داریوش ذوالفقاری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و رئیس پایگاه پژوهشی میراث دفاع در پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری در یادداشتی درباره هفته دفاع مقدس نوشت: هفته دفاع مقدس، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر ایران است؛ در این فرصت، دفاع از سرزمین با مفاهیمی چون ایثار، شجاعت، همبستگی ملی و پاسداری از هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان پیوند خورد.

هشت سال دفاع مقدس را نمی‌توان تنها در میدان‌های نبرد و رویدادهای نظامی خلاصه کرد؛ این دوران، بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران است که آثار آن در فرهنگ، ادبیات، هنر و میراث مادی و معنوی کشور همچنان باقی است.

ایران، سرزمینی با پیشینه دیرپای دفاع از استقلال و تمامیت ارضی خویش است. از روایت‌های حماسی شاهنامه تا حوادث تاریخ معاصر، دفاع از میهن همواره با ارزش‌هایی فراتر از پیروزی نظامی همراه بوده است. فردوسی در شاهنامه، در کنار ستایش دلاوری، بر خردمندی، دادگری و پرهیز از بیداد نیز تأکید می‌کند. در این منظومه بزرگ، پهلوانی تنها به توان بازو نیست؛ پهلوان راستین کسی است که قدرت خویش را در خدمت پاسداری از سرزمین، مردم و راستی قرار دهد.

از این منظر، دفاع مقدس را نیز می‌توان در امتداد سنت تاریخی و فرهنگی دفاع از ایران بازخوانی کرد؛ البته با توجه به ویژگی‌های خاص تاریخی، اجتماعی و اعتقادی آن. رزمندگانی که در برابر تجاوز ایستادند، از نسل‌ها، اقوام، زبان‌ها و گروه‌های گوناگون این سرزمین بودند. آنچه آنان را در کنار یکدیگر قرار داد، احساس مسئولیت در برابر میهن و آینده آن بود.

بااین‌حال، بزرگداشت دفاع مقدس نباید به تکرار خاطرات و برگزاری آیین‌های سالانه محدود شود. پاسداشت حقیقی این دوران، مستلزم شناخت دقیق تاریخ، حفظ اسناد و آثار، ثبت روایت‌های معتبر و انتقال آگاهانه تجربه‌های آن به نسل‌های آینده است. هر سنگر، هر یادمان، هر نامه، هر تصویر و هر روایت شفاهی می‌تواند بخشی از حقیقت تاریخی آن روزگار را در خود نگاه داشته باشد.

در این میان، میراث دفاع مقدس جایگاهی ویژه دارد. میدان‌های نبرد، بناها، یادمان‌ها، اشیای برجای‌مانده، اسناد و خاطرات رزمندگان و مردم، تنها یادگارهای گذشته نیستند؛ منابعی ارزشمند برای پژوهش‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌روند. مستندسازی علمی این آثار، حفاظت اصولی از آن‌ها و پرهیز از هرگونه دخل‌وتصرفی که اصالت تاریخی‌شان را مخدوش کند، ضرورتی انکارناپذیر است.

به باور من، میراث دفاع مقدس زمانی به‌درستی شناخته و پاسداری می‌شود که در کنار روایت رشادت‌ها، به رنج‌های انسانی جنگ نیز توجه کنیم؛ به خانواده‌هایی که عزیزان خود را از دست دادند، به جانبازانی که آثار جنگ را همچنان با خود دارند، به شهرها و روستاهایی که آسیب دیدند و به مردمی که در دشوارترین شرایط، زندگی و امید را زنده نگاه داشتند. تاریخ دفاع مقدس، تاریخ همه این انسان‌هاست.

امروز، مسئولیت ما تنها یادآوری گذشته نیست. باید از آن تجربه برای ساختن آینده بهره بگیریم. پاسداری از ایران، در روزگار صلح نیز معنا دارد: در حفظ میراث فرهنگی، گسترش دانش، تقویت همبستگی اجتماعی، پاسداشت کرامت انسان‌ها و کوشش برای آبادانی سرزمین. اگر دیروز دفاع از میهن در میدان نبرد جلوه می‌یافت، امروز می‌تواند در میدان علم، فرهنگ، خدمت صادقانه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی تداوم پیدا کند.

فراموش نکنیم که جنگ، با همه ضرورت‌هایی که دفاع در برابر تجاوز پدید می‌آورد، پدیده‌ای تلخ و ویرانگر است. بزرگداشت دفاع مقدس، ستایش جنگ نیست؛ ارج نهادن به انسان‌هایی است که برای پاسداری از سرزمین و مردم خویش ایستادگی کردند. پاسداشت یاد آنان باید با کوشش برای صلحی پایدار، عزتمندانه و مبتنی بر حفظ استقلال و حقوق ملت‌ها همراه باشد.

دفاع مقدس، میراثی برای شناخت گذشته و مسئولیتی برای ساختن آینده است. این میراث را باید با حقیقت‌جویی، پژوهش، حفاظت و انتقال درست به نسل‌های بعد پاس داشت؛ زیرا ملتی که تاریخ خود را آگاهانه بشناسد، در پاسداری از هویت و آینده خویش استوارتر خواهد بود.

یاد و نام همه جان‌باختگان راه دفاع از ایران گرامی باد.

انتهای پیام/