الهام گوران، خبرنگار حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری صدا و سیما، عضو کمیته تاریخ شفاهی خبرنگاران حوزه میراث‌فرهنگی گردشگری صنایع‌دستی در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به شکل‌گیری تدریجی خبرنگاری تخصصی میراث‌فرهنگی گردشگری و صنایع‌دستی از اواخر دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، گفت: مطالبه‌گری مستمر، عمیق و تخصصی خبرنگاران این حوزه، علاوه بر تأثیرگذاری بر نحوه تعامل مسئولان، به شکل‌گیری مطالبه عمومی برای حفاظت از میراث‌فرهنگی منجر شده است.

الهام گوران، درباره زمان شکل‌گیری خبرنگاری میراث‌فرهنگی و گردشگری به‌عنوان یک حوزه تخصصی در رسانه‌های ایران اظهار کرد: از اواخر دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، هم‌زمان با راه‌اندازی خبرگزاری میراث فرهنگی (CHN) و ایجاد صفحه‌های اختصاصی میراث‌فرهنگی در روزنامه‌ها، این حوزه خبری به‌تدریج شکل گرفت. در همین دوره، در صداوسیما و گروه فرهنگی و هنری شبکه خبر نیز حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری به‌صورت تخصصی مورد توجه قرار گرفت.

او با اشاره به عوامل مؤثر در تبدیل میراث‌فرهنگی و گردشگری از موضوعی حاشیه‌ای به یک حوزه خبری مستقل افزود: در دوره اصلاحات، علاوه بر میراث‌فرهنگی، موضوعاتی مانند علم و فناوری و کتاب نیز به‌عنوان حوزه‌های تخصصی بیشتر مورد توجه بدنه رسانه‌ها قرار گرفتند. افزایش تقاضا برای تمرکز رسانه‌ها بر موضوعات تخصصی، از مهم‌ترین عوامل انتقال این موضوعات از حاشیه به متن رسانه‌ها بود.

این فعال رسانه‌ای، حمایت نهادها و بنگاه‌های رسانه‌ای را در کنار پشتیبانی مسئولان مرتبط با حوزه میراث‌فرهنگی، از عوامل مؤثر در شکل‌گیری این جریان دانست و گفت: این حمایت‌ها نقش مهمی در ترغیب خبرنگاران علاقه‌مند و ایجاد زمینه برای شکل‌گیری جریان خبرنگاری تخصصی میراث‌فرهنگی داشت.

خبرنگاری میراث‌فرهنگی فراتر از اطلاع‌رسانی است

گوران درباره مسئولیت اجتماعی خبرنگاران در مواجهه با تهدید آثار تاریخی و موقعیت‌هایی که ضرورت واکنش فراتر از اطلاع‌رسانی را ایجاد می‌کند، بیان کرد: خبرنگاری کاری تمام‌وقت و عمیق است و گاهی نمی‌توان مرز وظیفه اطلاع‌رسانی را به‌درستی تعریف کرد تا بتوان به فضایی فراتر از آن دست یافت. بدون تردید در موارد زیادی با موقعیت‌هایی مواجه شده‌ام که در برابر یک خبر، یک جریان یا عملکرد برخی افراد، لازم بوده است فراتر از وظیفه اطلاع‌رسانی واکنش نشان دهم.

او با تأکید بر تأثیر مطالبه‌گری خبرنگاران بر عملکرد مسئولان و افکار عمومی توضیح داد: مطالبه‌گری مستمر، عمیق و تخصصی که از ویژگی‌های خبرنگاری میراث‌فرهنگی است، می‌تواند بر میزان و نحوه تعامل مسئولان با خبرنگاران تأثیر بگذارد.

عضو کمیته تاریخ شفاهی خبرنگاران حوزه میراث‌فرهنگی ادامه داد: خبرنگاران این حوزه اساساً در جست‌وجوی سوژه و مطالبه‌گری هستند و منتظر دریافت خبر از سوی دستگاه‌های مسئول نمی‌مانند. جریان ارتباطی تهیه و تولید خبر در حوزه میراث‌فرهنگی، بیشتر از سمت خبرنگار به مسئول شکل می‌گیرد و همین موضوع مسئولان را در فضای پاسخ‌گویی قرار می‌دهد. در افکار عمومی نیز تکرار و پیگیری موضوعات مرتبط با میراث‌فرهنگی، به شکل‌گیری فضای مطالبه‌گری کمک می‌کند.

پاسخ‌گویی مسئولان؛ یکی از دشواری‌های خبرنگاری میراث‌فرهنگی

گوران درباره مهم‌ترین دشواری‌های خبرنگاری میراث‌فرهنگی در سه دهه گذشته اظهار کرد: شاید مهم‌ترین مسئله در این زمینه، دریافت پاسخ درست در برابر پرسش‌ها باشد. واکنش‌ها به مسائل پرچالش این حوزه همیشه سریع و فوری نیست و گاهی برای دریافت پاسخ یک مطالبه باید سال‌ها پیگیری کرد.

او افزود: در چنین شرایطی، خبرنگار نباید اجازه دهد طولانی شدن زمان، نفس و ریتم پیگیری مطالبه را از بین ببرد؛ موضوعی که به‌خودی‌خود دشوار است. چندبخشی بودن برخی مسائل میراث‌فرهنگی نیز گاهی موضوعات را پیچیده و به کلافی سردرگم تبدیل می‌کند. از سوی دیگر، شانه خالی کردن برخی مسئولان از پاسخ‌گویی، روند اطلاع‌رسانی را دشوارتر می‌کند.

این فعال رسانه‌ای درباره جایگاه حرفه‌ای خبرنگاری میراث‌فرهنگی در مقایسه با سایر حوزه‌های خبری نیز گفت: به‌مرور جایگاه این حوزه ارتقا پیدا کرده است. در دولت‌های اخیر، رؤسای جمهور از موزه ملی ایران بازدید کرده‌اند و در سخنرانی‌ها و سفرهای خود به مسائل اساسی حوزه میراث‌فرهنگی ورود داشته‌اند؛ با این حال، انتظار می‌رود جایگاه این حوزه بیش از پیش ارتقا یابد.

تاریخ شفاهی خبرنگاران؛ ضرورتی برای شناخت گذشته رسانه‌ای میراث‌فرهنگی

گوران با تأکید بر ضرورت ثبت تاریخ شفاهی خبرنگاران میراث‌فرهنگی بیان کرد: اساساً تاریخ شفاهی در هر حوزه‌ای ضروری است، اما در این زمینه، با توجه به نوپا بودن خبرنگاری تخصصی میراث‌فرهنگی و اینکه شاید حدود ۲۵ سال از عمر آن گذشته باشد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

او با طرح این پرسش که آیا مطبوعات، خبرگزاری‌ها و صداوسیما پیش از شکل‌گیری خبرنگاری میراث‌فرهنگی به این موضوع پرداخته‌اند یا خیر، افزود: باید بررسی شود که رسانه‌ها پیش از دهه ۸۰ چگونه به موضوع میراث‌فرهنگی می‌پرداختند و اساساً شیوه پرداخت آن‌ها به این موضوعات چگونه بوده است.

عضو کمیته تاریخ شفاهی خبرنگاران حوزه میراث‌فرهنگی، یکی از بخش‌های کمتر شناخته‌شده تاریخ رسانه‌ای این حوزه را چگونگی فعالیت خبرنگاران پیش از دهه ۸۰ دانست و گفت: رسیدن به پاسخ این پرسش اساسی که خبرنگاران پیش از دهه ۸۰ چگونه عمل می‌کردند، از موضوعات مهمی است که باید در تدوین تاریخ شفاهی مورد توجه قرار گیرد.

گوران در پایان درباره نقش تاریخ شفاهی خبرنگاران در شناخت تاریخ حفاظت و مدیریت میراث‌فرهنگی ایران اظهار کرد: این اقدام از طریق پرداختن به ضرورت خبرنگاری تخصصی، اهمیت این حوزه را روشن می‌کند و نشان می‌دهد دانش، جست‌وجو، پیگیری و مطالبه‌گری چه جایگاهی در اطلاع‌رسانی میراث‌فرهنگی دارند. مهم‌تر از همه، تاریخ شفاهی خبرنگاران می‌تواند ساختار مدیریتی و سازمانی حوزه میراث‌فرهنگی را نیز مورد واکاوی قرار دهد و شناخت دقیق‌تری از روندهای مدیریتی و حفاظتی این حوزه به دست دهد.

انتهای پیام/