای ورود به بخشهای بالایی برج حتی مجبور شدیم نردبان را از امامزادهای در همان حوالی تهیه کنیم. زمانی که وارد برج شدیم، متوجه شدیم سالها کسی به آن بخش دسترسی نداشته و راهپلهها پر از فضولات کبوتر بوده است.
جلیلیان ادامه داد: در جریان همان بازدید، سنگ مزار مرحوم استاد سیدمحمد محیط طباطبایی را در محوطه برج دیدم. آشنایی بعدی با فرزند ایشان و ارائه گزارشی درباره بازدید از برج بود، همین موضوع موجب شد ارتباط من با احمد محیط طباطبایی شکل بگیرد.
آغاز فعالیتهای میراثی در تیران
جلیلیان درباره آغاز فعالیتهای جدی خود در تیران اظهار کرد: پس از ازدواج با همسرم که اهل تیران در استان اصفهان است، در یکی از نخستین سفرهایم به این شهر با فعالیتهای نمایندگی میراثفرهنگی و موضوع مرمت حمام تاریخی سلطان آشنا شدم.
او افزود: در آن زمان برخی اعضای خانواده و بستگان از ما میپرسیدند که برای میراثفرهنگی چه کاری انجام دادهایم. در ابتدا حدود ۷۰۰ هزار تومان جمعآوری کردم و یک فقره چک به اداره میراثفرهنگی تحویل دادم.
مسئول وقت میراثفرهنگی نیز این موضوع را با شهرداری مطرح کرد و با مشارکت شهرداری، بخشی از آوار حمام تاریخی سلطان پاکسازی و بنا از زیر خاک خارج شد و سقف آن نیز احیا شد.
عضو انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران و کرون با اشاره به مشکلات حقوقی این حمام گفت: پس از درخواست میراثفرهنگی برای انتقال سند به شهرداری، ملک با ادعای بلاصاحب بودن در اختیار نهادی دیگر قرار گرفت و سند نیز به نام آن نهاد صادر شد. از آن زمان فعالیت جدی برای ادامه مرمت حمام متوقف شد.
او افزود: در مقطعی برای بهبود منظر شهری، سقف حمام را آجرفرش کردیم تا بنای تاریخی در منظر عمومی وضعیت مناسبتری داشته باشد.
«انجمن دهتومنیها» چگونه شکل گرفت؟
جلیلیان درباره فعالیتهای مردمی برای مرمت قلعه قمشلو گفت: در یک مقطع اعلام شد که سقف شاه نشین قلعه نیاز به مرمت اضطراری دارد. ما نیز بهصورت خانوادگی و دوستانه وارد کار شدیم. حدود ۱۲ نفر از اعضای خانواده هر کدام مبلغی پرداخت کردند و در ادامه مردم بیشتری به این جریان پیوستند.
او ادامه داد: در مجموع چند میلیون تومان جمع شد و عملیات مرمت آغاز شد، اما در پایان با بدهی مواجه شدیم. برای پرداخت بدهیها از یک مؤسسه خیریه وام بدون بهره گرفتیم و حدود ۳۰ نفر متعهد شدند هر ماه مبلغی پرداخت کنند تا وام تسویه شود. بعد از مدتی تعداد افراد مشارکتکننده به حدود ۵۰ نفر رسید و همین شیوه باعث شد انجمن به «انجمن دهتومنیها» معروف شود.
جلیلیان بیان کرد: بعدها یک دستگاه کارتخوان نیز در اختیار داشتیم و هرجا دوست، آشنا یا علاقهمند به میراثفرهنگی میدیدیم، برای مرمت بناها کمک جمع میکردیم. حتی کمکهای کوچک مردم نیز برای ما ارزشمند بود و صرف هزینههای کارگران و استادکاران میشد.
او تأکید کرد: مردم منطقه میراثفرهنگی خود را سرمایه میدانند، اما مشکلات اقتصادی باعث شده توان مالی بسیاری از آنها برای حمایت مستقیم محدود باشد. با این حال، افرادی هستند که به جای پول، نیروی کار یا خدمات ارائه میکنند.
جلیلیان با اشاره به مشارکت یکی از کسبه تیران گفت: یکی از صاحبان واحدهای آش و حلیم در تیران حدود پنج تا شش سال است که در روزهای فعالیت گروه مرمت، صبحانه کارگران را تأمین میکند. این نوع مشارکتهای کوچک اما مستمر، نقش مهمی در تداوم فعالیتهای انجمن دارد.
او افزود: فرد دیگری نیز برای تهیه مصالح مورد نیاز مرمت قلعه، وام گرفت و هزینه آن را شخصاً پرداخت کرد. اینها نشان میدهد که در تیران افرادی هستند که برای حفظ میراثفرهنگی شهرشان از سرمایه و اعتبار شخصی خود هزینه میکنند.
از قلعه قمشلو تا آسیابهای تاریخی
عضو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون گفت: مأموریت اصلی انجمن مرمت قلعه قمشلو است، اما فعالیت ما محدود به این بنا نیست. برج کبوترخانه تندران، احیای آسیاب تیران، ثبت ۷۵۰ در سنگی، خانههای تاریخی ثبتشده و دیگر بناهای ارزشمند منطقه نیز در برنامههای انجمن قرار دارند.
او درباره برج کبوترخانه تندران توضیح داد: این برج دوطبقه بسیار زیبا با مشکلاتی مواجه است. یکی از مهمترین مسائل، احداث کانال آب در مجاورت آن در دهههای گذشته است که برای حفاظت از برج، موضوع از مسیرهای قانونی پیگیری شده و در مرحلهای رأی اولیه نیز به نفع وزارت میراثفرهنگی صادر شده است.
جلیلیان همچنین درباره کبوترخانه تندران گفت: این بنا در کنار مسیر ترانزیتی خوزستان به اصفهان قرار دارد و با توجه به موقعیت آن میتوان در صورت فراهم شدن شرایط حفاظتی و قانونی، ایدههایی مانند «کافهبرج» را برای آن مطرح کرد.
جلیلیان همچنین در جریان سفر به خوانسار به آسیاب تاریخی این شهر اشاره کرد و گفت: صدای آب و صدای سنگ و زنگوله در محله سرچشمه خوانسار آنقدر برایم جذاب بود که همان زمان با اعضای شورای شهر تیران تماس گرفتم و درخواست کردم تجهیزات لازم برای خاکبرداری در اختیار ما قرار گیرد.
او افزود: پس از بررسیهای محلی و با کمک افراد مطلع، عملیات خاکبرداری آغاز شد و بخشهایی از آسیاب از زیر خاک بیرون آمد. این تجربه نشان داد که منطقه تیران و کرون نیز ظرفیت قابل توجهی در زمینه آسیابهای آبی دارد.
جلیلیان با اشاره به تعدد آسیابهای منطقه گفت: در گذشته در کنار رودخانه مرغاب چندین آسیاب فعال بود. در خود تیران نیز آسیابهایی مانند آسیاب پر، آسیاب وزیر و آسیاب خان و آسیاب درده وجود داشت. این موضوع نشان میدهد که اقتصاد منطقه در دورهای با آب و فعالیت آسیابها پیوند جدی داشته است.
او اضافه کرد: با کاهش جریان آب رودخانه و احداث سدها در مسیر رودخانه، بسیاری از آسیابها کارکرد خود را از دست دادند و بهتدریج تخریب شدند.
ضرورت حل مشکل شبمانی در قلعه قمشلو
جلیلیان یکی از مهمترین چالشهای مرمت و بهرهبرداری از قلعه قمشلو را موضوع شبمانی عنوان کرد و گفت: قلعه در پارک ملی و منطقه حفاظتشده قمشلو قرار دارد و هرگونه تردد، انتقال مصالح، ورود کارگران و حضور بازدیدکنندگان نیازمند هماهنگی با سازمان حفاظت محیط زیست است.
او افزود: سرمایهگذاری که قرار است هزینهای چند میلیاردی یا چند ده میلیاردی در چنین مجموعهای انجام دهد، زمانی میتواند توجیه اقتصادی داشته باشد که امکان بهرهبرداری مناسب از آن فراهم شود. اگر شبمانی امکانپذیر نباشد، سرمایهگذاری با مشکل اقتصادی مواجه میشود.
عضو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون ابراز امیدواری کرد: میان وزارت میراثفرهنگی و سازمان حفاظت محیط زیست برای تعیین سازوکاری مشخص در زمینه بازدید و بهرهبرداری گردشگری از قلعه قمشلو تفاهم ایجاد شود.
قلعه قمشلو؛ ظرفیت ایجاد پارکموزه و آموزش گردشگری
جلیلیان درباره چشمانداز خود برای آینده قلعه قمشلو گفت: این قلعه پس از مرمت میتواند کارکردهای متنوعی داشته باشد؛ از اقامت و آموزش گرفته تا ایجاد موزه تاریخ طبیعی و پارکموزه.
او توضیح داد: میتوان در این مجموعه کودکان و خانوادهها را با بخشی از زندگی روستایی و دامداری آشنا کرد؛ برای مثال کودک بتواند با راز بقا و جزئیات حیات وحش حیوانات، جانوران و پرندگان آشنا شود و فرآیند دوشیدن شیر، نگهداری مرغ و تهیه تخممرغ و دیگر فعالیتهای سنتی را از نزدیک تجربه کند. چنین تجربههایی در زندگی شهری کمتر امکانپذیر است.
شناسایی و ثبت ۷۵۰ در سنگی تاریخی
او درباره طرح شناسایی درهای تاریخی تیران گفت: یکی از اقدامات ارزشمند مردم محلی، شناسایی حدود ۷۵۰ در سنگی تاریخی در بافت باغات تیران بود. شخصی به نام دانیال امینی، از دوستداران میراثفرهنگی، این درها را تکبهتک شناسایی و حتی نمونههایی را که شکسته بودند یا بهعنوان پل مورد استفاده قرار گرفته بودند، ثبت کرد.
جلیلیان افزود: برای هر یک از این درهای سنگی مختصات جغرافیایی ثبت شد و پرونده ثبتی آنها تکمیل و برای ثبت ارسال شد. در نهایت ثبت این مجموعه انجام شد و از لوح ثبتی آن نیز رونمایی شد.
او همچنین از مشارکت رضا امینی، دانشجوی معماری در ایتالیا، در مرمت قلعه قمشلو و اهدای مصالح برای مرمت خبر داد و گفت: این اقدامات نشان میدهد که حتی افرادی که خارج از کشور زندگی میکنند، نسبت به میراثفرهنگی زادگاه خود احساس مسئولیت دارند.
استادکاران محلی؛ حلقه مهم مرمت
جلیلیان با تأکید بر اهمیت استفاده از استادکاران بومی اظهار کرد: استادکار اصلی پروژههای ما، بهمن دادخواه است که از استادکاران توانمند معماری سنتی در منطقه محسوب میشود. فرزند او نیز دانشجوی معماری است و در کنار تحصیلات دانشگاهی، در فصل تابستان و زمان تعطیلی دانشگاه نزد پدرش معماری سنتی را فرا میگیرد.
او افزود: ترکیب دانش معماری نوین با مهارتهای سنتی میتواند در آینده برای شهرستان بسیار ارزشمند باشد. همچنین بیشتر کارگران پروژههای ما از نیروهای محلی هستند و در اجرای طاقها و شیوههای سنتی مهارت دارند.
آموزش میراثفرهنگی به دانشآموزان
عضو انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران و کرون درباره برنامههای انجمن برای نسل جدید گفت: تلاش کردهایم با همکاری آموزش و پرورش، اردوهای دانشآموزی در شهر تیران برگزار کنیم تا دانشآموزان با آسیاب آبی، حمام تاریخی، خانههای تاریخی و دیگر آثار شهر آشنا شوند.
او ادامه داد: در اداره میراثفرهنگی شهرستان نیز اتاقی با تصاویر و مولاژهایی مرتبط با اتاق عکس قلعه قمشلو ایجاد شده که میتواند برای معرفی میراث منطقه به دانشآموزان مورد استفاده قرار گیرد.
نجات خانه تاریخی حاج سلیمان
جلیلیان درباره یکی دیگر از تجربههای حفاظتی انجمن گفت: خانه تاریخی حاج سلیمان که ثبت ملی شده بود، به دلیل اختلاف میان ورثه در معرض آسیب قرار داشت. حدود سه ماه با یکی از مالکان مذاکره کردیم تا اجازه ورود و انجام اقدامات مرمتی صادر شود.
او افزود: در نهایت با اختصاص اعتباری از سوی میراثفرهنگی، توانستیم بخشی از بنا، از جمله یک اتاق با ویژگیهای معماری دوره زندیه، را نجاتبخشی کنیم. بعدها با تغییر مالکیت و خرید بخشهای جداشده، امکان بازگرداندن دو بخش ملک به وضعیت اولیه فراهم شد.
جلیلیان گفت: مرمت این مجموعه توسط تیم مرمت «تیرانکهن» و با حضور بهمن دادخواه انجام شد و امروز شاهد فعالیت یک بومگردی و کافیشاپ در این بنای تاریخی هستیم.
او تأکید کرد: زمانی در تیران جایی برای گذران اوقات فراغت یا رفتن به کافیشاپ وجود نداشت و برای چنین برنامههایی باید به نجفآباد یا اصفهان میرفتیم، اما امروز چندین خانه تاریخی و بومگردی در شهر احیا شدهاند و این نتیجه زنجیرهای از اقدامات حفاظتی و مرمتی است.
تبدیل نمایندگی میراثفرهنگی تیران به اداره
جلیلیان یکی از مطالبات اصلی فعالان میراثفرهنگی تیران و کرون را تبدیل نمایندگی میراثفرهنگی شهرستان به اداره عنوان کرد و گفت: زمانی که فعالیت خود را آغاز کردم، نمایندگی میراثفرهنگی چهار کارمند داشت، اما به مرور یکی از نیروها استعفا کرد و دو نفر دیگر نیز به بخشهای دیگر منتقل شدند.
او افزود: اکنون نمایندگی میراثفرهنگی تیران عملاً با یک نفر اداره میشود؛ فردی که همزمان مسئولیت ریاست نمایندگی، دبیرخانه، حفاظت و دیگر امور را برعهده دارد. با چنین ساختاری امکان برنامهریزی گسترده برای حفاظت و توسعه گردشگری دشوار است.
عضو انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران و کرون گفت: تبدیل نمایندگی به اداره و ایجاد چارت سازمانی مشخص، یکی از مهمترین اقداماتی است که میتواند زمینه برنامهریزی جدیتر برای میراثفرهنگی شهرستان را فراهم کند.
تقویت همکاری شهرداری و میراثفرهنگی
او دومین نیاز شهرستان را تأمین بودجه و تقویت همکاری میان شهرداری و میراثفرهنگی دانست و گفت: شهرداری تیران در سالهای اخیر اقداماتی از جمله ایجاد چهارباغ در محدوده جوق شاه انجام داده که فضای مناسبی ایجاد کرده است، اما جای برنامهها و نشانههای فرهنگی و تاریخی در این فضا خالی است.
جلیلیان افزود: برای معرفی پیشینه تاریخی منطقه، نیازمند تابلوهای معرفی و محتوای فرهنگی هستیم و امیدواریم همکاری میان شهرداری و میراثفرهنگی در این زمینه بیشتر شود.
ضرورت تفاهم میراثفرهنگی و محیط زیست
او سومین مطالبه خود را امضای تفاهمنامه میان میراثفرهنگی و سازمان حفاظت محیط زیست دانست و اظهار کرد: سالهاست به دنبال تفاهمی هستیم که بر اساس آن امکان بازدید عمومی و برنامهریزیشده از قلعه قمشلو فراهم شود.
جلیلیان ادامه داد: میتوان بازدیدها را در روزها و زمانهای مشخص و با ثبتنام قبلی انجام داد تا هم الزامات حفاظتی پارک ملی رعایت شود و هم
مردم بتوانند با این میراث ارزشمند آشنا شوند.
او افزود: هدف ما این است که در کنار حفاظت از محیط زیست و میراثفرهنگی، زمینه فعالیتهای آموزشی و انگیزشی برای نسل جوان نیز فراهم شود.
گردشگری؛ حلقهای برای رونق اقتصاد محلی
جلیلیان با اشاره به توسعه اقامتگاههای بومگردی در تیران گفت: زمانی که گروههای پژوهشی پژوهشگاه میراثفرهنگی برای مطالعات مردمشناسی به منطقه میآمدند، شهرستان فاقد اقامتگاه بود. برای اسکان پژوهشگران حتی دو اتاق از نمایندگی میراثفرهنگی را تجهیز کردیم.
او افزود: پس از راهاندازی بومگردیها، این امکانات را جمع کردیم تا اقامتگاههای بخش خصوصی بتوانند فعالیت خود را توسعه دهند. امروز افرادی که برای تجارت سنگ، خرید محصولات گلخانهای و فعالیتهای اقتصادی به منطقه میآیند، در همین اقامتگاهها اسکان پیدا میکنند.
عضو انجمن دوستداران میراثفرهنگی تیران و کرون گفت: اقامت گردشگر و مسافر فقط درآمدی برای صاحب اقامتگاه ایجاد نمیکند. مسافر برای غذا به رستوران میرود، نان میخرند، سوختگیری میکند و صنایع دستی منطقه را نیز خریداری میکنند. بنابراین گردشگری میتواند یک زنجیره اقتصادی در شهرستان ایجاد کند.
او به ظرفیتهای صنایع دستی و محصولات بومی تیران اشاره کرد و افزود: چیتگری، سفال و سرامیک، زنگولهسازی و شیرینی محلی «مشاش» که به ثبت ملی رسیده، از جمله ظرفیتهایی هستند که میتوانند در این زنجیره اقتصادی قرار بگیرند.
تیران؛ شهری با ظرفیت گردشگری
جلیلیان گفت: تیران و کرون هنوز به اندازه ظرفیتهای خود در گردشگری معرفی نشده است و یکی از اهداف حضور خبرنگاران در منطقه، معرفی ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی این شهرستان است.
او افزود: تیران و کرون از نظر آلودگیهای صنعتی وضعیت متفاوتی نسبت به بسیاری از مناطق دارد و میتواند بهعنوان مقصدی برای گردشگری معرفی شود. در همین زمینه، پیشنهاد شده است که شهرداری تیران برای خودروهای برقی ایستگاه شارژ ایجاد کند تا گردشگرانی که با خودروهای برقی سفر میکنند نیز امکان استفاده از این زیرساخت را داشته باشند.
بازگرداندن آسیاب آبی به چرخه گردشگری
جلیلیان در پایان گفت: یکی از ایدههایی که میتواند به توسعه گردشگری تیران کمک کند، احیای آسیاب سنگی و تولید آرد بومی است.
او افزود: اگر آسیاب آبی منطقه احیا شود و بتوان با استفاده از گندم بومی، آرد سالم و بومی تولید کرد، گردشگران میتوانند برای بازدید از آسیاب، آشنایی با فرآیند تولید آرد و حتی تهیه نان سالم به تیران سفر کنند.
جلیلیان تأکید کرد: با حمایت ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری و شورای اسلامی شهر تیران و مشارکت مردم، ظرفیت آن وجود دارد که تیران و کرون در مسیر گردشگری قرار گیرد و میراثفرهنگی و صنایعدستی به یکی از پایههای توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه تبدیل شود.
انتهای پیام/
نظر شما