مهدی ده‌دار پژوهشگر و تسهیل‌گر توسعه پایدار روستایی و تهیه‌کننده پرونده برگزیده جایزه پاسداری از «میراث زنده و آب»، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی روستای کرمستج اظهار کرد: روستای کرمستج با برخورداری از ۲۵۸ برکه باران، یکی از نمونه‌های شاخص تداوم نظام سنتی ذخیره و مدیریت آب در جنوب ایران است؛ نظامی که بر پایه شناخت محیط، خرد جمعی، مشارکت اجتماعی و انتقال مهارت‌های بومی از نسلی به نسل دیگر شکل گرفته و همچنان کارکرد خود را حفظ کرده است.
او با اشاره به ساختار ویژه گنجینه‌های آبی کرمستج افزود: در بخش جنوبی روستا و در محله «طسه»، در مجاورت دامنه کوهی کم‌ارتفاع، شبکه‌ای متشکل از بیش از ۳۹ برکه به‌هم‌پیوسته قرار گرفته است که جلوه‌ای چشمگیر از دانش بومی ساخت، نگهداری و بهره‌برداری از آب‌انبارهای باران را به نمایش می‌گذارد.
این پژوهشگر ادامه داد: نکته قابل توجه آن است که این سنت صرفاً به گذشته تعلق ندارد و حتی در سال‌های اخیر نیز ساخت برکه‌های جدید و باززنده‌سازی سازه‌های قدیمی ادامه داشته است. در ۳۰ سال گذشته، ۵۰ برکه به همت خیر نیک‌اندیش منطقه، زنده‌یاد حاج عبدالحمید زینل، احداث یا باززنده‌سازی شده‌اند. این استمرار نشان می‌دهد که با یک میراث صرفاً تاریخی مواجه نیستیم، بلکه کرمستج دارای نظامی زنده و کاربردی برای مدیریت و ذخیره آب باران است.
آب؛ حاصل خرد جمعی و مسئولیت اجتماعی
ده‌دار با تأکید بر نقش دانش بومی در شکل‌گیری این نظام آبی بیان کرد: این سازوکار بر پایه شناخت دقیق محیط، مسیر حرکت روان‌آب‌ها، شیوه هدایت و ذخیره بارندگی و مهارت‌های فنی ساخت و نگهداری آب‌انبارها شکل گرفته است. دانشی که طی نسل‌های متوالی منتقل شده و در سال‌های خشکسالی و بی‌نظمی بارش‌ها نیز می‌تواند به افزایش تاب‌آوری جوامع محلی کمک کند.
او مشارکت مردم و خیران برکه‌ساز را یکی از ارکان اصلی این نظام اجتماعی دانست و افزود: در کرمستج، آب تنها یک نیاز فردی نیست، بلکه مسئولیتی جمعی و بخشی از فرهنگ خیر عمومی است. سنت ساخت برکه، وقف آب و فراهم کردن امکان بهره‌مندی همگان از منابع ذخیره‌شده، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان مدیریت منابع طبیعی، نیکوکاری و همبستگی اجتماعی در این روستاست.
این پژوهشگر با اشاره به ابعاد مختلف ارزش میراثی کرمستج گفت: اهمیت گنجینه آبی این روستا تنها در معماری و تعداد برکه‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه ارزش اصلی آن در پیوند هم‌زمان دانش بومی، مهارت فنی، مشارکت اجتماعی، فرهنگ نیکوکاری و کارکرد امروزی این سازه‌ها نهفته است. چنین الگویی می‌تواند برای دیگر مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران و حتی کشورهای منطقه مورد توجه قرار گیرد.
همکاری مردم محلی در مستندسازی میراث آب کرمستج
ده‌دار در ادامه با قدردانی از همکاری و مشارکت مردم محلی در تهیه پرونده میراث فرهنگی ناملموس کرمستج اظهار کرد: در این مسیر، ابوطالب محبی به‌عنوان نماینده خیران حوزه برکه‌سازی، عبدالحمید سیار رئیس شورای اسلامی و علیرضا خدیش دهیار روستا، با ارائه اطلاعات و مستندات محلی همکاری ارزشمندی داشتند که شایسته قدردانی است.
او افزود: پژوهش میدانی و تهیه مستند کوتاه این پرونده تخصصی نیز به‌صورت مشترک بر عهده دو فیلم‌ساز جوان لارستانی، عدنان دلخسته و احسان فرنام، بوده است که در ثبت تصویری و معرفی این میراث نقش داشتند.
این پژوهشگر و تسهیل‌گر توسعه پایدار روستایی تأکید کرد: تجربه کرمستج تنها به ساخت صدها آب‌انبار محدود نمی‌شود، بلکه روایتگر تداوم یک فرهنگ مدیریت آب است؛ فرهنگی که از گذشته به امروز رسیده و همچنان به‌عنوان میراثی زنده و پویا در متن زندگی مردم این منطقه جریان دارد.
کرمستج؛ روستای برکه‌ها در جنوب فارس
بر اساس اطلاعات محلی، روستای کرمستج در بخش مرکزی شهرستان لارستان و در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری جاده لار ـ بستک قرار دارد. این روستا با وجود قرار گرفتن در محاصره کوه‌ها، تابستان‌هایی گرم و سوزان را تجربه می‌کند و آب باران در طول سال یکی از منابع مهم تأمین آب آن به شمار می‌رود.
منابع آب آشامیدنی اهالی همچنان از برکه‌هایی تأمین می‌شود که در گذشته با مصالحی همچون ساروج و در دوره‌های جدید با استفاده از سیمان و بتن ساخته شده‌اند و با هدایت و ذخیره آب باران، امکان دسترسی به این منبع حیاتی را فراهم می‌کنند.
کرمستج در جنوب استان فارس، از نمونه‌های شاخص سنت ساخت آب‌انبارهای خیرساز و موقوفه به شمار می‌رود؛ سنتی نیکوکارانه که از روزگاران گذشته تاکنون ادامه یافته و همچنان از سوی خیران محلی دنبال می‌شود.
این روستا با جمعیتی بالغ بر سه‌هزار و ۲۴۸ نفر و برخورداری از ۲۵۸ آب‌انبار، به «روستای برکه‌ها» شهرت یافته است. نام نیکوکاران و سازندگان بسیاری از این سازه‌های تاریخی نیز بر پیشانی برکه‌ها نقش بسته و یادگار مشارکت نسل‌های مختلف مردم در تأمین آب و خدمت به جامعه محلی است.
برخی از برکه‌های کرمستج نیز بر اساس روایت‌ها و اطلاعات محلی، قدمتی بسیار کهن دارند و قدمت شماری از آن‌ها به دوره‌های پیش از ظهور اسلام، یا به تعبیر مردم منطقه، «دوران گبرنشین‌ها» نسبت داده می‌شود؛ موضوعی که ضرورت بررسی‌های تاریخی، باستان‌شناختی و مستندسازی دقیق‌تر این مجموعه ارزشمند را دوچندان می‌کند.
انتهای پیام/
نظر شما