محمدرضا مهراندیش مدرس دانشگاه و معاون دفتر مطالعات، آموزش و برنامه ریزی گردشگری میراث فرهنگی در یادداشتی برای میراث آریا نوشت: موجودیت و مفهومی قابل اعتنا در جهان امروز است و نقش تعیین کننده و تاثیرگذاری در مباحث مرتبط با توسعه همه جانبه در کشورها دارد. برنامه ریزان و سیاستگذاران کشورهای موفق در حالیکه به شاخص های اقتصادی، بهبود کیفیت زندگی و نیازهای مادی مردم توجه دارند، ابعاد عینی و ذهنی زندگی و ارتقاء شاخص های علمی، فرهنگی و نیازهای فکری و معنوی و مدیریت اوقات فراغت مردم را نیز در دستورکار قرار می دهند.

همچنین در جهان امروز موزه ها در کنار ارزش های ذاتی شان به عنوان پایگاه آثار و نمایش جلوه های ماندگار میراث فرهنگی و تمدنی، بدون تردید به عنوان سرمایه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشورها هم محسوب می شوند. در واقع موزه ها دامنه فعالیت شان فقط در محدوده فرهنگ نیست. سازمان یونسکو هم تاکید دارد موزه ها می توانند در اقتصاد خلاق و اقتصاد گردشگری نقش مهم و تاثیرگذاری داشته باشند.

امروزه بیش از یکصد هزار موزه در جهان فعالیت می کنند. کشورهای امریکا، آلمان، ژاپن، فرانسه، ایتالیا، بریتانیا، برزیل، کانادا، اسپانیا و چین بیشترین موزه ها را دارند، اگر نگاهی گذرا به این فهرست بیندازیم متوجه می شویم که اتفاقا همین کشورها اکثر قریب به اتفاق شان در زمینه جذب گردشگر هم از موفق ترین کشورهای جهان هستند.

آخرین آمار از این حکایت دارد که تعداد موزه های کشور ما در مجموع 887 موزه است. خوشبختانه این تعداد موزه در کشورمان آمار قابل توجهی در بین کشورهای جنوب آسیا، غرب آسیا و خاورمیانه محسوب می شود. قرار است تا پایان برنامه هفتم توسعه کشور، تعداد موزه های ما به 1000 موزه برسد.

در واقع اکنون جایگاه موزه به عنوان یک نهاد جهانی پذیرفته شده است و موزه تبدیل به مکانی شده است که به شکل تعریف شده و ساختارمند، بازدید کنندگان را در موقعیت درک و شناخت بهتر از جهان قرار می دهد. موزه، موسسه ای است که مجموعه ای از دستاوردهای دانش بشری را گردآوری و حفاظت کرده و با دسته بندی و مستندنگاری آن مجموعه ها را به نمایش می گذارد و عرضه می کند.

موزه ها از جنبه های متنوع و متفاوتی قابلیت بحث و بررسی دارند، در اینجا به برخی از این جنبه ها اشاره می شود:

توجه به موزه از جنبه صنایع فرهنگی و اقتصاد فرهنگ

صنایع فرهنگی به روابط تولیدی و ساز و کارهای  اقتصادی و تجاری متفاوتی نیازمند هستند. درسالهای اخیر پدیده فناوری های دیجیتالی و اینترنتی، جایگاه جدیدی برای محصولات فرهنگی هنری موزه ها تعریف و ایجاد کرده است. توجه به صنایع فرهنگی و محصولات این عرصه در موزه ها می‌تواند به عنوان یکی از شاخصهای توسعه موزه ها مورد بحث و بررسی قرار بگیرد. به همین خاطر توجه به اقتصاد فرهنگ و درآمد زایی معقول و افزایش سالانه بازدید کنندگان از اهمیت برخوردار است.

توجه به موزه از جنبه سرمایه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی

مفهوم سرمایه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تناسب معناداری با موزه ها برای توصیف جایگاه آنها در زندگی انسان امروز دارد. بناهای میراث فرهنگی و آثار و اموال فرهنگی، هنری و تاریخی موجود در موزه ها  و  امکاناتی مانند سالن های همایش، تالارها و استودیوهای هنری، گالری ها و کارگاه های هنری، و دفاتر کانون ها و انجمن ها و  نظایر آنها را می‌توان دارایی‌های سرمایه‌ای یک سرزمین دانست. برنامه ها، تولیدات و خدمات فرهنگی و اجتماعی در این مکان ها به آفرینش ارزشهای فرهنگی و اقتصادی جامعه کمک می‌کنند. بعلاوه می‌توان گفت تقویت انسجام و هویت تاریخی،فرهنگی و اجتماعی از طریق موزه ها می تواند توسعه یابد و پیوندها و کنش‌های متفاوت اجتماعی را هدایت  کند..

موزه از جنبه محوریت فرهنگی در فرایند توسعه متوازن شهرها

امروزه دارا بودن‌ موزه یکی از مولفه های سنجش شهرهای برتر جهان است. شاخص کیفیت محیط فرهنگی بر سطح توسعه شهری تاثیر بسیار بالایی دارد. یکی از موارد جذابیت شهرها، تعداد فضاهای فرهنگی و گسترش و گسترش آن می باشد. ایجاد فضاهای فرهنگی و آموزشی مانند موزه ها، موجب هم افزایی سرمایه فرهنگی و اجتماعی شهرها است و زمینه ساز بروز و ظهور استعدادها و فراگیری دانش فرهنگی تاریخی برای علاقمندان و تقویت احساس هویت محلی و ملی است.

توجه به موزه از جنبه توسعه دیپلماسی فرهنگی

گسترش مراودات بین موزه ای داخلی و خارجی و توسعه دیپلماسی موزه ای و برگزاری نمایشگاه ها داخلی و خارجی از نکات مهم در امر موزه و موزه داری است. تلاش در زمینه گسترش روابط موزه ای در عرصه های ملی و  بین المللی و فعالیت مداوم در زمینه برگزاری نمایشگاه های موضوعی و متنوع آثار فرهنگی و تاریخی و تمدنی و به خصوص در کشورهای هدف گردشگری ایران و جذب مخاطبان موزه ای و گردشگران خارجی باید در دستور کار باشد.

توجه به موزه از جنبه معرفی مشاهیر و مفاخر ملی و محلی

معرفی مشاهیر می بایست یک پروژه ملی و همگانی باشد. ضرورت دارد نسل جدید درک درست و دقیقی از مفاخر علمی و فرهنگی خود داشته باشد. مشاهیر و بزرگان این سرزمین در همه ادوار تاریخی، شناسنامه و بخش مهمی از هویت ملی مردمان ایران بوده و هستند. الگوسازی این مشاهیر برای جوانان بی تردید اثرات فراوان خواهد داشت و زمینه های رشد و شکوفایی نسل جدید را مهیاتر خواهد کرد. نباید اجازه داد این مشاهیر فراموش شوند یا بخاطر کم کاری های دست اندرکاران، مفاخر و مشاهیر ما توسط کشورهای دیگر به نفع خودشان مصادره شوند. موزه های مفاخر و مشاهیر باید در همه جای ایران نه فقط در پایتخت بلکه در مراکز استانها و شهرستانها گسترش یابند.

توجه به موزه از جنبه دیجیتال سازی و بهره گیری از هوش مصنوعی

استفاده از فناوری های نوین و فضای مجازی و پلتفرم های دیجیتال و راهنماهای هوشمند و روایت گری آنلاین، دسترسی های آسان به آثار و منابع موزه ها و مقولاتی از این دست، از واقعیت های اجتناب ناپذیر موزه و موزه داری است. تجارب بین‌المللی در امر موزه داری نشان می‌دهد که کشورها با استفاده از فناوری‌های هوشمند توانسته‌اند دقت برنامه‌ریزی های علمی و فرهنگی، کیفیت بازید ها و تجربه های موزه ای را بطور معجزه آسایی افزایش داده و ریسک سرمایه‌گذاری های بی حاصل را کاهش دهند و نرخ موفقیت پروژه‌ها را ارتقا بخشند. استفاده از سامانه‌های هوشمند نه تنها یک انتخاب فناورانه بلکه یک ضرورت مدیریتی برای توسعه سرمایه‌گذاری و بهره برداری در زمینه های میراث فرهنگی و گردشگری محسوب می‌شود.

توجه به موزه از جنبه موزه گردی و تجربه اندوزی

موزه مکانی فرهنگی، هنری، تاریخی و آموزشی است و البته در کنار اینها قابلیت تفریحی و غنی سازی اوقات فراغت مردم و بازدید کنندگان را هم دارد. اما در مرحله اول موزه ها مخازن دانش و مراکز نگهداری تجربه های بشری هستند و بازدید کنندگان موزه هم آنگونه که آمارهای جهانی نشان می دهد، بیشتر با رویکرد فرهنگی به موزه ها می روند. پس مقوله موزه گردی به شکل تعریف شده و ساختارمند به گونه ای است که بازدید کنندگان و پژوهشگران را در موقعیت درک و شناخت بهتر از جهان قرار می دهد. بهرحال موزه، موسسه ای است که مجموعه ای از دستاوردهای دانش بشری را گردآوری و حفاظت کرده و با دسته بندی و مستندنگاری، آن مجموعه ها را به نمایش می گذارد لذا  بازدید کنندگان علاقه مند برای بازید از موزه ها این قابلیت موزه ها را مد نظر دارند. ممکن است مخاطبان موزه ها با انگیزه های متفاوتی مانند پژوهش، یادگیری، تجربه آموزی، گذران اوقات فراغت، گردش و تفریح و تفنن و به بازدید موزه بروند. بهمین خاطر بازدیدهای موزه ای و نیز شناختی که این بازدیدها با خود به همراه می آورد قاعدتا یکسان نیستند.

توجه به موزه از جنبه تحکیم و تقویت ارتباط آن با گردشگری

صنعت گردشگری اهمیت ویژه ای برای کشور ما دارد به خصوص اینکه قرار بوده و هست که درآمد گردشگری به عنوان جایگزین درآمد فروش نفت باشد. بنابراین نقشی کلیدی برعهده گردشگری برای رهایی از اقتصاد تک محصولی گذاشته شده است و گردشگری از اولویت های توسعه است. در همین رابطه موزه ها که از جاذبه و ظرفیت بالایی برای جذب مخاطبان و گردشگران جهانی برخوردارند خیلی اهمیت دارند و می توانند یکی از ابزارهای رشد و پیشرفت فرهنگی و اقتصادی کشور باشند.

رابطه موزه ها و گردشگری رابطه ای دوسویه است. توسعه گردشگری در کنار مزیت‌های اقتصادی، مزیت‌های دیگری هم دارد. با گسترش گردشگری که یکی از صنایع پولساز جهان است امکان رشد اشتغال‌ و کسب درآمد بهتر مردم مهیا می شود و چرخش بیشتر پول و سرمایه، امکان سرمایه گذاری در زمینه میراث فرهنگی و گسترش و تجهیز و توسعه موزه ها را هم بهتر از قبل فراهم می کند. بهرحال بازدید از موزه ها برای گردشگران فرهنگی- تاریخی جهان همیشه از جذابیت برخوردار بوده و هر موزه، می تواند یک مقصد گردشگری باشد.

انتهای پیام/