به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، در نشست معرفی بانک اطلاعات هنرمندان هنرهای ملی با محوریت هنرمندان استان قزوین ۲۷ مهرماه، شهرزاد امین شیرازی، رئیس گروه پژوهشی هنرهای ملی، و زهرا عرب علیدوستی مسئول بانک اطلاعات هنرمندان، درباره اهداف، روند شکل‌گیری و اهمیت راهبردی بانک اطلاعات هنرمندان کشور سخن گفتند. همچنین شماری از هنرمندان فعال در حوزه هنرهای سنتی استان قزوین در این برنامه حضور داشتند.
شهرزاد امین شیرازی، رئیس گروه پژوهشی هنرهای ملی، با تأکید بر اهمیت گردآوری اطلاعات هنرمندان و هنرهای ملی کشور، این فعالیت را یکی از محورهای مهم مأموریت‌های این مجموعه دانست.
او با اشاره به تنوع و غنای هنرهای ملی در استان قزوین گفت: معرفی هنرمندان و رشته‌های هنری این استان، علاوه بر نمایش گستردگی ظرفیت‌های هنری کشور، اهمیت ایجاد و تکمیل بانک اطلاعات هنرمندان را نیز آشکار می‌کند.
امین شیرازی تأکید کرد: گردآوری اطلاعات، به‌تنهایی و بدون هدف‌گذاری روشن، نمی‌تواند به نتایج مؤثر و ماندگار منجر شود.
به گفته او، این بانک اطلاعاتی باید بر اساس چشم‌اندازی مشخص و متناسب با نیازهای روز بازبینی و به‌روزرسانی شود تا بتواند تصویری دقیق از ظرفیت‌های هنری کشور ارائه دهد.
رئیس گروه پژوهشی هنرهای ملی، شناسایی و حفظ سرمایه‌های ملی را محور اصلی این برنامه دانست و اظهار کرد که بخشی از این سرمایه‌ها در دانش، مهارت، تجربه و میراث معنوی نهفته است؛ سرمایه‌هایی که حاصل تلاش نسل‌های گذشته‌اند و امروز مسئولیت پاسداری از آن‌ها بر عهده نسل حاضر قرار دارد.
او با اشاره به اینکه حفظ این سرمایه‌ها بدون شناخت دقیق آن‌ها امکان‌پذیر نیست، بانک اطلاعات هنرمندان را ابزاری برای پاسخ‌گویی به این پرسش دانست که کشور چه ظرفیت‌هایی در حوزه هنرهای ملی در اختیار دارد و چگونه می‌توان از آن‌ها صیانت کرد.
امین شیرازی همچنین بر ضرورت مشارکت هنرمندان، ادارات کل استانی، مراکز آموزشی و پژوهشی و دیگر نهادهای فعال در حوزه هنرهای ملی تأکید کرد و از همه این مجموعه‌ها خواست با معرفی هنرمندان و درخواست ثبت هنرها و رشته‌های هنری مناطق مختلف، در تکمیل این بانک اطلاعاتی مشارکت کنند.
سرمایه‌های معنوی؛ مؤلفه‌ای تعیین‌کننده در قدرت فرهنگی کشورها
رئیس گروه پژوهشی هنرهای ملی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت فزاینده سرمایه‌های معنوی در جهان امروز گفت: در سال‌های پیش رو، دارایی‌های مادی به‌تنهایی نمی‌توانند معیار کافی برای سنجش توانمندی کشورها باشند و میراث فرهنگی، دانش هنری و سرمایه‌های معنوی نقش برجسته‌تری در جایگاه کشورها ایفا خواهند کرد.
او این ظرفیت‌ها را بخشی از قدرت نرم کشورها دانست و تأکید کرد: برای حفظ و تقویت آن‌ها باید از هم‌اکنون برنامه‌ریزی کرد؛ هرچند ممکن است این برنامه‌ریزی در سال‌های گذشته با جدیت کافی دنبال نشده باشد.
امین شیرازی با بیان اینکه هنوز برای اقدام مؤثر فرصت وجود دارد، بر ضرورت همکاری جمعی برای شناسایی، ثبت و حفظ هنرهای ملی تأکید کرد و خواستار مشارکت فعال هنرمندان و نهادهای مرتبط در این مسیر شد.
ثبت تجربه و لحظه خلق اثر، بخشی از مستندسازی میراث هنری کشور است
زهرا عرب علیدوستی در سخنان خود با تشریح روند شکل‌گیری بانک اطلاعات هنرمندان گفت: فعالیت در این زمینه از سال ۱۳۷۸ آغاز شده و در ادامه، با عبور از مراحل مختلف و شکل‌گیری آرشیوهای گوناگون، مسیر خود را ادامه داده است. این فعالیت‌ها در سال ۱۳۹۲ با وقفه و تغییراتی مواجه شد، اما پس از آن، با رویکردی تازه از سر گرفته شد و در ادامه، استفاده از شیوه‌های تصویری و ظرفیت‌های فناوری به تکمیل فرایند مستندسازی کمک کرد.
به گفته مسئول بانک اطلاعات هنرمندان، از سال ۱۳۹۶ و در چارچوب رویکردهای پژوهشگاه، این فعالیت در قالب طرحی پژوهشی دنبال شد تا اهداف و برنامه‌های آن با سیاست‌های کلان پژوهشگاه هماهنگ شود.
عرب علیدوستی شناسایی هنرمندان و آثار آنان، کشف استعدادهای هنری در مناطق مختلف کشور، شناخت هنرهای کمتر شناخته‌شده و در معرض فراموشی و ثبت آیین‌ها و لحظات ارزشمند خلق آثار را از مهم‌ترین اهداف این طرح برشمرد.
او با اشاره به اهمیت ثبت فرایند آفرینش هنری توضیح داد: مستندسازی تنها به ثبت یک اثر نهایی محدود نمی‌شود؛ بلکه شناخت تجربه، مهارت و شیوه کار هنرمند نیز اهمیت دارد. از این منظر، ثبت لحظات خلق اثر می‌تواند امکان انتقال بخشی از دانش و تجربه هنرمندان به نسل‌های آینده را فراهم کند و تصویری دقیق‌تر از میراث هنری کشور به دست دهد.
مسئول بانک اطلاعات هنرمندان همچنین بر ضرورت طبقه‌بندی تخصصی اطلاعات تأکید کرد و گفت: گردآوری داده‌ها زمانی ارزشمند خواهد بود که اطلاعات ثبت‌شده با جزئیات کافی و بر اساس یک چارچوب مشخص تنظیم شوند و امکان استفاده پژوهشی از آن‌ها وجود داشته باشد.
به گفته عرب علیدوستی، این اطلاعات می‌توانند در برنامه‌ریزی نمایشگاه‌ها، برگزاری نشست‌های تخصصی، ایجاد ارتباط میان هنرمندان و تسهیل تبادل تجربه و دانش میان فعالان رشته‌های مختلف هنری مورد استفاده قرار گیرند.
قزوین؛ نخستین گام در گسترش فعالیت‌های استانی طرح
او در ادامه به روند اجرای طرح در استان قزوین اشاره کرد و گفت: این فعالیت پیش‌تر در تهران دنبال می‌شد و در برخی موارد، گروه پژوهشی برای انجام مصاحبه و مستندسازی به استان‌های دیگر سفر می‌کرد.
مسئول بانک اطلاعات هنرمندان با قدردانی از همراهی مسئولان و کارشناسان استان قزوین، این استان را نخستین استانی معرفی کرد که در چارچوب این مرحله از طرح، برای همکاری و مشارکت در فرایند مستندسازی اعلام آمادگی کرد.
عرب علیدوستی از حمایت معاونت صنایع‌دستی استان قزوین، کارشناسان و هنرمندان محلی قدردانی کرد و نقش همکاری‌های استانی را در پیشبرد اهداف پژوهشی این طرح مهم دانست.
به گفته او، در این مرحله، پس از دریافت اطلاعات اولیه هنرمندان و بررسی سوابق آموزشی، اجرایی و حرفه‌ای آنان، تعدادی از هنرمندان برای انجام مصاحبه‌های تخصصی انتخاب شدند. با توجه به محدودیت‌های زمانی و اجرایی، از میان افراد معرفی‌شده، هشت هنرمند برای این مرحله از مستندسازی در نظر گرفته شدند.
این فرایند با دریافت اطلاعات اولیه و بررسی سوابق هنرمندان آغاز شد و سپس، متناسب با رشته هنری و ویژگی‌های حرفه‌ای هر فرد، گفت‌وگوهای تخصصی در دستور کار قرار گرفت. به این ترتیب، پرسش‌ها صرفاً به یک الگوی ثابت محدود نبودند و متناسب با تجربه و زمینه فعالیت هر هنرمند تنظیم می‌شدند.
مستندسازی هنرهای کمتر شناخته‌شده و ثبت دانش هنرمندان
عرب علیدوستی با اشاره به تنوع رشته‌های هنری مورد بررسی در استان قزوین، بر اهمیت توجه به هنرهایی تأکید کرد: با وجود برخورداری از پیشینه و ظرفیت فرهنگی، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. در این مرحله، هنرمندانی از حوزه‌های مختلف هنرهای سنتی، از جمله نگارگری، ساخت کاغذهای سنتی، گره‌چینی و خراطی و بازسازی سازهای باستانی، مورد توجه قرار گرفتند.
مسئول بانک اطلاعات هنرمندان با اشاره به اهمیت ساخت کاغذهای سنتی، این هنر را از منظر تأمین مواد اولیه مورد نیاز هنرمندان نگارگری، کتابت و خوشنویسی حائز اهمیت دانست و بر ضرورت مستندسازی تجربه‌های استادکاران این حوزه تأکید کرد.
همچنین ثبت دانش و تجربه هنرمندان فعال در ساخت سازهای باستانی و دیگر رشته‌های تخصصی، بخشی از تلاش این طرح برای شناسایی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده و حفظ مهارت‌های هنری به شمار می‌رود.
عرب علیدوستی در پایان، ضمن قدردانی از همراهی هنرمندان، کارشناسان و مسئولان استانی، از حمایت‌های محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی، و همکاری اعضای گروه پژوهشی قدردانی کرد. او همچنین از مشارکت پژوهشگران و مستندسازان این طرح، از جمله خوشنویس، سعید رهنما و نوری‌نژاد، در پیشبرد مراحل مختلف کار یاد کرد.
معرفی هنرمندان و ظرفیت‌های هنری استان قزوین
در این نشست، میثاق گودرزی، معاون صنایع‌دستی استان قزوین، و شماری از هنرمندان این استان حضور داشتند.
از جمله حاضران می‌توان به سیداحمد عقیلی‌طیب، هنرمند نگارگر؛ همای بابااولادی، فعال در حوزه ساخت کاغذهای سنتی؛ و علی قربانی، فعال در حوزه گره‌چینی، اشاره کرد.
حضور این هنرمندان فرصتی برای معرفی بخشی از ظرفیت‌های هنرهای سنتی استان قزوین و تبیین اهمیت ثبت دانش، مهارت و تجربه استادکارانی فراهم کرد که فعالیت حرفه‌ای آنان می‌تواند در حفظ و انتقال میراث هنری کشور نقش مؤثری داشته باشد.
بانک اطلاعات هنرمندان هنرهای ملی با تمرکز بر شناسایی ظرفیت‌های هنری، مستندسازی تجربه‌های حرفه‌ای و ایجاد بستری برای استفاده پژوهشی از اطلاعات گردآوری‌شده، می‌تواند زمینه مناسبی برای برنامه‌ریزی هدفمندتر در حوزه هنرهای ملی فراهم کند. تحقق این هدف، علاوه بر فعالیت‌های پژوهشی، به همکاری مستمر هنرمندان، کارشناسان و نهادهای فرهنگی در سراسر کشور وابسته است.
گفتنی است؛ در راستای سیاست‌های پژوهشگاه میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری مبنی بر ضرورت مستندسازی و صیانت از حافظه تاریخی استان‌ها، گروه هنرهای ملی با برگزاری نشست گزارش به همکاران و ارائه نتایج سفرهای پژوهشی به استان قزوین گامی استوار در مسیر ثبت میراث ناملموس هنری برداشت.
این نشست که در مجموعه گروه پژوهشی هنرهای ملی در تاریخ بیست و هفتم مهرماه ۴۰۵ برگزار شد به بررسی دستاوردها عملیاتی تیم مستند نگاری در جریان سفر پژوهشی به قزوین پرداخت.
تیم مستند نگاری بانک اطلاعات هنرمندان در روزهای یکم تا سوم شهریور ماه ۱۴۰۵ با هدف گردآوری دانش و تجربیات هنرمندان پیشکسوت سفر تخصصی به این استان را داشتند.
این عملیات میدانی با محور انجام مصاحبه‌های تخصصی با اساتید رشته‌های مختلف از جمله نگارگری، تذهیب، مرمت، گره چینی، سفالگری و صنایع دستی انجام شد تا از این طریق بانک اطلاعات هنرمندان تکمیل و میراث فرهنگی استان در قالب تاریخ شفاهی ثبت شود.
این تیم در استان قزوین شامل؛ زهرا عرب علیدوستی به عنوان مسئول بانک اطلاعات هنرمندان و پژوهشگران مستند نگاری، فرید رهنما به عنوان پژوهشگر بخش مستندسازی، مریم خوشنویس به عنوان کارشناس هنری و پژوهشگر حوزه طراحی سنتی، نازنین نوری نژاد از اداره روابط عمومی پژوهشگاه و میثاق گودرزی به عنوان معاون صنایع دستی قزوین بود.
در بخش آموزشی مهارتی در حاشیه این نشست برای آشنایی بیشتر با ظرافت‌های فنی هنرهای سنتی، سهیلا اسکندری نگارگر آموزش فن و شیوه اجرایی قطایی کاغذ به شیوه قدما را برگزار کرد که این تجربه عملی با استقبال متخصصان و پژوهشگران روبرو شد.
انتهای پیام/
نظر شما