علی حبیب نژاد، زمینشناس و راهنمای گردشگری در یادداشتی نوشت: در شمال استان خوزستان و در محدوده بخش شهیون شهرستان دزفول، منطقه پامنار به عنوان یکی از ارزشمندترین پهنههای طبیعی جنوب غرب ایران شناخته میشود. این منطقه که در مجاورت دریاچه سد دز و در دامنههای جنوبی رشتهکوه زاگرس قرار گرفته، نمونهای برجسته از تعامل عوامل زمینساختی، اقلیمی و انسانی در شکلدهی به یک چشمانداز کمنظیر طبیعی و فرهنگی است.
پامنار نه تنها به واسطه زیباییهای طبیعی و جاذبههای گردشگری شهرت یافته، بلکه از دیدگاه زمینشناسی، جغرافیای طبیعی و مطالعات محیطی نیز دارای اهمیت فراوان است.
پامنار در حدود ۵۰ کیلومتری شمال دزفول و در منطقهای کوهپایهای واقع شده است. موقعیت این منطقه در مرز میان جلگه خوزستان و ارتفاعات زاگرس سبب شده است که ویژگیهای طبیعی متفاوتی در آن مشاهده شود. ارتفاعات پیرامونی، درههای عمیق، آبراهههای فصلی و دائمی و همچنین حضور دریاچه گسترده سد دز، سیمای جغرافیایی ویژهای به منطقه بخشیدهاند.
قرارگیری در مسیر گذار از اقلیم گرم جلگهای خوزستان به اقلیم معتدلتر کوهستانی زاگرس، موجب شکلگیری تنوع زیستی و چشماندازهای طبیعی متنوعی شده است. این ویژگی سبب شده پامنار در مقایسه با بسیاری از نقاط خوزستان از شرایط زیستمحیطی مطلوبتری برخوردار باشد.
پامنار بخشی از کمربند چینخورده زاگرس محسوب میشود؛ پهنهای که حاصل برخورد صفحه عربی با صفحه اوراسیا طی میلیونها سال گذشته است. این فرایند زمینساختی عظیم موجب شکلگیری رشتهکوههای زاگرس و ایجاد ساختارهای پیچیدهای از چینخوردگیها، گسلها و ناهمواریهای گسترده شده است.
سنگهای غالب منطقه را سازندهای رسوبی آهکی، مارنی و دولومیتی تشکیل میدهند که عمدتاً متعلق به دوران مزوزوئیک و سنوزوئیک هستند. فرسایش طولانیمدت این سازندها در اثر آب و باد، اشکال متنوعی از عوارض زمینریختی شامل پرتگاهها، درههای عمیق، سطوح کارستی و دیوارههای سنگی را به وجود آورده است.
یکی از شاخصترین جلوههای زمینریختشناسی منطقه، دره عظیم رودخانه دز است که در طول هزاران سال توسط جریان آب در میان لایههای سنگی زاگرس حفر شده است. احداث سد دز در دهه ۱۳۴۰ و شکلگیری دریاچه پشت سد، سیمای طبیعی منطقه را دگرگون کرد و مجموعهای از شبهجزیرهها، جزایر کوچک و خلیجکهای متعدد را پدید آورد که امروزه از جاذبههای برجسته طبیعی منطقه محسوب میشوند.
از منظر ژئوتوریسم، پامنار را میتوان یکی از ظرفیتهای ارزشمند کمتر شناختهشده کشور دانست؛ منطقهای که قابلیت تبدیل شدن به یک ژئوپارک طبیعی را در آینده داراست.
اگرچه پامنار در محدوده استان خوزستان قرار دارد، اما شرایط اقلیمی آن تفاوت محسوسی با نواحی گرم و کمارتفاع جنوب استان دارد. ارتفاع نسبی منطقه، مجاورت با پهنه آبی دریاچه سد دز و تأثیر تودههای هوایی کوهستانی زاگرس سبب تعدیل دما و افزایش رطوبت نسبی شده است.
تابستانهای پامنار نسبت به جلگه خوزستان خنکتر و زمستانهای آن معتدل است. میانگین بارندگی سالانه نیز به دلیل نفوذ سامانههای بارشی مدیترانهای از سایر نقاط شمال خوزستان بیشتر است. همین شرایط موجب شکلگیری پوشش گیاهی نیمهجنگلی و رویش گونههایی نظیر بلوط، کنار، بادام کوهی، بنه و گونههای متنوع مرتعی شده است.
وجود این تنوع اقلیمی و زیستی، منطقه را به یکی از کانونهای مهم اکولوژیک شمال خوزستان تبدیل کرده است.
بیتردید مهمترین عامل حیات و توسعه در پامنار، حضور رودخانه دز و دریاچه حاصل از سد دز است. این دریاچه علاوه بر تأمین آب کشاورزی و تولید انرژی برقآبی، در تنظیم اقلیم محلی و ایجاد زیستگاههای ارزشمند جانوری و گیاهی نقش تعیینکنندهای ایفا میکند.
دریاچه دز زیستگاه انواع ماهیان بومی، پرندگان مهاجر و گونههای مختلف جانوری است و از این منظر یکی از مهمترین پهنههای آبی جنوب غرب کشور به شمار میرود. این ظرفیت طبیعی علاوه بر ارزش اکولوژیک، زمینه توسعه فعالیتهای گردشگری، ماهیگیری و ورزشهای آبی را نیز فراهم ساخته است.
جامعه محلی پامنار عمدتاً متشکل از خانوارهای بختیاری است که زندگی آنان پیوندی عمیق با محیط طبیعی پیرامون دارد. اقتصاد سنتی منطقه بر پایه دامداری، کشاورزی محدود، باغداری و بهرهبرداری از منابع آبی شکل گرفته است.
در سالهای اخیر گردشگری طبیعتمحور به عنوان یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی منطقه مطرح شده است. چشماندازهای طبیعی، دریاچه سد دز، قلعه تاریخی شاداب، مسیرهای کوهپیمایی و فرهنگ بومی جذابیتهای متعددی برای گردشگران داخلی ایجاد کردهاند. با این حال توسعه گردشگری در این منطقه نیازمند برنامهریزی دقیق و رعایت اصول توسعه پایدار است تا ضمن بهرهبرداری اقتصادی، از آسیب به اکوسیستمهای حساس جلوگیری شود.
پامنار را میتوان نمونهای ارزشمند از همنشینی پدیدههای زمینشناسی، جغرافیایی و انسانی در جنوب غرب ایران دانست. این منطقه حاصل میلیونها سال تحولات زمینساختی زاگرس، هزاران سال فرسایش طبیعی و دههها سازگاری انسان با محیط پیرامون است.
امروزه پامنار فراتر از یک مقصد گردشگری، آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعه فرایندهای زمینشناسی، اقلیمی و زیستمحیطی محسوب میشود. حفاظت از این میراث طبیعی و بهرهبرداری علمی و پایدار از ظرفیتهای آن میتواند الگویی موفق برای توسعه متوازن مناطق روستایی و کوهستانی کشور ارائه دهد.
انتهای پیام/
نظر شما