سعید عریان چهره ماندگار میراث‌فرهنگی، پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی و استاد متون پهلوی دانشگاه علامه طباطبایی در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا، با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی در ثبت تجربه‌های زیسته و ناگفته‌های فعالان حوزه میراث‌فرهنگی اظهار کرد: برخلاف بسیاری از روایت‌های مکتوب که ممکن است صرفا بر دیدگاه نویسنده استوار باشند، تاریخ شفاهی این امکان را فراهم می‌کند که افراد درباره تجربه‌هایی سخن بگویند که در جریان فعالیت حرفه‌ای خود با آن‌ها مواجه شده‌اند؛ تجربه‌هایی که چه‌بسا هیچ‌گاه در اسناد رسمی ثبت نشده باشند.
او با بیان اینکه تاریخ شفاهی در بسیاری از کشورهای جهان سابقه‌ای طولانی دارد، افزود: این شیوه می‌تواند اطلاعات ارزشمندی را برای نسل‌های آینده حفظ کند؛ به‌ویژه درباره موضوعاتی که در منابع مکتوب کمتر به آن‌ها پرداخته شده است. خوشبختانه آغاز این مسیر در وزارت میراث‌فرهنگی می‌تواند زمینه مناسبی برای ثبت تجربه‌های کارشناسان و پیشکسوتان فراهم کند.
این پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی با تاکید بر ضرورت بهره‌برداری عملی از روایت‌های ثبت‌شده، تصریح کرد: مسئله اساسی تنها ضبط و نگهداری خاطرات نیست، بلکه باید مشخص شود این اطلاعات با چه هدفی گردآوری می‌شوند و قرار است چه کاربردی داشته باشند. اگر هدف از ابتدا روشن نباشد، ممکن است فعالیت‌های پژوهشی به اقداماتی تکراری تبدیل شوند که نتیجه مشخصی به همراه ندارند.
عریان با اشاره به تجربه‌های خود در حوزه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، ادامه داد: پیش از آغاز هر فعالیت پژوهشی باید روشن باشد که داده‌های گردآوری‌شده قرار است در چه مسیری به کار گرفته شوند. برای مثال، جمع‌آوری اطلاعات درباره گویش‌ها زمانی اثربخش خواهد بود که هدف نهایی پژوهش از ابتدا تعیین شده باشد.
او افزود: این مسئله در حوزه‌های مختلف، از مردم‌شناسی و باستان‌شناسی تا گردشگری و میراث‌فرهنگی، اهمیت دارد. باید بدانیم چه مسئله‌ای را دنبال می‌کنیم، چرا اطلاعاتی را گردآوری می‌کنیم و قرار است بر اساس آن‌ها چه تصمیمی گرفته شود. تاریخ شفاهی نیز از این قاعده مستثنا نیست و باید با هدف‌گذاری روشن و برنامه‌ای مشخص پیش برود.
این استاد دانشگاه در ادامه، با اشاره به اهمیت ثبت تجربه‌های افراد آگاه و متخصص، به نمونه ضبط خاطرات و اطلاعات سیدعبدالله انوار درباره تاریخ و جغرافیای تهران اشاره کرد و گفت: انوار شناختی گسترده از پیشینه املاک و محله‌های تهران داشت و می‌توانست زنجیره مالکیت و تغییرات مربوط به آن‌ها را با جزئیات بیان کند.
به گفته عریان، در مقطعی حدود ۲۰ نوار کاست از روایت‌های او ضبط شده بود؛ نمونه‌ای از اطلاعات ارزشمندی که ثبت آن‌ها می‌توانست برای پژوهش‌های تاریخی و شهری بسیار راهگشا باشد.
این چهره ماندگار میراث‌فرهنگی، با طرح این پرسش که سرنوشت چنین اسناد و ضبط‌هایی چه شده و اکنون کجا نگهداری می‌شوند، بر ضرورت توجه به چرخه کامل مستندنگاری تاکید کرد و افزود: ثبت اطلاعات زمانی نتیجه‌بخش است که محل نگهداری، شیوه دسترسی، امکان استفاده پژوهشگران و کاربردهای بعدی آن نیز مشخص باشد. اگر محتوای ارزشمندی گردآوری شود، اما سرنوشت آن روشن نباشد یا امکان استفاده از آن فراهم نشود، بخشی از ظرفیت این اقدام از دست خواهد رفت.
این چهره ماندگار میراث‌فرهنگی در پایان تاکید کرد: پروژه تاریخ شفاهی وزارت میراث‌فرهنگی زمانی می‌تواند به دستاوردی ماندگار تبدیل شود که از مرحله ثبت و ضبط روایت‌ها فراتر برود و به تحلیل تجربه‌ها، تعیین اهداف پژوهشی و استفاده از نتایج در برنامه‌ریزی‌های آینده بینجامد.
به اعتقاد عریان، توجه به تجربه پیشکسوتان و حفظ حافظه تاریخی سازمان می‌تواند زمینه‌ای برای تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر و جلوگیری از تکرار خطاهای گذشته فراهم کند.
انتهای پیام/
نظر شما