لایه‌های مختلف استقرار انسانی در مطالعات باستان‌شناسی با استفاده از روش لایه‌نگاری از یکدیگر تفکیک می‌شود

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری با اشاره به اهمیت لایه‌بندی محوطه تپه قلعه گِلی شهرستان خانمیرزا گفت: در مطالعات باستان‌شناسی با استفاده از روش لایه‌نگاری، لایه‌های مختلف استقرار انسانی از یکدیگر تفکیک می‌شود تا بتوان ویژگی‌های هر دوره، نحوه زندگی جوامع و تغییرات فرهنگی و اجتماعی را بررسی کرد.

به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا، علی‌اصغر نوروزی روز چهارشنبه ۲۷ آبان‌ماه جاری در حاشیه بازدید خبرنگاران چهارمحال و بختیاری از محوطه تپه قلعه گِلی شهرستان خانمیرزا گفت: براساس مطالعات اولیه، قدمت تپه قلعه گِلی به حدود هفت هزار سال پیش می‌رسد و با تکمیل کاوش‌ها این احتمال وجود دارد که شواهدی از دوره‌های قدیمی‌تر نیز شناسایی شود.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی چهارمحال و بختیاری افزود: شواهد به‌دست‌آمده از بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد این محوطه در حدود هفت هزار سال پیش از مراکز مهم استقرار انسانی در منطقه بوده است.

نوروزی به شواهد فعالیت‌های اقتصادی و تولیدی در این محوطه اشاره و تصریح کرد: یافته‌های سطحی از جمله شواهد مربوط به کوره‌های سفالگری نشان می‌دهد فعالیت‌های تولیدی در این منطقه جریان داشته و این محوطه علاوه‌بر برخورداری از ظرفیت‌های کشاورزی و دامپروری، در زمینه تولید و مدیریت منابع هم اهمیت داشته است.

وی وسعت و موقعیت جغرافیایی محوطه را از عوامل موثر در جایگاه آن دانست و یادآور شد: شواهد موجود نشان می‌دهد این مکان در دوره پیش از تاریخ تنها یک سکونتگاه معمولی نبوده و نقش مرکزی در محدوده جغرافیایی خود داشته است.

رئیس پژوهشکده اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: اهمیت تاریخی محوطه تپه قلعه گِلی خانمیرزا در دوره‌های بعد تداوم یافته است؛ به‌گونه‌ای که یافته‌های مربوط به دوران تاریخی، به‌ویژه دوره ایلام میانه، ابعاد تازه‌ای از جایگاه این منطقه را آشکار می‌کند.

وی با اشاره به کتیبه‌های میخی کشف شده در این محوطه گفت: آثار نوشتاری به‌دست‌آمده، به‌ویژه کتیبه‌های مربوط به دوره ایلام میانه، اطلاعات ارزشمندی درباره جایگاه این محوطه در ساختار سیاسی و مذهبی آن دوران ارائه می‌دهد.

نوروزی تأکید کرد: براساس محتوای کتیبه‌ها، پادشاهان ایلامی برای انجام مناسک مذهبی و نذر و نیایش با هدف سلامتی خود و خانواده‌هایشان به این مکان مراجعه می‌کردند؛ موضوعی که اهمیت مذهبی این محوطه را در آن دوره نشان می‌دهد.

وی افزود: شواهد کتیبه‌ای از جایگاه فراتر از یک سکونتگاه محلی حکایت دارد، مجموعه این آثار نشان می‌دهد محوطه مورد مطالعه علاوه‌بر کارکرد مذهبی، از اهمیت اداری و سیاسی نیز برخوردار بوده و حتی می‌توان گفت در مدیریت بخش‌هایی از منطقه زاگرس نقش داشته است.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: این شواهد جایگاه خانمیرزا را در ساختار قدرت امپراتوری ایلام برجسته می‌کند و براساس ارزیابی‌های باستان‌شناختی، این منطقه می‌توانسته یکی از مراکز مهم بخش‌های مرتفع قلمرو ایلامی باشد.

وی با اشاره به اهمیت کتیبه‌های کشف شده در مقایسه با برخی مناطق همجوار یادآور شد: وجود آثار نوشتاری در این محوطه، ارزش مطالعاتی آن را افزایش داده و امکان شناخت دقیق‌تری از جایگاه تاریخی منطقه فراهم کرده است.

نوروزی اضافه کرد: بررسی لایه‌های تاریخی این محوطه به دوره ایلامی محدود نمی‌شود و شواهدی از تداوم اهمیت آن در دوره اسلامی نیز به دست آمده است.

وی با اشاره به بقایای معماری شناسایی‌شده در بخش‌های بالایی تپه گفت: در این قسمت بقایای یک باروی سه‌گانه مربوط به دوره اتابکان لر شناسایی شده که نشان‌دهنده تداوم کارکرد و اهمیت این محدوده در دوره اسلامی است.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری تأکید کرد: در برخی دوره‌ها نشانه‌های استقرار و فعالیت انسانی در محوطه کاهش یافته است.

وی افزود: بررسی دقیق لایه‌ها می‌تواند روند فراز و فرود استقرار انسانی و تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه را روشن‌تر کند.

نوروزی تصریح کرد: شناخت دقیق توالی دوره‌های تاریخی در محوطه خانمیرزا نیازمند کاوش‌های علمی و مرحله‌ای است و در همین راستا از روش ترانشه‌کشی پله‌ای برای شناسایی و مطالعه لایه‌های مختلف استفاده می‌شود.

وی یادآور شد: در این روش با ایجاد برش‌های عمودی و پله‌ای در بخش‌های مشخص، امکان مشاهده و تفکیک لایه‌های قدیمی و جدید فراهم می‌شود و پژوهشگران می‌توانند شواهد مربوط به تغییرات فرهنگی، اجتماعی و حتی شرایط محیطی و اقلیمی را بررسی کنند.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: کاوش باستان‌شناسی فقط به بیرون آوردن آثار از زیر خاک محدود نمی‌شود، بلکه هر مرحله باید با هدف مشخص، مستندنگاری دقیق و رعایت اصول حفاظت از بقایای تاریخی انجام شود.

وی گفت: در کنار مطالعات باستان‌شناسی، ایجاد پایگاه میراث‌فرهنگی و تبدیل این محوطه به سایت‌موزه از برنامه‌هایی است که می‌تواند زمینه حفاظت پایدار و معرفی ظرفیت‌های تاریخی منطقه را فراهم کند.

نوروزی به ضرورت ایجاد ساختار پژوهشی ثابت در این منطقه اشاره و تأکید کرد: برای دستیابی به این هدف باید مرکز پژوهشی با اعتبارات مشخص و سازوکار اجرایی روشن ایجاد شود تا فعالیت‌های مطالعاتی و حفاظتی به‌صورت مستمر دنبال شود.

وی افزود: با تأمین منابع مالی و انجام مطالعات تکمیلی می‌توان بخش‌هایی از محوطه را به‌تدریج از زیر خاک خارج و پس از تثبیت و حفاظت آثار، برای بازدید عمومی آماده کرد.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: زمان مشخصی برای آماده‌سازی کامل محوطه نمی‌توان تعیین کرد.

وی یادآور شد: کاوش‌های باستان‌شناسی فرآیندی زمان‌بر است و صرف افزایش اعتبارات به معنای سرعت گرفتن نامحدود این فعالیت‌ها نیست؛ زیرا دقت علمی، صبر و برنامه‌ریزی اصولی در این کار اهمیت زیادی دارد.

نوروزی اضافه کرد: کاوش‌ها باید براساس برنامه‌ای مدرن و زمان‌بندی‌شده انجام شود و ضرورتی ندارد تمام سطح تپه مورد کاوش قرار گیرد؛ بلکه می‌توان بخش‌های کوچک و دارای اهمیت بیشتر را به‌صورت هدفمند بررسی کرد و پس از استخراج و مستندسازی شواهد، آن‌ها را در بخش نمایشگاهی سایت‌موزه در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داد.

وی حفاظت از بخش‌های کاوش‌نشده را نیز ضروری دانست و گفت: نظارت مستمر بر روند اجرای طرح‌ها اهمیت زیادی دارد تا در جریان کاوش‌ها به دیواره‌ها و ساختارهای باستانی آسیب وارد نشود.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری تأکید کرد: میزان پیشرفت فعالیت‌ها نیز به اعتبارات و حمایت‌هایی بستگی دارد که برای پایگاه و برنامه‌های پژوهشی آن اختصاص می‌یابد.

وی افزود: ظرفیت محوطه باستانی خانمیرزا تنها به ارزش‌های پژوهشی و تاریخی آن محدود نمی‌شود و در صورت برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند در کنار جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی، به یکی از محورهای توسعه گردشگری شهرستان تبدیل شود.

نوروزی پیوند میان میراث تاریخی، طبیعی و فرهنگی منطقه را ضروری اعلام و تصریح کرد: هدف از معرفی آثار باستان‌شناسی نباید تنها استخراج اشیا از زیر خاک باشد، بلکه باید این آثار در قالب یک برنامه جامع به ظرفیت گردشگری و اقتصادی تبدیل شوند.

وی یادآور شد: برای شکل‌گیری یک برند گردشگری منطقه‌ای، باید سه بخش میراث‌طبیعی، میراث‌معنوی و فرهنگی و شواهد باستان‌شناسی در کنار یکدیگر دیده شوند.

رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری به ظرفیت‌های طبیعی منطقه از جمله رفتینگ اشاره و اضافه کرد: جاذبه‌های طبیعی در کنار آداب و رسوم، آیین‌ها، جشن‌ها و جشنواره‌هایی مانند جشنواره شاهنامه‌خوانی، متل‌ها، قصه‌ها و غذاهای محلی می‌تواند هویت فرهنگی منطقه را به گردشگران معرفی کند.

وی گفت: آثار باستان‌شناسی و کتیبه‌های تاریخی با نشان دادن قدمت و پیشینه این جغرافیا، پشتوانه تاریخی این هویت فرهنگی را فراهم می‌کند.

نوروزی تأکید کرد: اگر این سه ظرفیت با سازوکار درست و برنامه‌ریزی منسجم به یکدیگر پیوند بخورد، میراث‌فرهنگی می‌تواند به پیشران اقتصادی منطقه تبدیل شود و علاوه‌بر رونق گردشگری، زمینه انتقال منافع اقتصادی به مردم محلی و بهبود معیشت ساکنان را فراهم کند.

وی افزود: محوطه باستانی قلعه گِلی شهرستان خانمیرزا به شماره ثبت ۸۲۴۳ در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفته است.

انتهای پیام/

کد خبر 1405082702275
دبیر مرضیه امیری

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha