سیداحمد محیط طباطبایی، پژوهشگر و پیشکسوت میراثفرهنگی، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با تاکید بر ضرورت طراحی دقیق الگوی هیئت امنایی برای مدیریت مجموعهها و بناهای تاریخی، اظهار کرد: هیئت امنایی شدن مدیریت مجموعهها و بناهای میراثفرهنگی، اگر بر اساس اصول مشخص، ضوابط کارشناسی و قوانین مربوطه انجام شود، میتواند اقدامی مثبت و مؤثر برای ارتقای کیفیت مدیریت این مجموعهها باشد، اما تحقق این هدف مستلزم آن است که جایگاه حقوقی، اختیارات و مسئولیتهای هیئت امنا از ابتدا بهصورت شفاف تعریف شود.
او افزود: اگر قرار است مدیریت میراثفرهنگی به شکل هیئت امنایی دنبال شود، نخست باید جایگاه و اختیارات این هیئتها در قانون مشخص شود؛ زیرا بدون برخورداری از پشتوانه حقوقی روشن، هیئت امنا نمیتواند به یک رکن واقعی در ساختار مدیریت میراثفرهنگی تبدیل شود.
محیط طباطبایی یکی از مسیرهای قابل بررسی برای تحقق این هدف را حرکت ساختار میراثفرهنگی به سمت یک سازمان پژوهشی دانست و گفت: میتوان برای چنین ساختاری هیئت امنا و مقررات اختصاصی تعریف کرد تا رابطه میان مأموریتهای تخصصی، اختیارات مدیریتی و الزامات قانونی آن بهصورت منسجم مشخص شود.
هیئت امنای واقعی باید اختیار تصمیمگیری داشته باشد
این پژوهشگر حوزه میراثفرهنگی با تاکید بر اینکه مفهوم هیئت امنا نباید به یک عنوان تشریفاتی یا ساختار مشورتی تقلیل یابد، تصریح کرد: در یک ساختار هیئت امنایی واقعی، هیئت امنا باید بتواند بر اساس قانون درباره موضوعاتی مانند بودجه، هزینهکرد منابع، استخدام، خرید آثار و تجهیزات و سایر امور اجرایی و مدیریتی تصمیمگیری کند.
او ادامه داد: اگر هدف از هیئت امنایی شدن، افزایش اختیار، کارآمدی و چابکی مدیریت است، باید همزمان سازوکار حقوقی و مالی متناسب با این اختیارات نیز ایجاد شود؛ در غیر این صورت، تغییر ساختار بدون انتقال واقعی اختیار، نمیتواند به اهداف مورد انتظار منجر شود.
محیط طباطبایی با اشاره به وجود نمونههایی از ساختارهای مدیریتی خاص در کشور اظهار کرد: در حوزههایی مانند موقوفات و آستانهای مذهبی، نهادهایی وجود دارند که بر اساس قوانین و مقررات اختصاصی خود اداره میشوند و نوع مدیریت و میزان اختیارات هیئت امنا نیز تابع نظام حقوقی ویژه همان نهادهاست.
او تاکید کرد: نمیتوان بدون توجه به تفاوتهای حقوقی و ماهیت مأموریتهای هر نهاد، چنین الگوهایی را مستقیما به حوزه میراثفرهنگی تعمیم داد؛ بلکه لازم است متناسب با ماهیت، مأموریت و الزامات حفاظتی و پژوهشی میراثفرهنگی، چارچوب حقوقی مستقلی طراحی شود.
الگوبرداری بینالمللی بدون شناخت مبانی حقوقی ممکن نیست
این فعال حوزه میراثفرهنگی درباره استفاده از تجربه سایر کشورها در زمینه مدیریت هیئت امنایی نیز گفت: در کشورهای مختلف، مدلهای متفاوتی از مدیریت هیئت امنایی وجود دارد و هر کشور بر اساس قوانین، ساختار اداری و نظام حقوقی خود، حدود اختیارات و مسئولیتهای هیئت امنا را تعیین میکند.
محیط طباطبایی افزود: بنابراین پیش از استفاده از تجربه کشورهای دیگر، باید مشخص شود که هیئت امنا در آن کشورها چه جایگاه حقوقی دارد و چگونه اختیار مدیریت منابع، بودجه، نیروی انسانی و داراییهای مجموعه را به دست میآورد؛ چرا که صرف مشاهده یک ساختار مدیریتی در کشور دیگر، بدون شناخت مبانی حقوقی و نهادی آن، نمیتواند مبنای مناسبی برای الگوبرداری باشد.
منابع مالی؛ حلقه مهم زنجیره مدیریت هیئت امنایی
او یکی دیگر از موضوعات بنیادین در اجرای الگوی هیئت امنایی را نحوه تأمین، تخصیص و نظارت بر منابع مالی دانست و گفت: اگر قرار باشد اعتبارات دولتی از چارچوبهای معمول دستگاههای اجرایی خارج و در قالب کمک یا اعتبار در اختیار یک نهاد هیئت امنایی قرار گیرد، این موضوع باید دارای مبنای قانونی روشن باشد.
این پژوهشگر میراثفرهنگی ادامه داد: سازوکار نظارت مالی نیز باید بهطور دقیق مشخص شود؛ از جمله اینکه منابع اختصاصیافته چه نسبتی با قوانین بودجه، ضوابط مالی دولت و سازوکارهای نظارتی مانند دیوان محاسبات دارند.
محیط طباطبایی خاطرنشان کرد: یکی از الزامات اساسی در این زمینه، ایجاد توازن میان «اختیار» و «پاسخگویی» است؛ به این معنا که هر اندازه اختیار بیشتری در حوزه مالی، اداری و مدیریتی به هیئت امنا واگذار میشود، باید سازوکارهای نظارت، شفافیت و مسئولیتپذیری نیز متناسب با آن تعریف شود.
هیئت امنا نباید فقط تغییر عنوان یا یک نهاد مشورتی باشد
محیط طباطبایی در جمعبندی دیدگاه خود تاکید کرد: هیئت امنایی شدن میراثفرهنگی فینفسه میتواند اتفاقی مثبت باشد، اما به شرط آنکه به تغییر عنوان یک ساختار یا ایجاد یک هیئت مشورتی محدود نشود.
او گفت: برای تحقق یک هیئت امنای واقعی، باید ساختار سازمانی، قوانین مالی و اداری، حدود اختیارات، شیوه نظارت و مسئولیتهای اعضای هیئت امنا بهصورت شفاف تعریف شود.
این پیشکسوت میراثفرهنگی تصریح کرد: در چنین شرایطی، هیئت امنا میتواند از یک نهاد مشورتی به یک رکن واقعی، مؤثر و پاسخگو در مدیریت میراثفرهنگی تبدیل شود و در چارچوبی قانونی، زمینه ارتقای کارآمدی، چابکی و کیفیت تصمیمگیری در این حوزه را فراهم کند.
انتهای پیام/
نظر شما